Vụ tài xế ô tô bị đâm tử vong ở Hà Nội: Ghen tuông không thể là cái cớ để tước đoạt mạng sống

Khi tổn thương biến thành tâm lý trả thù

Ngày 22/10, Công an TP Hà Nội thông tin đã tạm giữ hình sự Nguyễn Quý Hoan (SN 1979, trú tại phường Bồ Đề, Hà Nội) để điều tra về hành vi giết người liên quan vụ tài xế ô tô bị đâm tử vong trên đường Bắc Cầu.

Theo thông tin điều tra ban đầu, Hoan cho rằng anh Đ. (SN 1980, trú tại TP Hải Phòng) có quan hệ tình cảm với vợ cũ của mình nên nảy sinh ghen tuông.

Trước đó, chiều 20/10, Hoan đi xe máy đuổi theo, chặn ô tô của anh Đ., dùng búa phá cửa kính rồi tấn công tài xế. Sau khi cuộc xô xát ban đầu được người dân can ngăn, Hoan tiếp tục đuổi theo và dùng dao đâm nạn nhân qua cửa kính ô tô. Tối cùng ngày, Hoan đến cơ quan công an đầu thú. Vụ việc đang được điều tra, làm rõ.

Phân tích dưới góc độ tội phạm học, Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học cho rằng, mâu thuẫn tình cảm chỉ là hoàn cảnh phát sinh xung đột, không phải nguyên nhân tất yếu dẫn đến tội ác. Điều cần quan tâm là quá trình chuyển hóa từ tổn thương cảm xúc sang nhận thức thù địch và hành vi bạo lực.

Theo ông Hiếu, ở một số người, tình yêu bị đồng nhất với quyền chiếm hữu. Khi bị từ chối hoặc quan hệ đổ vỡ, họ có thể cảm thấy bị xúc phạm, mất quyền kiểm soát, từ đó hình thành tâm lý oán hận và ý định trả thù.

Nếu đi cùng khả năng tự kiềm chế kém, nhận thức lệch lạc và những điều kiện thuận lợi cho hành vi phạm tội, xung đột có thể leo thang thành hành vi đặc biệt nguy hiểm.

"Ghen tuông có thể châm ngòi cho xung đột, nhưng chính sự lựa chọn sử dụng bạo lực mới đẩy con người vượt qua ranh giới pháp luật", ông Hiếu phân tích.

Cách lý giải này cho thấy cần phân biệt cảm xúc ghen tuông với việc lựa chọn cách ứng xử khi nảy sinh mâu thuẫn. Một người có thể đau khổ, tức giận hoặc cảm thấy bị phản bội, nhưng những cảm xúc đó không tất yếu dẫn đến hành vi phạm tội.

Ranh giới nguy hiểm xuất hiện khi người trong cuộc không chấp nhận quyền tự quyết của người khác, coi sự đổ vỡ là sự xúc phạm cần đáp trả và tự cho mình quyền trừng phạt người bị cho là gây ra tổn thương.

Khi ghen tuông biến thành hành vi bạo lực

Theo vị chuyên gia, ghen tuông trở nên nguy hiểm khi kết hợp với tâm lý chiếm hữu, xu hướng kiểm soát và việc tự biện minh cho hành vi sai trái.

Người có xu hướng bạo lực có thể đặt mình vào vị trí nạn nhân, coi sự từ chối tình cảm là phản bội, từ đó cho rằng mình có quyền đe dọa hoặc trả thù người khác.

Đáng chú ý, cơ chế hợp lý hóa hành vi sai trái có thể khiến người gây bạo lực nhìn nhận hành động của mình như một cách đòi lại công bằng hoặc trừng phạt người đã làm tổn thương họ.

Khi cách suy nghĩ này lấn át khả năng đánh giá đúng, người trong cuộc có thể xem nhẹ hậu quả, bỏ qua quyền và sự an toàn của người khác. Mâu thuẫn vì thế không còn dừng ở cảm xúc cá nhân mà có nguy cơ chuyển thành hành vi kiểm soát, cưỡng ép hoặc tấn công.

"Điều nguy hiểm nhất không phải là cảm giác ghen tuông, mà là khi con người tự cho mình quyền trừng phạt người khác vì những tổn thương tình cảm của bản thân", ông Hiếu nhấn mạnh.

Trong vụ việc trên đường Bắc Cầu, tình tiết nghi phạm tiếp tục đuổi theo và dùng dao tấn công sau lần xô xát đầu tiên là điểm cần chú ý.

Ông Hiếu cho rằng, nếu diễn biến này được xác minh, việc rời đi rồi quay lại với hung khí có thể cho thấy quá trình lựa chọn phương tiện và tiếp tục thực hiện hành vi, thay vì chỉ là phản ứng tức thời.

Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào tình tiết này để kết luận về mức độ chuẩn bị hay ý định tước đoạt tính mạng. Cơ quan điều tra cần đánh giá toàn bộ diễn biến, lời nói, cách thức tấn công, vị trí thương tích và các chứng cứ liên quan.

