“Vắc xin gây tự kỷ” đẩy trẻ vào nguy hiểm

Vắc xin có chất độc và gây tự kỷ?

Trên mạng xã hội, nhiều phụ huynh đã chia sẻ những câu chuyện cá nhân liên quan đến việc tiêm vắc xin và sự phát triển của trẻ, qua đó bày tỏ những lo lắng, hoài nghi về an toàn tiêm chủng. Một phụ huynh cho biết con hơn 3 tuổi, trước đây được tiêm vắc xin đầy đủ theo lịch, nhưng khi đi học mầm non, giáo viên phản ánh trẻ có biểu hiện ít phản ứng khi được gọi tên, rụt rè, hay có các động tác lặp lại. 

Từ những nhận xét này, phụ huynh cho rằng nguyên nhân xuất phát từ việc tiêm vắc xin "không kiểm soát" trước đó, đồng thời tin rằng trong cơ thể trẻ vẫn còn "chất độc từ vắc xin", nên lên mạng tìm kiếm các phương pháp "thải độc" cho con.

Một trường hợp khác cũng được chia sẻ với nội dung tương tự. Phụ huynh này cho biết con được tiêm vắc xin sởi, quai bị, rubella từ nhỏ, nhưng khi lớn dần xuất hiện các dấu hiệu chậm phát triển và được chẩn đoán rối loạn phổ tự kỷ. 

Đến 7 tuổi, trẻ phải chuyển sang theo học tại một cơ sở giáo dục chuyên biệt dành cho trẻ tự kỷ. Từ trải nghiệm cá nhân, phụ huynh này khuyên các gia đình khác nên cân nhắc, tìm hiểu kỹ thông tin trước khi quyết định tiêm vắc xin cho con.

Không chỉ một vài trường hợp cá biệt, mà đã có rất nhiều hội nhóm với hàng nghìn đến chục nghìn thành viên có cùng quan điểm chống lại vắc xin có thể dễ dàng tìm kiếm trên mạng xã hội. Điểm chung của các lập luận này là cho rằng tiêm vắc xin có thể gây hại cho sức khỏe trẻ em, làm "quá tải" hệ miễn dịch, thậm chí dẫn đến những hậu quả lâu dài, vì vậy cha mẹ nên để con "thuận theo tự nhiên", không tiêm phòng để trẻ tự tạo miễn dịch. 

Trước làn sóng thông tin sai lệch đó, giới chuyên môn liên tục lên tiếng cảnh báo về những nguy cơ tiềm ẩn không chỉ đối với từng đứa trẻ mà còn đối với cả cộng đồng.

Chuyên gia cảnh báo mối nguy hiểm từ trào lưu chống vắc xin

Chia sẻ về vấn đề này, BS Phạm Văn Giao, Bệnh viện K, cho rằng quan niệm "không tiêm vắc xin để trẻ tự tạo miễn dịch tự nhiên" là một ngộ nhận nguy hiểm. Theo bác sĩ, đây không phải là cách tiếp cận dựa trên khoa học y học, mà là sự đánh đổi sức khỏe bằng may rủi, có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng và lâu dài.

Trên thực tế, khái niệm "miễn dịch tự nhiên" thường được nhắc đến như một cơ chế bảo vệ vốn có của cơ thể con người. Về mặt sinh học, điều này không sai. Khi một người từng mắc một số bệnh truyền nhiễm như sởi, quai bị, thủy đậu hay ho gà, hệ miễn dịch sẽ ghi nhớ tác nhân gây bệnh, tạo ra kháng thể và hình thành trí nhớ miễn dịch, giúp cơ thể có khả năng chống lại những lần phơi nhiễm sau. 

Tuy nhiên, BS Phạm Văn Giao cũng nhấn mạnh, con đường để đạt được miễn dịch này không hề "nhẹ nhàng" hay an toàn như nhiều người vẫn tưởng. Để có được trí nhớ miễn dịch, cơ thể buộc phải trải qua một đợt nhiễm bệnh thực sự, đồng nghĩa với việc phải chấp nhận toàn bộ các nguy cơ, biến chứng và hậu quả mà bệnh có thể gây ra. Đây chính là điểm mấu chốt thường bị bỏ qua trong các lập luận cổ súy cho việc "không tiêm để con tự mắc bệnh".

Theo bác sĩ, nhiều bệnh truyền nhiễm hiện nay bị xem nhẹ trong các hội nhóm chống vắc xin thực chất lại là những bệnh có thể gây tổn thương nặng nề, thậm chí đe dọa tính mạng. Sởi không chỉ dừng lại ở phát ban và sốt, mà có thể gây viêm phổi nặng, viêm não, để lại di chứng thần kinh hoặc tử vong. Bại liệt không phải là một bệnh cấp tính thoáng qua, mà có thể dẫn đến liệt vĩnh viễn, ảnh hưởng suốt cuộc đời của trẻ. Quai bị ở trẻ nam có nguy cơ gây viêm tinh hoàn, từ đó làm suy giảm khả năng sinh sản về sau. Viêm gan B thường diễn tiến âm thầm, nhưng có thể dẫn đến xơ gan hoặc ung thư gan sau nhiều năm. Đáng lo ngại hơn, phần lớn các bệnh này không có thuốc điều trị đặc hiệu, và khi biến chứng đã xảy ra, y học chỉ có thể điều trị hỗ trợ, không thể đảo ngược những tổn thương đã hình thành.

