3 lý do khiến virus Nipah cực kỳ nguy hiểm với sức khỏe cộng đồng

Virus Nipah lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1999 tại Malaysia, trong một đợt bùng phát dịch liên quan đến người chăn nuôi lợn. Kể từ đó, các ca bệnh tiếp tục được ghi nhận rải rác tại một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á như Bangladesh, Ấn Độ, với nhiều đợt bùng phát gây hậu quả nghiêm trọng. Vật chủ tự nhiên của virus Nipah được xác định là loài dơi ăn quả, đặc biệt là dơi thuộc chi Pteropus. Từ dơi, virus có thể lây sang người thông qua động vật trung gian hoặc qua thực phẩm bị nhiễm virus.

Điểm đáng lo ngại đầu tiên của virus Nipah là tỷ lệ tử vong cực kỳ cao, dao động từ 40% đến hơn 70% tùy từng đợt bùng phát và điều kiện y tế của khu vực. Đây là con số vượt xa nhiều bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác. Không chỉ gây tử vong nhanh, virus Nipah còn để lại di chứng nặng nề cho những người sống sót, đặc biệt là các tổn thương thần kinh lâu dài.

Về mặt lâm sàng, virus Nipah gây ra các triệu chứng đa dạng nhưng diễn tiến rất nhanh. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ xuất hiện các dấu hiệu giống cúm thông thường như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi. Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, bệnh có thể tiến triển thành viêm não cấp tính với các biểu hiện như rối loạn ý thức, co giật, hôn mê và suy hô hấp. Chính sự tiến triển nhanh và khó lường này khiến việc chẩn đoán sớm và điều trị trở nên vô cùng khó khăn.

Một mối nguy hiểm khác của virus Nipah là khả năng lây truyền từ người sang người. Không giống nhiều bệnh do động vật truyền sang người chỉ dừng lại ở lây nhiễm đơn lẻ, virus Nipah đã được chứng minh có thể lây qua tiếp xúc gần, đặc biệt là qua dịch tiết đường hô hấp. Điều này làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch trong cộng đồng, nhất là tại các khu vực đông dân cư, điều kiện y tế còn hạn chế.

Đáng báo động hơn, hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cũng như chưa có vắc-xin được sử dụng rộng rãi để phòng bệnh virus Nipah. Việc điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ, giảm triệu chứng và duy trì các chức năng sống cho bệnh nhân. Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống y tế phải đối mặt với áp lực rất lớn nếu dịch bùng phát trên diện rộng.

Ngoài ra, các yếu tố môi trường và xã hội hiện nay như biến đổi khí hậu, phá rừng, đô thị hóa và sự gia tăng tiếp xúc giữa con người với động vật hoang dã đang làm tăng nguy cơ virus Nipah lan rộng. Khi môi trường sống của dơi bị thu hẹp, chúng có xu hướng tiếp cận gần hơn với khu dân cư và nguồn thực phẩm của con người, từ đó làm gia tăng khả năng lây nhiễm.

Trước mối đe dọa nghiêm trọng của virus Nipah, việc nâng cao nhận thức cộng đồng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Các biện pháp phòng ngừa như tránh tiếp xúc với động vật hoang dã, không sử dụng thực phẩm có nguy cơ nhiễm virus, tăng cường giám sát dịch tễ và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định kiểm soát nhiễm khuẩn trong cơ sở y tế là những yếu tố then chốt để ngăn chặn dịch bệnh.

Với tỷ lệ tử vong cao, khả năng lây truyền giữa người với người và thiếu các biện pháp điều trị đặc hiệu, virus Nipah đòi hỏi sự cảnh giác cao độ từ cả hệ thống y tế lẫn cộng đồng. Chủ động phòng ngừa và chuẩn bị sẵn sàng chính là chìa khóa để giảm thiểu những hậu quả thảm khốc mà loại virus này có thể gây ra trong tương lai.

Theo Bộ Y tế, tính đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận ca mắc. Bộ này sẽ tăng cường giám sát, sẵn sàng các biện pháp phòng, chống dịch và phối hợp chặt chẽ với WHO.