Xúc động với ký ức "Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại"

Ngày 7/01, tại Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh (TPHCM), Lễ khai mạc trưng bày chuyên đề "Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại" đã giới thiệu đến công chúng 109 hình ảnh, tư liệu, hiện vật về một thời kỳ đấu tranh lâu dài, gian khổ nhưng anh dũng của nhân dân miền Tây Nam Bộ trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước và hoạt động đấu tranh của lực lượng Thanh niên xung phong (TNXP) trên tuyến đường 1C. Hoạt động do Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh phối hợp với Ban Liên lạc Cựu cán bộ Đoàn thanh niên Việt Nam phía Nam thực hiện.

Không gian trưng bày được đầu tư công phu, thể hiện sự trân trọng đối với từng hiện vật, tư liệu lịch sử. Từ việc sưu tầm, chọn lọc hình ảnh đến cách bố trí thùng đạn, tái hiện không gian rừng tràm, tất cả đều được thực hiện một cách cẩn trọng, ứng dụng công nghệ và có chiều sâu.

Trưng bày được tổ chức thành 4 khu vực nội dung: "Nơi huyền thoại bắt đầu" - giới thiệu vai trò chiến lược và sự ra đời của tuyến đường 1C; "Trong vòng vây lửa đạn" - phản ánh các hoạt động ngăn chặn của quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa đối với tuyến đường 1C; Cuộc sống và chiến đấu của lực lượng Thanh niên xung phong trên tuyến đường 1C; "Hồi ức và tri ân" - tôn vinh những đóng góp, hy sinh của các thế hệ đi trước, gắn với hoạt động đền ơn đáp nghĩa và giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Một số hình ảnh trưng bày tại chuyên đề.

Đáng chú ý, khu vực trưng bày về cuộc sống và chiến đấu của lực lượng TNXP trên tuyến đường 1C đã để lại nhiều xúc cảm sâu lắng. Qua từng hình ảnh, từng hiện vật, lịch sử góp phần bồi đắp nhận thức và trách nhiệm của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. 

Cuộc sống của lực lượng TNXP trên tuyến đường 1C là chuỗi ngày đối mặt với muôn vàn gian khổ. Không nhà cửa, không dân cư, chỉ có rừng tràm, bưng biền, kênh rạch chằng chịt và những cánh rừng bị chất độc hóa học tàn phá. Các TNXP sống trong những lán trại tạm bợ, ngủ co ro trong những chiếc võng cáng, ngày phơi mình dưới nắng cháy, quần áo rách không có nổi hai bộ để thay. Sốt rét và nhiều bệnh tật khác luôn đeo bám.

Hơn 800 thanh niên đã tham gia trên tuyến đường 1C, trong đó khoảng 2/3 là phụ nữ. Có người lên đường vì căm thù giặc đã tàn phá quê hương, có người vừa rời ghế nhà trường, có người đang chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa hôn nhân thì phải gác lại tất cả. Nhiều chị em thân hình nhỏ bé nhưng phải mang vác những gùi hàng nặng gấp 2, gấp 3 lần trọng lượng cơ thể. Có người ngâm mình trong nước suốt nhiều giờ liền, mắc bệnh sốt rét, bệnh ngoài da, bệnh phụ khoa... hầu như không ai là không mang trong mình dấu vết của gian khổ.

Cô Trần Thị Ngọc Nữ (sinh năm 1952) cựu TNXP tham gia trên tuyến đường 1C, xúc động khi nhìn thấy hình ảnh của mình trong bức ảnh chụp chung với các chị em ở lớp y tá Đoàn 195 thuộc Cục hậu cần Quân khu 9, khoá II năm 1969. Cô cho biết, gia đình của cô có truyền thống Cách mạng, nên khi 15 tuổi cô đã đăng ký đi bộ đội. Gia đình có 9 anh chị em mà có tới 6 người đều tham gia kháng chiến.

Nhớ lại những năm tháng vô cùng gian khó, với công việc làm y tá, cô Nữ cho biết: "Bom đạn, nhất là bom dầu, gây bỏng rất nặng. Thương binh từ chiến trường đưa về tụi cô cấp cứu liên tục. Có những người bị bỏng nặng, vài ngày sau là vết thương nhiễm trùng, thậm chí có dòi trên da. Điều kiện y tế thời đó thiếu thốn đủ bề, băng gạc không có đủ, nên mỗi băng phải giặt đi giặt lại, phơi khô rồi dùng tiếp. Mỗi cuộn băng phải dùng đến 5–6 lần chứ không có chuyện dùng một lần rồi bỏ như bây giờ.

Y tá thời đó đa phần là phụ nữ nên càng vất vả. Vừa chăm sóc thương binh, vừa phải lo chuyện ăn uống cho bệnh nhân. Có khi phải đi giăng lưới bắt cá, kiếm thêm thức ăn cho những người bị thương, cần có cái ăn để hồi sức".

Cô Đoàn Ngọc Ánh, cựu TNXP thuộc Đại đội Nguyễn Việt Khái III, cho biết thời điểm đó cô mới 17 tuổi, tham gia nhiệm vụ vận chuyển vũ khí chiến lược chi viện cho miền Nam. Việc vận chuyển trên tuyến đường 1C, đi liên tục nhiều ngày liền, từ khu vực sông Vĩnh Tế nhận hàng rồi gùi, mang vào các điểm tập kết.

"Có thời điểm vừa vận chuyển vừa trực tiếp tham gia chiến đấu, nên gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Trên đầu là máy bay địch quần thảo, xung quanh có xe tăng, xe lội nước, nhưng tinh thần của anh chị em lúc đó luôn xác định "sẵn sàng hy sinh, tất cả vì nhiệm vụ chung". 

Đặc biệt, trong giai đoạn cao điểm chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, công việc vận chuyển diễn ra liên tục, khối lượng hàng hóa rất lớn. Dù phải mang vác nặng, gian khổ đến đâu, mọi người vẫn cố gắng hoàn thành nhiệm vụ được giao", cô Ánh kể.

Theo ông Lâm Ngô Hoàng Anh, Phó Giám đốc phụ trách quản lý, điều hành Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, trong suốt thời gian tồn tại và hoạt động, lực lượng TNXP đường 1C đã cùng chính quyền, du kích địa phương liên kết nhau bám địa bàn, sẵn sàng hy sinh, bền bỉ thực hiện nhiệm vụ vận chuyển vũ khí, phương tiện chiến tranh, đưa đón cán bộ. Tuyến đường 1C và Liên đội I Thanh niên xung phong đã trở thành một minh chứng sinh động cho lòng yêu nước, ý chí quật cường, quả cảm của thế hệ trẻ Việt Nam, nơi thanh xuân vì Tổ quốc đã hóa thành bất tử.

Trưng bày "Thời thanh xuân trên tuyến đường 1C huyền thoại" là hoạt động nhằm kỷ niệm 96 năm Ngày Thành lập Đảng cộng sản Việt Nam (03/02/1930 - 03/02/2026), 95 năm Ngày Thành lập Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931- 26/3/2026), chào mừng Đại hội đại biểu Đảng bộ TPHCM lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030 và Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam.