Vay vàng trả tiền mặt kiện ra tòa ai đúng, ai sai?

Năm 2021, ông P giao cho ông H một cây vàng 24K. Nhiều năm sau, khi tranh chấp xảy ra, hai bên cùng thừa nhận đã có việc giao nhận vàng, nhưng lại có hai cách nhìn hoàn toàn khác nhau về khoản vay.

Theo người cho vay, vợ chồng ông H vay 1 cây vàng 24K, có thỏa thuận lãi suất. Do bên vay không trả được vàng nên ông P khởi kiện, yêu cầu trả lại một cây vàng.

Trong khi đó, ông H trình bày ông chỉ mượn tiền. Theo lời ông, do ông P không có tiền mặt nên đã giao một cây vàng để ông đem bán. Sau khi bán được khoảng 50 triệu đồng, ông P cho ông vay số tiền này. Ông H khẳng định đã trả hết 50 triệu đồng, thậm chí hai bên thống nhất xé giấy nợ.

Mâu thuẫn không chỉ nằm ở chỗ đã trả hay chưa, mà sâu xa hơn là: nghĩa vụ phải trả là tiền hay vàng?

Tòa án nhận định ông H thừa nhận đã nhận một cây vàng từ ông P, trong khi ông H không có chứng cứ chứng minh mình đã thanh toán hết khoản nợ tiền 50 triệu đồng. Vì vậy, Tòa án cấp phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm, buộc ông H và vợ phải liên đới trả 1 cây vàng 24K.

Vay vàng nhưng đem bán lấy tiền: Coi chừng "lệch pha" nghĩa vụ

Trong đời sống, việc vay vàng rồi bán lấy tiền chi tiêu không hiếm. Nhưng nhiều người vẫn có một cách hiểu đơn giản: "Tôi nhận vàng, bán vàng được bao nhiêu thì thực chất là vay bấy nhiêu tiền". Suy nghĩ này có thể dẫn đến rủi ro lớn.

Bởi khi các bên thỏa thuận vay một lượng vàng cụ thể, đối tượng của khoản vay vẫn là vàng, trừ khi sau đó họ có một thỏa thuận mới, rõ ràng, về việc chuyển nghĩa vụ trả vàng thành nghĩa vụ trả tiền.

Giá vàng càng biến động, tranh chấp càng dễ nảy sinh. Khi giá vàng tăng, người cho vay thường muốn nhận lại đúng số vàng đã cho vay. Trong khi đó, người vay lại dễ có tâm lý cho rằng việc trả bằng tiền mặt theo giá trị vàng tại thời điểm vay là hợp lý.

Ngược lại, khi giá vàng giảm, người vay vàng có thể muốn trả đúng vàng, còn người cho vay lại mong được thanh toán theo số tiền tương đương với giá vàng ở thời điểm cao hơn.

Nhưng pháp luật không giải quyết tranh chấp bằng việc xem bên nào "thiệt" hơn khi giá vàng lên xuống. Vấn đề quan trọng trước hết là các bên đã thỏa thuận vay tài sản gì và chứng cứ chứng minh thỏa thuận đó là gì.

Nếu vay 1 cây vàng, giấy vay nên ghi rõ số lượng, loại vàng, hàm lượng, thời hạn trả và cách thức trả. Nếu các bên sau đó thống nhất quy đổi khoản nợ vàng thành tiền, thỏa thuận này cũng nên được lập thành văn bản.

Đặc biệt, nếu trả tiền mặt để thanh toán một khoản vay vàng, người trả cần có giấy biên nhận ghi rõ số tiền đã trả được dùng để thanh toán toàn bộ hay một phần nghĩa vụ vay vàng. Chỉ có giấy giao tiền mà không xác định rõ mục đích thanh toán vẫn có thể để lại khoảng trống cho tranh chấp.

Trả tiền nhưng không có chứng cứ, coi như chưa có cơ sở chứng minh đã trả

Một chi tiết đáng chú ý trong vụ án là ông H khẳng định đã trả hết 50 triệu đồng cho ông P. Tuy nhiên, ông không xuất trình được chứng cứ chứng minh việc thanh toán, trong khi phía nguyên đơn cũng không thừa nhận.

Trong tranh chấp dân sự, việc "tôi đã trả rồi" không chỉ là lời trình bày. Người cho rằng mình đã hoàn thành nghĩa vụ cần có cơ sở chứng minh: giấy biên nhận, người làm chứng, sao kê chuyển khoản, tin nhắn hoặc những tài liệu khác thể hiện việc thanh toán.

Bài học này đặc biệt quan trọng đối với các khoản vay bằng vàng. Bởi chỉ một thời gian sau, giá vàng có thể thay đổi rất lớn. Nếu không chứng minh được mình đã thanh toán, bên vay có thể phải thực hiện lại nghĩa vụ theo đúng nội dung được Tòa án xác định.

Vì vậy, một tờ giấy vay viết vài dòng tưởng như chỉ là chuyện hình thức, đôi khi lại quyết định số phận của cả một khoản tiền lớn.

"Vay vàng, trả tiền" không phải lúc nào cũng sai. Các bên hoàn toàn có thể thỏa thuận với nhau về cách thức thanh toán. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: thỏa thuận gì, vào thời điểm nào và có chứng minh được hay không.

Để tránh tranh chấp, người dân khi vay vàng nên làm rõ ngay từ đầu: Vay bao nhiêu vàng, loại vàng nào; Có được trả bằng tiền thay vàng hay không; Nếu trả bằng tiền thì căn cứ vào giá vàng tại thời điểm nào; Trường hợp vay vàng để bán lấy tiền thì sau khi bán, khoản vay có được chuyển thành khoản nợ tiền hay không;

Khi trả tiền hoặc vàng phải có giấy nhận, ghi rõ đã trả cho khoản nợ nào và còn nợ bao nhiêu.

Trong những khoản vay mà giá trị tài sản có thể biến động mạnh như vàng, sự rõ ràng ngay từ đầu không chỉ để giữ tình cảm, mà còn để tránh một ngày phải nhờ Tòa án xác định: số tiền đã trả là trả nợ, hay chỉ là một lần giao tiền không rõ mục đích. Đôi khi, tranh chấp bắt đầu chỉ từ một câu nói rất đơn giản: "Tôi tưởng vay vàng chỉ là cách để vay tiền".

Nhưng khi giá vàng đã lên xuống qua nhiều năm, cái giá phải trả cho sự "tưởng rằng" ấy có thể không còn đơn giản.