Từ góc độ dịch tễ học, BS Phạm Văn Giao dẫn các số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ cho thấy sởi vẫn là một trong những nguyên nhân gây tử vong ở trẻ em trên toàn cầu, với tỷ lệ khoảng một ca tử vong trên mỗi 1.000 trẻ mắc bệnh. Với bại liệt, nguy cơ viêm não và liệt xảy ra ở khoảng 1 trên 200 ca nhiễm. Điều đáng nói là những biến cố này hoàn toàn không thể dự đoán trước và không phụ thuộc vào việc đứa trẻ trước đó khỏe mạnh hay có thể trạng tốt đến đâu. 

Chính vì vậy, miễn dịch tự nhiên không phải là "món quà miễn phí", mà là cái giá phải trả sau khi cơ thể đã chịu tổn thương, đôi khi phải đánh đổi bằng sức khỏe lâu dài hoặc thậm chí là tính mạng.

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của vắc xin được xem là một bước tiến mang tính đột phá của y học hiện đại. Theo BS Phạm Văn Giao, vắc xin hoạt động dựa trên nguyên lý đưa vào cơ thể các thành phần của vi sinh vật gây bệnh đã được bất hoạt hoặc làm suy yếu. Những thành phần này đủ để hệ miễn dịch nhận diện và tạo kháng thể, nhưng không gây ra bệnh thực sự. Nhờ vậy, cơ thể vẫn hình thành miễn dịch chủ động và trí nhớ miễn dịch, song không phải trải qua những rủi ro và biến chứng nặng nề của quá trình nhiễm bệnh tự nhiên. Có thể hiểu một cách đơn giản, vắc xin chính là "phiên bản an toàn" của miễn dịch tự nhiên.

Nhiều nghiên cứu y học quy mô lớn đã chứng minh rằng miễn dịch tạo ra từ vắc xin có hiệu quả bảo vệ tương đương, thậm chí bền vững, so với miễn dịch sau khi mắc bệnh. Các nghiên cứu được công bố trên PubMed cho thấy vắc xin MMR có khả năng tạo miễn dịch lâu dài đối với sởi, quai bị và rubella, trong khi không đi kèm những nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như viêm não, vô sinh hay tử vong – những rủi ro hoàn toàn có thể xảy ra khi trẻ mắc bệnh thật. Theo BS Giao, lập luận cho rằng "mắc bệnh một lần cho xong" không những thiếu cơ sở khoa học mà còn tiềm ẩn nguy cơ rất lớn đối với sức khỏe trẻ em.

Không chỉ dừng lại ở nguy cơ cho từng cá nhân, việc từ chối tiêm vắc xin còn đặt ra mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng. Khi tỷ lệ tiêm chủng giảm, miễn dịch cộng đồng bị suy yếu, tạo điều kiện cho các dịch bệnh đã được kiểm soát quay trở lại và lây lan nhanh chóng. 

Thực tế, nhiều quốc gia châu Âu đã ghi nhận các đợt bùng phát sởi trong những năm gần đây, chủ yếu liên quan đến tình trạng do dự hoặc từ chối tiêm chủng. Tại Việt Nam, dịch sởi quay trở lại vào năm 2019 cũng là một minh chứng rõ ràng cho hậu quả của việc suy giảm tỷ lệ tiêm phòng.

BS Phạm Văn Giao cũng lưu ý rằng không phải đứa trẻ nào sinh ra cũng có nền tảng miễn dịch giống nhau. Một số trẻ mang các yếu tố di truyền hoặc đột biến gen liên quan đến hệ miễn dịch và khả năng chống oxy hóa, khiến cơ thể dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây bệnh. Với những trường hợp này, việc để trẻ "tự nhiên nhiễm bệnh để tạo miễn dịch" có thể dẫn đến diễn biến nặng hơn, biến chứng nhiều hơn và hậu quả nghiêm trọng hơn so với những gì người lớn có thể hình dung.

Từ góc nhìn y học, BS Phạm Văn Giao khẳng định tiêm vắc xin không phải là sự can thiệp trái với tự nhiên, mà là thành quả của khoa học nhằm giúp con người tránh những rủi ro không cần thiết. Miễn dịch tự nhiên không phải là phép màu, mà là kết quả có được sau khi cơ thể đã chịu tổn thương. Trong khi đó, vắc xin cho phép đạt được sự bảo vệ tương tự, nhưng an toàn hơn rất nhiều và không buộc trẻ em phải đánh đổi bằng sức khỏe hay sinh mạng. Trong bối cảnh thông tin sai lệch lan truyền mạnh mẽ như hiện nay, việc lựa chọn bảo vệ trẻ bằng khoa học chính là lựa chọn có trách nhiệm nhất của cha mẹ, thay vì phó mặc tương lai của con cho may rủi.