World Cup 2026 và tiếng còi chưa công bằng cho phụ nữ

Nghịch lý kinh tế và khoảng cách giới trong bóng đá hiện đại

World Cup 2026 ghi nhận quy mô lớn chưa từng có khi lần đầu tiên mở rộng lên 48 đội bóng với 104 trận đấu. Thu hút khoảng 6 tỷ lượt xem trên toàn cầu, giải đấu dự kiến sẽ mang về cho FIFA nguồn doanh thu kỷ lục lên tới 9 tỷ USD chỉ riêng trong năm nay.

Bóng đá nam chưa bao giờ giàu có đến thế. Ở chiều ngược lại, bóng đá nữ cũng chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ khi doanh thu toàn cầu dự kiến đạt 3 tỷ USD, đánh dấu mức tăng đáng kể so với 4 năm trước. Thực tế, Ban tổ chức World Cup Nữ 2023 từng ghi nhận kỷ lục gần 2 tỷ khán giả theo dõi qua màn ảnh. Điều này cho thấy công chúng ngày càng quan tâm và dành tình cảm lớn cho các giải đấu của phái đẹp.

Tuy nhiên, thực trạng của bóng đá hiện đại vẫn tồn tại những khoảng cách rất lớn về thu nhập và quyền lực giới. Minh chứng rõ nhất là trong danh sách 50 vận động viên có thu nhập cao nhất thế giới được tạp chí Forbes công bố vào tháng 5 vừa qua, hoàn toàn vắng bóng các nữ tuyển thủ. Ngay cả tại đấu trường World Cup Nữ, dù Ban tổ chức đã nỗ lực nâng mức thưởng lên gấp nhiều lần, nhưng tổng giá trị tiền thưởng dành cho các đội bóng nữ vẫn chỉ bằng một phần ba so với giải đấu của nam giới.

Sự chênh lệch này còn thể hiện rõ trong bộ máy quản lý và điều hành. Hiện nay, tỷ lệ phụ nữ đảm nhận các vị trí lãnh đạo tại các liên đoàn thể thao quốc tế chỉ chiếm chưa đầy 32%, và số lượng nữ huấn luyện viên bóng đá có chứng chỉ chuyên nghiệp trên toàn cầu cũng dừng lại ở mức 5%. Thực tế đó cho thấy các quyết định quan trọng định hình dòng tiền và tương lai của nền bóng đá thế giới phần lớn vẫn thuộc về nam giới. Điều này tạo nên một nghịch lý khi sân cỏ luôn đòi hỏi các cầu thủ nữ phải cống hiến hết mình nhưng lại chưa mang đến cho họ một vị thế và quyền lợi tương xứng.

Góc khuất xã hội sau những trận cầu

Không dừng lại ở những con số kinh tế, bất bình đẳng giới trong bóng đá còn mang một bộ mặt đáng sợ hơn ở góc khuất xã hội. Bản chất của bóng đá là kích thích cảm xúc, nhưng khi cảm xúc cực đoan của nam giới bị đẩy lên đỉnh điểm theo kết quả trận đấu, phụ nữ lại trở thành nạn nhân chịu trận.

Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho Phụ nữ (UN Women) đã đưa ra những con số giật mình từ các nghiên cứu xã hội học: Tại Brazil, vào những ngày đội bóng địa phương thi đấu, các hành vi đe dọa phụ nữ tăng 23,7% và bạo lực thể xác tăng 20,8%. Xu hướng đáng báo động này cũng lặp lại tại Mỹ (tăng 10% sau các trận thua bất ngờ của đội nhà) hay tại Anh và Scotland trong các kỳ World Cup trước.

Ngay cả những người phụ nữ chọn bóng đá làm sự nghiệp, từ nữ trọng tài, nữ phóng viên thể thao đến các nữ quản lý, cũng phải tự học cách sống chung với làn sóng quấy rối, lạm dụng trực tuyến lẫn ngoài đời mà hệ thống giải đấu chưa có cơ chế bảo vệ nghiêm túc. Bóng đá kết nối thế giới, nhưng ở một góc tối, nó đang đẩy nguy cơ bạo lực đến gần hơn với những người phụ nữ ngay tại ngôi nhà của họ.

Sân cỏ không định kiến

Thông điệp mà UN Women muốn nhấn mạnh tại World Cup 2026 rất rõ ràng: Bóng đá có quyền lực tối thượng trong việc xoay chuyển nhận thức xã hội, và quyền lực đó phải được dùng để bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái.

Hiện nay, các trẻ em gái dưới 14 tuổi đang từ bỏ thể thao với tỷ lệ cao gấp đôi trẻ em trai. Các em bỏ cuộc không phải vì thiếu tài năng, mà vì những rào cản vô hình. Đó là định kiến giới, nỗi lo sợ về an toàn và sự vắng bóng của các hình mẫu nữ quyền lực trên truyền thông.

Khi một trẻ em gái buộc phải từ bỏ đam mê thể thao vì những rào cản định kiến, xã hội không chỉ mất đi một vận động viên tiềm năng, mà quan trọng hơn, các em đã mất đi cơ hội rèn luyện những phẩm chất tự tin, bản lĩnh và năng lực quản lý từ sớm, những nền tảng quan trọng để hình thành nên những người phụ nữ tự chủ trong tương lai. Thể thao không đơn thuần là giải trí. Theo nghiên cứu, trẻ em gái chơi thể thao sẽ có xu hướng học cao hơn, tự chủ kinh tế tốt hơn và biết cách tự bảo vệ mình trước vấn nạn bạo lực.

Đại diện UN Women đã đưa ra lời kêu gọi mạnh mẽ hướng trực tiếp vào giải đấu đang diễn ra: "Không một chính phủ, một chiến dịch hay một tổ chức nào trên trái đất có được sức mạnh của bóng đá để khiến hàng tỷ người cùng rung động một nhịp trong cùng một thời điểm. Sức mạnh đó, nếu được hướng vào mục tiêu bình đẳng giới, sẽ là động lực thay đổi có khả năng lay động cảm xúc và thấm sâu vào văn hóa nhất hiện nay".

Thế vận hội Paris 2024 từng chứng minh một kỳ đại hội thể thao đạt tỷ lệ cân bằng hoàn hảo 50-50 về số lượng vận động viên nam và nữ là điều hoàn toàn khả thi. Sắp tới, World Cup Nữ 2027 lần đầu tiên lăn bóng tại Nam Mỹ (Brazil) sẽ là một cột mốc mới. Nhưng ngay lúc này, khi hàng tỷ người đang nín thở theo dõi từng đường bóng của World Cup 2026, "môn thể thao vua" cần phải thực hiện trách nhiệm đạo đức của mình. Sân khấu càng lớn, nghĩa vụ càng cao, bóng đá phải thuộc về tất cả mọi người, một cách công bằng và an toàn.