Giải Nobel Y sinh 2026 vinh danh nghiên cứu giải mã hoạt động của não bộ

Ngày 5/10, 3 nhà khoa học: Karl Deisseroth của Đại học Stanford (Mỹ), Peter Hegemann thuộc Đại học Humboldt tại Berlin (Đức) được trao giải Nobel Y sinh 2026 cho những khám phá liên quan các kênh ion đóng mở bằng ánh sáng và quang học di truyền (optogenetics).

Nhóm 3 người cùng chia đều tiền giải thưởng năm nay là 12 triệu kronor Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD).

Công trình nghiên cứu của họ đã mang đến những khám phá đặt nền móng cho quang di truyền học, theo đó cho phép "bật hoặc mở" hoạt động của từng tế bào thần kinh trong một bộ não của người sống.

"Phương pháp này giờ đây được các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới sử dụng để khám phá những bí ẩn của não bộ", Ủy ban Nobel thông báo trên tài khoản X.

Việc tìm hiểu cách não bộ hình thành ký ức, cảm xúc và hành vi từ lâu đã là ước mơ của các nhà nghiên cứu. Các nhà khoa học Karl Deisseroth (Mỹ), Peter Hegemann và Georg Nagel (Đức) đã được trao Giải Nobel Y sinh năm 2026 nhờ những khám phá dẫn đến sự ra đời của kỹ thuật quang di truyền (optogenetics) - phương pháp cho phép "bật hoặc tắt" hoạt động của từng tế bào thần kinh riêng lẻ trong não bộ của sinh vật sống. Theo đó, tảo hướng sáng mang lại cho chúng ta "công tắc điều khiển tế bào thần kinh". Hiện nay, phương pháp này đang được ứng dụng tại các phòng thí nghiệm trên toàn thế giới để giải mã những bí ẩn của não bộ.

Peter Hegemann và Georg Nagel đã phát hiện ra một loại protein đặc biệt có tên là channelrhodopsin ở một loài tảo đơn bào. Karl Deisseroth sau đó đã biến đổi loại protein này thành một công tắc điều khiển tế bào thần kinh bằng ánh sáng. Các nhà khoa học đoạt giải này đã đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới trong lĩnh vực khoa học thần kinh.

Nhờ quang di truyền học, các nhà nghiên cứu đã có thể làm sáng tỏ những mạch thần kinh chi phối các ký ức, cảm xúc và hành vi cụ thể có liên quan đến các rối loạn thần kinh và tâm thần. Trong y học lâm sàng, các nhà nghiên cứu đang ứng dụng phương pháp này nhằm nỗ lực khôi phục thị lực cho những người bị khiếm thị.

Giáo sư Karl Deisseroth, sinh năm 1971, là một trong những nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực quang di truyền học. Ông hoàn thành bằng Tiến sĩ vào năm 1998 và bằng Bác sĩ Y khoa vào năm 2000, đều tại Đại học Stanford (Mỹ). Hiện ông là Giáo sư chuyên ngành Kỹ thuật Sinh học, Tâm thần học và Khoa học Hành vi tại Viện Y khoa Howard Hughes và Đại học Stanford (Mỹ).

Giáo sư Peter Hegemann, sinh năm 1954, nhận bằng Tiến sĩ năm 1984 tại Viện Hóa sinh Max Planck ở Martinsried (Đức). Hiện ông là Giáo sư cao cấp Hertie về Khoa học Thần kinh tại Đại học Humboldt Berlin (Đức). Những khám phá đã mang lại giải thưởng Nobel cho ông được thực hiện trong thời gian ông công tác tại Viện Hóa sinh Max Planck.

Cùng chia sẻ vinh quang này là Giáo sư Georg Nagel, sinh năm 1953. Ông nhận bằng Tiến sĩ năm 1988 tại Đại học Frankfurt (Đức) và hiện là Giáo sư Sinh lý học Thực vật Phân tử tại Bộ môn Sinh lý học Thực vật Phân tử và Lý sinh - Thực vật học I, thuộc Đại học Würzburg (Đức). Công trình nghiên cứu giúp ông đoạt giải Nobel đã được thực hiện tại Viện Lý sinh Max Planck ở Frankfurt.