Vì sao nhiều người trẻ ngại sinh con?

Nhiều áp lực bủa vây người trẻ

Việt Nam đang chứng kiến xu hướng mức sinh giảm. Tổng tỷ suất sinh (TFR) năm 2024 chỉ còn khoảng 1,91 con/phụ nữ, thấp nhất trong lịch sử thống kê dân số Việt Nam (theo Cục thống kê - Bộ Tài Chính). Con số này dưới mức sinh thay thế (2,1 con/phụ nữ) cần thiết để dân số ổn định. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM, mức sinh thậm chí chỉ xấp xỉ 1,4-1,5 con/phụ nữ.

Ông Phạm Chánh Trung, Chi cục trưởng Chi cục Dân số TPHCM, ảnh), cho biết: "TPHCM sau khi sáp nhập có hơn 14 triệu người. Thành phố đang được xếp vào nhóm 13 tỉnh, thành phố có mức sinh thấp. Năm 2025, số con trung bình của một người phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ là 1,51 con, tăng nhẹ so với năm 2024 là 1,43 con, nhưng vẫn ở mức thấp nhất so với cả nước. Nếu mức sinh thấp kéo dài thì Thành phố sẽ có nhiều thách thức về tốc độ già hóa dân số nhanh chóng, kéo theo những tác động, thách thức đối với kinh tế - xã hội của thành phố trong tương lai".

Vì sao nhiều người trẻ ngại sinh con?

Một trong những nguyên nhân chính là áp lực kinh tế. Để có được công việc ổn định, thu nhập đủ sống và một chỗ ở lâu dài tại các đô thị lớn không phải điều dễ dàng, nhất là với những người trẻ tự lập, ít nhận được sự hỗ trợ từ gia đình. Bên cạnh đó, chi phí nuôi dạy con ngày càng tăng, từ ăn uống, chăm sóc sức khỏe đến giáo dục và phát triển kỹ năng. Nhiều người trẻ còn quan niệm dành cho con những điều kiện tốt nhất nên càng cân nhắc kỹ lưỡng trước khi sinh con.

Vợ chồng chị Nguyễn Thị Thương (sinh năm 2001, ngụ tại Dĩ An, TPHCM) cho biết, vợ chồng chị cũng mới kết hôn hơn nửa năm và chưa có kế hoạch sinh con ngay mà dự định sẽ tạm hoãn khoảng 1-2 năm để chuẩn bị tốt hơn về mọi mặt. "Lý do lớn nhất là chúng tôi muốn xây dựng nền tảng tài chính vững vàng trước khi đón con. Cả hai đều là người từ tỉnh khác đến TPHCM lập nghiệp. Sau khi cưới nhau, chúng tôi quyết định mua chung cư để ổn định cuộc sống, nên vẫn đang phải vay ngân hàng và chi trả nhiều khoản sinh hoạt phí hằng tháng. Vì vậy, chúng tôi muốn trả bớt nợ trước khi bước vào giai đoạn nuôi dạy con cái", chị Thương chia sẻ.

Anh Bùi Hải Đăng, chồng chị Thương, cho biết: "Ngày trước, ông bà thường quan niệm "trời sinh voi, trời sinh cỏ", kết hôn rồi sinh con ngay. Tuy nhiên, điều kiện sống hiện nay đã khác. Chúng tôi mong muốn khi con chào đời sẽ được phát triển trong môi trường tốt nhất, có đầy đủ điều kiện về vật chất, tinh thần và giáo dục. Vì thế, việc chuẩn bị kỹ càng trước khi sinh con là lựa chọn mà chúng tôi cho rằng phù hợp với hoàn cảnh của mình. Chúng tôi cũng ý thức được rằng việc trì hoãn sinh con quá lâu có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Vì vậy, vợ chồng tôi đặt mục tiêu sẽ có con trước tuổi 30. Hiện vợ tôi 25 tuổi, nên vẫn còn khoảng thời gian để chuẩn bị và thực hiện kế hoạch của mình".

Phát biểu tại Hội thảo "Chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp khuyến khích tăng mức sinh tại các tỉnh có mức sinh thấp, đảm bảo duy trì mức sinh thay thế", ông Nguyễn Đăng Khoa, Phó Bí thư Thành Đoàn TPHCM, cho rằng việc giới trẻ trì hoãn hôn nhân và sinh con là kết quả của nhiều yếu tố: Kinh tế, xã hội, tư tưởng, lối sống. Ngoài ra, công việc áp lực, nhịp sống đô thị hối hả làm vợ chồng trẻ thiếu thời gian chăm sóc con nhỏ. Thiếu người hỗ trợ cũng khiến các cặp đôi ngại sinh con vì không biết nhờ ai trông nom con cái. Chi phí nuôi dạy con cao: Quyết định sinh con ngày nay đi kèm nỗi lo về một "danh sách dài" các khoản chi, từ sữa, bỉm, dinh dưỡng, đến học phí, chăm sóc y tế… Điều này khiến nhiều cặp vợ chồng chỉ dám sinh một con, thậm chí trì hoãn sinh con.

Quan điểm sinh con đã thay đổi

Nếu như nhiều người thuộc thế hệ trước thường có quan điểm: "Con đàn cháu đống", "trời sinh voi tròi sinh cỏ" hay " đông con nhiều phúc"… thì thế hệ hiện nay lại có xu hướng đề cao tự do cá nhân, coi trọng việc phát triển nghề nghiệp, học tập, trải nghiệm cuộc sống và chăm sóc bản thân. Họ cho rằng việc có con quá sớm có thể làm gián đoạn những kế hoạch này. Nhiều người cho rằng hạnh phúc gia đình không nhất thiết phải được đo bằng số lượng con. Điều quan trọng là sự đồng thuận và chất lượng cuộc sống của các thành viên. Đây là lý do mà nhiều chuyên gia đưa cảnh báo thế hệ "4 không" (không yêu, không kết hôn, không sinh con và không gia đình).

Thực tế, nhiều phụ nữ hiện đại còn đối mặt với nỗi lo "gánh nặng kép" khi vừa đi làm, phấn đấu cho sự nghiệp vừa là người đảm trách chính việc nhà. Nếu người chồng thiếu chia sẻ, người phụ nữ càng dễ có xu hướng "sợ" sinh con… Có thể nói, người trẻ ngại sinh con không chỉ dừng lại ở lựa chọn cá nhân mà đang tác tác động trực tiếp đến cơ cấu dân số. Vậy nên, việc tìm ra các giải pháp khuyến sinh là một vấn đề cấp thiết.

Hiện nay, TPHCM đã có chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ dưới 35 tuổi sinh đủ 2 con. Tuy nhiên, để khuyến sinh cần những giải pháp căn cơ hơn. Các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp như: Nhà nước cần sớm ban hành các chính sách đủ mạnh hỗ trợ kết hôn, sinh con, nhà ở, thuế, y tế và giáo dục; đồng thời, huy động sự tham gia của doanh nghiệp trong việc nâng cao thu nhập, cải thiện phúc lợi và tạo điều kiện để người lao động nuôi dạy con. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh giáo dục về giá trị gia đình, hôn nhân và con cái cho thanh thiếu niên; tăng cường truyền thông xây dựng hình ảnh gia đình hạnh phúc, sinh đủ hai con. Mở rộng hỗ trợ cho các cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn. Xây dựng môi trường sống thân thiện với trẻ em để người trẻ tự tin hơn trong việc lập gia đình và sinh con.