Vì sao du lịch thế giới giảm tốc, Việt Nam vẫn có thể ngược dòng?

Trong nửa đầu năm 2026, Việt Nam đón gần 12,3 triệu lượt khách quốc tế, tăng 14,9% so với cùng kỳ năm 2025. Sau 8 tháng, lượng khách đạt gần 16 triệu lượt, tăng 14,4% và hoàn thành 63,6% mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế trong năm.

Đặt trong bối cảnh thị trường quốc tế đang giảm tốc, những con số này càng đáng chú ý. Theo báo cáo mới nhất của Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc, khoảng 690 triệu lượt khách quốc tế đã thực hiện các chuyến đi trong nửa đầu năm 2026, chỉ tăng 0,4% so với cùng kỳ. Riêng quý 2 giảm 1%, tháng 6 giảm 3%.

Khoảng cách giữa hai tốc độ tăng trưởng không đơn thuần là sự khác biệt về con số. Trong khi nhiều điểm đến chịu sức ép từ chi phí đi lại, bất ổn địa chính trị và những biến động kinh tế, Việt Nam vẫn giữ được sức hút. Vậy điều gì tạo nên khả năng đó, và đà tăng trưởng liệu có thể tiếp tục duy trì?

Thế giới đang chậm lại

Theo Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc, tăng trưởng du lịch quốc tế trong nửa đầu năm 2026 diễn ra khá khiêm tốn. Khoảng 690 triệu lượt khách quốc tế chỉ cao hơn cùng kỳ năm trước khoảng 3 triệu lượt. Sau mức tăng 2% trong quý 1, lượng khách toàn cầu giảm 1% trong quý 2 và giảm 3% riêng tháng 6.

Bức tranh giữa các khu vực cũng phân hóa mạnh. Châu Phi tăng khoảng 4,4%, châu Âu tăng 2,7%, châu Mỹ tăng 1,8%, trong khi Trung Đông giảm tới 22%. Châu Á và Thái Bình Dương chỉ tăng 0,7% và vẫn thấp hơn 11% so với cùng kỳ năm 2019. Đáng chú ý, Đông Nam Á giảm 1% trong nửa đầu năm.

Những con số này phản ánh một loạt sức ép đang cùng lúc tác động đến quyết định đi du lịch: bất ổn địa chính trị, giá dầu và chi phí vận chuyển tăng, lạm phát, gián đoạn kết nối hàng không và những hiện tượng thời tiết cực đoan. Tháng 6, lượng khách đến Tây Âu giảm 6%, một phần do ảnh hưởng của đợt sóng nhiệt tại một số điểm đến.

Tổng Thư ký Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc Shaikha Al Nuwais nhận định tăng trưởng du lịch vẫn tiếp diễn nhưng “rất mong manh,” đồng thời cho rằng những diễn biến tại Trung Đông đã tác động tới cả các điểm đến ở xa khu vực này.

Trong bối cảnh đó, Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc đã hạ dự báo tăng trưởng khách quốc tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 1-2%, thay cho mức 3-4% được đưa ra hồi tháng Một. Tổ chức này đồng thời cho rằng du khách sẽ tiếp tục quan tâm đến giá trị nhận được so với chi phí bỏ ra, trong đó những chuyến đi gần hơn hoặc du lịch nội địa có thể được cân nhắc nhiều hơn khi chi phí tăng.

Việc hạ dự báo chưa đồng nghĩa du lịch quốc tế bước vào một chu kỳ suy giảm. Nhưng nó cho thấy dư địa tăng trưởng trong những tháng cuối năm đang chịu sức ép lớn hơn dự kiến.

Vì sao Việt Nam vẫn giữ được đà tăng?

Nếu chỉ nhìn vào con số gần 16 triệu lượt khách sau 8 tháng, khó thấy hết ý nghĩa của mức tăng 14,4%. Nhưng đặt Việt Nam cạnh mức tăng 0,4% của toàn cầu, 0,7% của châu Á và Thái Bình Dương và mức giảm 1% của Đông Nam Á, kết quả này trở nên đáng chú ý hơn.

Điều đáng nói là Việt Nam không chỉ tăng nhờ những thị trường gần. Trong 8 tháng đầu năm, châu Á vẫn là thị trường nguồn lớn nhất với khoảng 11,8 triệu lượt khách, nhưng các thị trường đường dài đang tăng mạnh: châu Âu đạt khoảng 2,68 triệu lượt, tăng 53,4%; châu Mỹ gần 887.000 lượt, tăng 20,7%; châu Úc gần 489.000 lượt, tăng 23,3%.

Sự gia tăng đồng thời ở các thị trường xa giúp cơ cấu khách quốc tế của Việt Nam đa dạng hơn. Đây là yếu tố có ý nghĩa trong bối cảnh một thị trường toàn cầu biến động, bởi phụ thuộc quá lớn vào một vài khu vực luôn khiến điểm đến dễ bị tác động khi nhu cầu tại khu vực đó suy giảm.

Khả năng tiếp cận cũng đang trở thành một lợi thế. Trong 8 tháng, khách nhập cảnh bằng đường hàng không chiếm khoảng 83% tổng lượng khách quốc tế. Với các thị trường đường dài, mạng lưới đường bay và khả năng kết nối thuận tiện có ý nghĩa trực tiếp với quyết định lựa chọn điểm đến.

