AI thúc đẩy người lao động "nâng cấp chính mình"

Nỗi lo đào thải đang hiện hữu ở nhiều người lao động, khi trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển với tốc độ chưa từng có. Từ nhân viên văn phòng, lao động kỹ thuật đến công nhân sản xuất..., tất cả đều buộc phải chủ động học kỹ năng mới và làm quen công nghệ để bám trụ lại thị trường lao động đang thay đổi từng ngày. Sự dịch chuyển này được thể hiện rất rõ qua báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về tác động của AI tạo sinh (GenAI) trên thị trường lao động ASEAN. 

Tại một số quốc gia trong khu vực, lực lượng lao động trẻ được đánh giá là dễ chịu tác động bởi công nghệ mới hơn hẳn so với nhóm trưởng thành. Điển hình như tại Indonesia, tỉ lệ lao động từ 15 đến 24 tuổi chịu ảnh hưởng lên tới 26,1%, cao hơn đáng kể so với mức 21,1% ghi nhận ở nhóm lao động trưởng thành.

Tại TPHCM, áp lực này cũng được nhiều bạn trẻ chia sẻ trong Talkshow "Chính sách mới 2026: Cú hích nào cho thị trường lao động?" do Báo Người Lao Động tổ chức. 

Chị Nguyễn Khánh Linh, 26 tuổi, ngụ phường Xuân Hòa, nhân viên marketing tại một doanh nghiệp thương mại điện tử ở TPHCM, cho biết chỉ trong khoảng một đến hai năm trở lại đây, AI đã có thể hỗ trợ viết nội dung, thiết kế hình ảnh, phân tích dữ liệu và lập kế hoạch truyền thông cơ bản. Theo chị Linh, điều này khiến yêu cầu tuyển dụng thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi người lao động ngoài chuyên môn còn phải biết ứng dụng công nghệ để không đánh mất lợi thế cạnh tranh hay bị thay thế. 

Cùng tâm trạng, anh Phú Long, 23 tuổi ở phường Thủ Đức, nhìn nhận AI đang thay thế một phần các công việc lặp lại, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đào tạo lại kỹ năng để thích nghi. 

Không riêng giới văn phòng, anh Trần Quốc Huy, 29 tuổi, công nhân kỹ thuật tại Khu Công nghệ cao TPHCM thuộc phường Long Bình, chia sẻ doanh nghiệp đang đưa máy móc tự động và hệ thống quản lý thông minh vào sản xuất, buộc anh phải nhanh chóng học kỹ năng vận hành công nghệ để theo kịp công việc.

Giải đáp những trăn trở này, bà Nguyễn Văn Hạnh Thục, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM, cho rằng tự động hóa và chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trên thị trường lao động. Khi các công việc mang tính lặp lại, quy trình cố định giảm đi, nhiều cơ hội việc làm mới lại xuất hiện gắn liền với kinh tế số như phân tích dữ liệu, vận hành hệ thống AI, an ninh mạng hay sáng tạo nội dung số. Nhu cầu tuyển dụng đang dịch chuyển từ lao động thuần túy sang những người có kỹ năng số, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng cao.

Khẳng định thêm về điều này, ông Wilson Liêu, Chủ tịch Liên minh Phát triển Năng lực AI Việt Nam (AICA), cho rằng người lao động cần chủ động học tập suốt đời, liên tục cập nhật kỹ năng số, tư duy phản biện và xử lý thông tin. Ông nhấn mạnh AI không hoàn toàn thay thế con người mà chủ yếu làm thay những công việc lặp lại, con người vẫn giữ vai trò quyết định ở các mảng đòi hỏi tư duy và sáng tạo. Do đó, chủ động trang bị năng lực mới chính là cách tốt nhất để biến thách thức công nghệ thành cơ hội phát triển lâu dài.

Đứng trước bài toán kỹ năng thời AI, tổ chức ILO đánh giá mức độ ảnh hưởng lớn không đồng nghĩa với việc mất việc hàng loạt hay AI sẽ thay thế hoàn toàn con người. Nếu được khai thác hợp lý, GenAI có thể giúp nâng cao năng suất lao động và mở ra nhiều ngã rẽ nghề nghiệp mới. Dẫu vậy, quá trình chuyển đổi vẫn tiềm ẩn rủi ro thiếu công bằng, đặc biệt với lao động trẻ, lao động nữ và nhóm kỹ năng thấp. 

Để giải quyết vấn đề này, các quốc gia cần sớm xây dựng chiến lược phát triển kỹ năng, chính sách an sinh phù hợp và hỗ trợ chuyển đổi việc làm, có tính đến yếu tố giới và khả năng thích ứng của người lao động.