Việc phân tích dưới góc độ tội phạm học giúp nhận diện diễn biến hành vi, nhưng không thay thế kết luận của cơ quan tiến hành tố tụng.

Nhận diện sớm những dấu hiệu cảnh báo

Theo TS Đào Trung Hiếu, bạo lực nghiêm trọng đôi khi không xuất hiện đột ngột mà được báo trước bằng chuỗi hành vi kiểm soát, đe dọa ngày càng gia tăng.

Những dấu hiệu cần cảnh giác gồm liên tục quấy rối, theo dõi, kiểm soát các mối quan hệ cá nhân, đe dọa giết người hoặc tự sát, chặn đường, truy đuổi, đập phá tài sản hay mang theo hung khí.

Điều cần lưu ý là không nên xem từng biểu hiện một cách tách rời, mà cần quan tâm đến diễn biến và mức độ gia tăng của hành vi.

Việc liên tục tìm cách liên lạc dù đối phương đã từ chối, theo dõi nơi ở hoặc nơi làm việc, tìm cách kiểm soát các mối quan hệ cá nhân có thể cho thấy người thực hiện không chấp nhận ranh giới mà đối phương đặt ra.

Khi những hành vi này đi kèm lời đe dọa, gây sức ép hoặc tìm cách tiếp cận bất chấp sự ngăn cản, nguy cơ cần được xem xét nghiêm túc hơn.

Đặc biệt, những hành vi như chặn đường, truy đuổi, đập phá tài sản hoặc mang theo hung khí không nên bị đánh đồng với lời nói nóng giận thông thường.

Đây là những biểu hiện cụ thể cần được đánh giá trong bối cảnh toàn bộ sự việc, nhất là khi chúng xuất hiện sau một thời gian đe dọa, quấy rối hoặc xung đột kéo dài. Khi lời đe dọa chuyển thành hành động, việc tiếp tục coi đó là chuyện ghen tuông nhất thời có thể khiến người bị đe dọa bỏ lỡ cơ hội tìm kiếm sự bảo vệ.

Theo ông Hiếu, sai lầm thường gặp là coi những biểu hiện này chỉ là ghen tuông hoặc phản ứng nhất thời sau chia tay.

Trên thực tế, không phải mọi trường hợp ghen tuông đều dẫn đến bạo lực, cũng không thể từ một dấu hiệu riêng lẻ khẳng định một người sẽ gây án. Điều quan trọng là nhận diện sự kết hợp giữa tâm lý kiểm soát, hành vi đe dọa và những hành động cụ thể có thể gây nguy hiểm.

Với người bị đe dọa, chuyên gia khuyến nghị cần lưu giữ chứng cứ, thông báo cho người thân, tránh gặp riêng tại nơi vắng vẻ và kịp thời trình báo công an.

Khi nhận thấy người khác có biểu hiện đe dọa, truy đuổi hoặc tìm cách tiếp cận bằng hung khí, người thân và cộng đồng không nên xem nhẹ hay chỉ khuyên các bên tự hòa giải, mà cần ưu tiên bảo đảm an toàn và thông báo cho cơ quan chức năng.

Khi chứng kiến một người bị đe dọa hoặc tấn công bằng hung khí nơi công cộng, người dân cần ưu tiên cứu người nhưng không làm gia tăng nguy hiểm.

Theo ông Hiếu, không nên đơn độc lao vào khống chế người đang sử dụng dao nếu không có kỹ năng và điều kiện an toàn. Cần nhanh chóng gọi 113, cung cấp chính xác vị trí và tình trạng nạn nhân; gọi 115 nếu có người bị thương.

Trong khả năng cho phép, người dân có thể cảnh báo, hỗ trợ nạn nhân thoát khỏi khu vực nguy hiểm và cung cấp chứng cứ cho cơ quan chức năng.

Về phòng ngừa, TS. Thượng tá Đào Trung Hiếu cho rằng gia đình cần chú ý những biểu hiện đe dọa, ám ảnh trả thù sau đổ vỡ tình cảm; nhà trường tăng cường giáo dục kỹ năng kiểm soát cảm xúc, giải quyết xung đột và tôn trọng quyền tự quyết của người khác.

Cơ quan chức năng cần kịp thời đánh giá nguy cơ, có biện pháp bảo vệ khi tiếp nhận thông tin về đe dọa, theo dõi, quấy rối hoặc bạo lực.

"Không nên mặc nhiên coi đây là chuyện riêng để các bên tự giải quyết", ông Hiếu lưu ý.

Một mâu thuẫn tình cảm có thể khởi phát trong thời gian ngắn, nhưng hậu quả của bạo lực có thể không thể khắc phục.

Theo chuyên gia Đào Trung Hiếu, giá trị lớn nhất của phòng ngừa tội phạm không phải là xử lý được bao nhiêu người sau khi gây án, mà là ngăn được bao nhiêu bi kịch trước khi xảy ra.