Vụ hành hung tài xế taxi ở Đắk Lắk: Chỉ căn cứ vào tỷ lệ thương tích 0% là chưa đủ

Theo thông tin từ Công an xã Krông Pắc, Phạm Ngọc Khánh (SN 2000, trú xã Tân Tiến) - người có hành vi dùng đũa tấn công tài xế taxi từ phía sau khi nạn nhân đang điều khiển xe trên đường không có việc làm ổn định, chưa có tiền án, tiền sự.

Qua giám định thương tích ban đầu cho thấy, tài xế Trương Ngọc Thắng bị trầy xước da, bầm tím vùng đầu và cổ, không có thương tích nghiêm trọng; chiếc taxi không bị hư hại.

"Bước đầu, cơ quan công an xác định tài xế chỉ có tỷ lệ thương tích tạm thời là 0%. Tuy nhiên, phải chờ kết luận giám định chính thức, đơn vị sẽ tiếp tục đánh giá các hành vi của Khánh để xem xét, xử lý theo đúng quy định pháp luật", Trưởng Công an xã Krông Pắc thông tin với PV Báo Phụ nữ Việt Nam chiều 3/1.

Bình luận về sự việc này, Tiến sĩ, Thượng tá Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học cho rằng cần nhìn nhận vụ việc không chỉ dưới góc độ "gây thương tích nhẹ", mà phải đặt trong bối cảnh đe dọa trực tiếp đến an toàn giao thông và tính mạng con người, với mức độ nguy hiểm cao cho xã hội.

Hành vi đặc biệt nguy hiểm

Theo TS Đào Trung Hiếu, trước hết cần khẳng định rõ tấn công người đang trực tiếp điều khiển phương tiện giao thông cơ giới là hành vi đặc biệt nguy hiểm.

Trong khoa học tội phạm học và lý luận luật hình sự, mức độ nguy hiểm cho xã hội của một hành vi không chỉ được xác định bằng hậu quả thực tế, mà còn bởi tính chất hành vi, hoàn cảnh thực hiện, phương tiện, vị trí tác động và nguy cơ gây thiệt hại cho các lợi ích được pháp luật bảo vệ.

"Ở đây, nạn nhân không phải là một cá nhân trong trạng thái bình thường, mà là tài xế đang điều khiển phương tiện đang lưu thông. Điều đó đồng nghĩa với việc hành vi bạo lực này có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng của nhiều chủ thể cùng lúc: tài xế, hành khách trên xe và những người tham gia giao thông khác", TS Hiếu phân tích.

Vì vậy, dù hậu quả thương tích thực tế chưa nghiêm trọng, bản thân hành vi đã vượt ra ngoài phạm vi xâm phạm sức khỏe thông thường, mang tính đe dọa trật tự, an toàn công cộng.

Một điểm quan trọng khác được TS Đào Trung Hiếu nhấn mạnh là việc không xảy ra tai nạn giao thông trong trường hợp này không thể được hiểu là do người tấn công có ý thức kiềm chế hay kiểm soát hậu quả. Ngược lại, rất có thể đó chỉ là kết quả ngẫu nhiên, phụ thuộc vào phản xạ, kỹ năng xử lý tình huống và cả sự may mắn của tài xế.

"Người thực hiện hành vi đã chủ động dùng vật cứng tấn công từ phía sau, đúng vào thời điểm nạn nhân đang phải tập trung cao độ để điều khiển phương tiện. Trong hoàn cảnh đó, người tấn công hoàn toàn không thể kiểm soát được phản ứng sinh lý, tâm lý và thao tác lái xe của tài xế", ông phân tích.

Việc phương tiện không mất lái, không gây va chạm hay tai nạn dây chuyền không nằm trong khả năng kiểm soát của người tấn công. Do đó, có cơ sở để nhận định rằng việc hậu quả đặc biệt nghiêm trọng chưa xảy ra là do những yếu tố ngoài ý chí chủ quan của người thực hiện hành vi, chứ không phải do họ lựa chọn hành vi an toàn hay có sự cân nhắc hậu quả.

Có thể xem xét dưới góc độ phạm tội chưa đạt?

Trước quan điểm cho rằng đây có thể là trường hợp "phạm tội chưa đạt" vì hành vi đã thực hiện nhưng hậu quả nghiêm trọng không xảy ra, TS Đào Trung Hiếu cho rằng nhận định này không phải không có cơ sở, song cần được xem xét hết sức thận trọng.

Theo quy định của Bộ luật Hình sự, phạm tội chưa đạt là trường hợp người phạm tội cố ý thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhưng hậu quả chưa xảy ra hoặc xảy ra không như mong muốn, do những nguyên nhân ngoài ý chí của họ.

"Nếu cơ quan điều tra chứng minh được rằng người tấn công nhận thức rõ việc tấn công tài xế khi xe đang chạy có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng, thậm chí gây chết người, nhưng vẫn thực hiện hành vi, thì có thể xem xét dấu hiệu của phạm tội chưa đạt đối với tội danh tương ứng", TS Hiếu nhận định.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng việc áp dụng chế định này không thể suy diễn, mà phải dựa trên căn cứ vững chắc về ý thức chủ quan, động cơ, mục đích, mức độ nhận thức và thái độ chấp nhận hậu quả của người thực hiện hành vi.

Trả lời câu hỏi liệu hành vi dùng đũa tấn công từ phía sau, trong lúc xe đang chạy, có đủ yếu tố để xem xét tính chất côn đồ hay không, TS Đào Trung Hiếu cho rằng hành vi này có nhiều dấu hiệu thể hiện sự coi thường an toàn, tính mạng của người khác.

Theo ông, tính chất côn đồ không chỉ thể hiện ở mức độ hung hãn hay việc sử dụng hung khí nguy hiểm, mà còn ở cách thức hành động liều lĩnh, bất chấp hậu quả, coi thường chuẩn mực xã hội và sự an toàn chung.

"Việc tấn công từ phía sau, trong không gian hẹp của cabin xe, khi phương tiện đang lưu thông, cho thấy sự bộc phát bạo lực cực đoan, thiếu kiểm soát và xem nhẹ hậu quả có thể xảy ra cho nhiều người", TS Hiếu phân tích. Đây là những dấu hiệu quan trọng để đánh giá mức độ nguy hiểm trong nhân thân hành vi, chứ không chỉ dừng lại ở việc nạn nhân bị thương nặng hay nhẹ.

Không thể chỉ xử lý hành chính vì nguy cơ "nhờn luật"

Theo TS Đào Trung Hiếu, nếu các hành vi như vậy chỉ bị xử lý hành chính vì "chưa gây hậu quả nghiêm trọng", nguy cơ làm giảm hiệu quả răn đe và phòng ngừa chung là rất rõ ràng.

Trong bối cảnh bạo lực trên đường, xung đột giao thông và các hành vi tấn công tài xế có xu hướng gia tăng, việc chỉ nhìn vào tỷ lệ thương tích để quyết định mức độ xử lý có thể dẫn đến một thông điệp sai lệch: rằng chỉ cần "chưa gây hậu quả nặng" thì hành vi nguy hiểm vẫn có thể được dung thứ.

"Điều này không chỉ ảnh hưởng đến niềm tin xã hội vào pháp luật, mà còn làm suy yếu chức năng phòng ngừa sớm của luật hình sự – vốn nhằm ngăn chặn các hành vi nguy hiểm trước khi hậu quả thảm khốc xảy ra", ông nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, nếu cơ quan điều tra chứng minh được rằng hành vi tấn công tài xế khi xe đang lưu thông là nguy hiểm cho xã hội, việc hậu quả chưa xảy ra là ngoài ý chí của người thực hiện, đồng thời có dấu hiệu côn đồ, thì hành vi này không còn đơn thuần là xung đột cá nhân gây thương tích nhẹ.

Trong trường hợp đó, hành vi cần được đặt trong bối cảnh xâm phạm nghiêm trọng đến an toàn công cộng và tính mạng con người, có thể xem xét dưới góc độ trách nhiệm hình sự, tùy thuộc vào kết quả điều tra, đánh giá đầy đủ và thận trọng các yếu tố cấu thành tội phạm.

Luật hình sự, theo TS Đào Trung Hiếu, không chỉ xử lý hậu quả đã xảy ra, mà còn xử lý những hành vi cố ý chứa đựng nguy cơ cao gây ra hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, trong đó việc hậu quả chưa xảy ra là do những nguyên nhân ngoài ý chí của người thực hiện.