Cùng với đó, chính sách thị thực thông thoáng hơn, hoạt động xúc tiến, quảng bá được đẩy mạnh và hệ thống sản phẩm ngày càng đa dạng... cùng khả năng đáp ứng nhiều nhu cầu trong cùng một hành trình, từ nghỉ dưỡng biển, văn hóa, ẩm thực đến thiên nhiên, golf, chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm cộng đồng giúp Việt Nam trở thành “điểm sáng.”

Nhưng những lợi thế này chỉ thực sự tạo thành sức cạnh tranh khi được chuyển hóa thành chất lượng trải nghiệm.

Trong những cuộc họp của ngành thời gian qua, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hồ An Phong luôn nhấn mạnh rằng du lịch Việt Nam không thể chỉ hấp dẫn bằng giá rẻ mà phải đi vào chất lượng, tái cơ cấu thị trường, đồng bộ hạ tầng, nâng chất lượng dịch vụ để khách chi tiêu nhiều hơn và tác động đến môi trường ít hơn.

Đây là điểm đáng chú ý khi nhìn vào đà tăng trưởng hiện nay. Lợi thế về chi phí có thể giúp Việt Nam hấp dẫn trong quá trình du khách cân nhắc điểm đến, nhưng không đủ để tạo ra một lợi thế dài hạn. Một chuyến đi chỉ thực sự có giá trị cao khi du khách ở lại lâu hơn, sử dụng nhiều dịch vụ hơn và có lý do để quay trở lại.

Tăng khách là chưa đủ

Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 đón 45-50 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu từ khách du lịch đạt 80-90 tỷ USD và đóng góp trực tiếp 10-12% GDP.

Như vậy, bài toán của ngành du lịch trong giai đoạn mới không chỉ là tiếp tục mở rộng quy mô khách, mà phải làm cho mỗi dòng khách tạo ra nhiều giá trị hơn.

Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, ông Phạm Hải Quỳnh cho rằng việc ban hành Nghị quyết số 26-NQ/TW cần được nhìn cùng sự chuyển dịch mạnh từ tư duy tăng trưởng theo số lượng sang phát triển dựa trên chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng.

“Muốn đạt các mục tiêu mới, Việt Nam cần ưu tiên những phân khúc có khả năng chi tiêu cao, đồng thời nâng chất lượng toàn bộ chuỗi cung ứng, từ thị thực, hàng không đến lưu trú, nhà hàng và dịch vụ tại điểm đến,” ông Phạm Hải Quỳnh nhấn mạnh.

Cách nhìn này cũng giúp giải thích một phần khoảng cách giữa tốc độ tăng khách của Việt Nam và mặt bằng chung thế giới. Một điểm đến có khả năng mở rộng thị trường, tiếp cận thuận lợi, sản phẩm đa dạng và mức chi phí cạnh tranh sẽ có cơ hội giành thêm thị phần ngay cả khi tổng cầu quốc tế tăng chậm. Nhưng để duy trì lợi thế, điểm đến ấy phải tiếp tục nâng cao chất lượng và giá trị của sản phẩm.

Với Việt Nam, đây vừa là cơ hội vừa là phép thử.

Cơ hội nằm ở khả năng tiếp tục thu hút những du khách tìm kiếm một điểm đến có nhiều trải nghiệm trong cùng hành trình. Nhưng phép thử là làm sao để lợi thế ấy không dừng ở một chuyến đi có chi phí hợp lý, mà trở thành trải nghiệm đủ tốt để du khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và muốn quay trở lại.

Sau 8 tháng, Việt Nam đã đi được hơn 60% chặng đường tới mục tiêu 25 triệu lượt khách quốc tế của năm nay. Trong khi thị trường thế giới chỉ tăng 0,4%, dòng khách đến Việt Nam vẫn tăng hai con số. Đó là một kết quả tích cực, nhưng chưa phải lý do để chủ quan.

Bởi khi thị trường thế giới giảm tốc, điều quan trọng không chỉ là đón thêm bao nhiêu khách, mà là mỗi dòng khách mới tạo ra bao nhiêu giá trị cho điểm đến, ở lại bao lâu và chi tiêu thế nào.

Chính ở điểm này, “ngược dòng” không nên được hiểu đơn giản là tăng nhanh hơn thế giới. Đó còn là khả năng giữ được sức hút khi điều kiện bên ngoài thay đổi, đồng thời chuyển lượng khách thành giá trị kinh tế lớn hơn mà không tạo thêm sức ép lên tài nguyên, hạ tầng và môi trường.

Việt Nam đang sở hữu lợi thế đáng kể: trong lúc nhiều thị trường giảm tốc, dòng khách đến Việt Nam vẫn tăng mạnh và các thị trường đường dài đang đóng góp ngày càng rõ.

Nhưng để đà tăng trưởng ấy trở thành năng lực bền vững, các chuyên gia cho rằng ngành du lịch cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, củng cố kết nối, nâng chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tăng khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài.

Đó cũng chính là tinh thần mà Nghị quyết số 26-NQ/TW đặt ra: không chỉ tăng về quy mô, mà phải tăng về chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh.

Và có lẽ, đó mới là câu trả lời đầy đủ cho câu hỏi: vì sao Việt Nam có thể ngược dòng khi du lịch thế giới giảm tốc, và làm thế nào để đà ngược dòng ấy không chỉ là một mùa tăng trưởng.