2 nhà khoa học đoạt giải Nobel Hóa học 2026 với nghiên cứu tổng hợp hữu cơ

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã quyết định trao giải Nobel Hóa học năm 2026 cho 2 nhà khoa học vì đã giải được câu đố lâu năm về hiện tượng đồng tính chi (homochirality) trong hóa học sự sống. Qua đó giải thích lý do tại sao các sinh vật sống chỉ sử dụng một dạng cấu hình gương của các phân tử (như axit amin cấu tạo nên protein), trong khi các phản ứng hóa học thông thường luôn tạo ra hai dạng đối bản tương đương.

Nhờ Henri Kagan và Kenso Soai, thế giới hiện nay đã biết cách tạo ra tính đồng phân lập thể. Phát hiện của họ có ý nghĩa quyết định với các nhà hóa học thiết kế phản ứng để sản xuất dược phẩm. 

"Henri Kagan và Kenso Soai đã đưa ra lời giải cho bí ẩn hóa học tồn tại suốt hơn 1 thế kỷ: Làm thế nào tính đồng phân lập thể lại xuất hiện tự phát? Những phản ứng hóa học mà họ phát triển thực sự đáng kinh ngạc", Heiner Linke - Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học - cho biết.

Ông Henri Kagan (Giáo sư Danh dự tại Đại học Paris-Saclay, Pháp, sinh năm 1930) đã khám phá ra một cách mới để điều khiển các phản ứng hóa học, cho phép tạo ra lượng dư thừa lớn hơn của một trong hai hình ảnh phản chiếu so với giả định trước đây. Phát hiện của ông đã tạo ra cuộc cách mạng cho các nhà hóa học phát triển các phản ứng để sản xuất dược phẩm, hương liệu, mùi hương và vật liệu mới.

Còn ông Kenso Soai (Giáo sư tại Đại học Khoa học Tokyo, Nhật Bản, sinh năm 1950) đã thiết kế phản ứng hóa học đầu tiên (được gọi là phản ứng Soai) trong đó chỉ một trong hai hình ảnh phản chiếu tiềm năng được hình thành. Phản ứng Soai là một trong những thí nghiệm hóa học ngoạn mục nhất từng được thực hiện. Ông chứng minh hiện tượng tự xúc tác bất đối xứng: Một phân tử đối quang có thể đóng vai trò là chất xúc tác cho chính nó, tự nhân bản chính mình và đè bẹp sự xuất hiện của dạng phân tử đối lập, dù điểm xuất phát chỉ là sự chênh lệch nhỏ nhất mang tính ngẫu nhiên.

Khám phá của 2 nhà khoa học mở ra cuộc cách mạng ứng dụng:

Sản xuất dược phẩm xanh và tối ưu: Rất nhiều loại thuốc ngày nay chỉ có hiệu quả khi ở dạng một bàn tay phân tử, trong khi bàn tay còn lại có thể gây độc tính. Công nghệ của Kagan và Soai giúp giảm thiểu chi phí và hóa chất cần thiết để lọc bỏ phân tử lỗi.

Giải mã nguồn gốc sinh học (Abiogenesis): Lần đầu tiên, giới khoa học có bằng chứng thực nghiệm giải thích cách thức các tiền chất hóa học đơn giản trên Trái đất sơ khai tự nâng cao độ tinh khiết đối quang để tạo ra những mầm sống đầu tiên.