"BÀ ĐẦM THÉP" SANAE TAKAICHI VÀ KỲ VỌNG ĐỔI MỚI CHÍNH TRƯỜNG NHẬT BẢN

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của Thủ tướng Sanae Takaichi chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản ngày 8/2. Dấu mốc này là phép thử cho một quốc gia đang tìm kiếm sự ổn định và đổi mới. "Bà đầm thép" Sanae Takaichi được kỳ vọng sẽ dẫn dắt Nhật Bản vượt qua giai đoạn chuyển mình đầy thách thức.

Vượt định kiến giới

Bà Sanae Takaichi bước lên đỉnh cao của hành trình thăng tiến chính trị và là cột mốc quan trọng đối với đất nước mà từ lâu phụ nữ đã phải vật lộn với nhiều định kiến về giới để có được chỗ đứng trong xã hội. 

Từ khi còn trẻ, bà Takaichi dường như đã nhận thức được những áp lực mà phụ nữ Nhật Bản phải đối mặt. Cha mẹ từng gây áp lực buộc bà phải học Đại học Kobe, ngôi trường công lập cách quê nhà khoảng 80 km về phía Tây Bắc, mặc dù bà trúng tuyển vào các trường tư thục danh tiếng ở Tokyo. Cha mẹ bà luôn nghĩ con gái không cần học cao và họ muốn tiết kiệm tiền cho em trai bà. 

Cuối thập niên 1970, Takaichi phải đi xe buýt và tàu hỏa 6 tiếng mỗi ngày từ nhà ở miền Tây Nhật Bản đến trường đại học và ngược lại. Takaichi lúc bấy giờ mong muốn được chuyển ra ngoài ở riêng nhưng bị mẹ kiên quyết phản đối, không cho phép con gái sống một mình trước khi kết hôn. Mẹ bà từng bảo bà hãy trở thành một "bông hồng đỏ thắm, phải giữ nét duyên dáng nữ tính nhưng vẫn có gai nhọn để đối đầu với cái sai", nữ Thủ tướng kể lại trong cuốn tiểu sử về mình năm 2024.

Sau khi tốt nghiệp, bà Takaichi theo học Học viện Quản lý và Chính phủ Matsushita, cơ sở đào tạo danh tiếng cho các chính trị gia và lãnh đạo doanh nghiệp trẻ. Bà tự trang trải học phí bằng việc làm thêm, đồng thời chơi trống trong một ban nhạc heavy metal. Takaichi bước vào một chương trình đào tạo tinh hoa kỷ luật nghiêm ngặt, dưới sự dìu dắt của Konosuke Matsushita, nhà sáng lập Panasonic, người được tôn vinh ở Nhật Bản như "vị thánh quản trị". Trong 2 năm đầu, học viên phải thức dậy đúng 6h sáng để dọn dẹp khu sinh hoạt trước bữa sáng, rồi ngồi nghe các bài giảng kín lịch về kinh tế, chính trị và triết học suốt cả ngày. Tất cả đều phải hoàn thành thử thách đi bộ 100 km và luyện kendo - môn võ kiếm đạo truyền thống của Nhật. 

Chương trình của Viện Chính phủ và Quản trị Matsushita được xây dựng trên nhiều nguyên tắc cốt lõi, trong đó có chủ trương thuế thấp và hạn chế can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế. Song, điều bà Takaichi tiếp thu sâu sắc nhất là khái niệm "quản trị quốc gia" - điều hành chính phủ như vận hành một doanh nghiệp, với người lãnh đạo đóng vai trò tổng giám đốc điều hành. Chính vào giai đoạn đó, ở tuổi 24, Takaichi lần đầu hình dung về một sự nghiệp chính trị.

Cuối thập niên 1980, bà đến Denver (Mỹ), thực tập tại văn phòng của cựu hạ nghị sĩ bang Colorado Patricia Schroeder, thành viên đảng Dân chủ và là một nhà nữ quyền nhiệt thành. Khi trở về Nhật Bản, bà tập trung viết lách và hoạt động truyền hình, tạo dựng được danh tiếng là một nhà tranh luận vô cùng quyết liệt.

Năm 1993, bà bắt đầu sự nghiệp chính trị, giành chiến thắng khi tranh cử vào quốc hội Nhật Bản với tư cách ứng viên độc lập từ tỉnh Nara. Kể từ đó, bà đã được bầu làm nghị sĩ 10 lần, là một trong những tiếng nói bảo thủ thẳng thắn nhất của đảng. Bà đã kiên trì, giành được một ghế 1 năm sau đó và gia nhập đảng Dân chủ Tự do (LDP) năm 1996. Hoạt động tại quốc hội, bà Takaichi sớm nhận ra những khó khăn của một phụ nữ làm chính trị. Các đồng nghiệp nam đôi khi tỏ ra coi thường bà và họ thường giải quyết công việc ở phòng tắm hơi hay những câu lạc bộ tư nhân, nơi không phù hợp để gặp gỡ các nữ nghị sĩ.

Trong chiến dịch tranh cử đầu tiên ở tuổi 32, bà bị một số cử tri xúc phạm là "con bé". "Thời đó, phụ nữ nếu không đủ 'già' thì không được chào đón", bà kể. Takaichi cũng từng đối mặt với những cáo buộc vô căn cứ rằng mình là nhân tình của một chính trị gia cấp cao, cùng với những chỉ trích thường đến từ phụ nữ về việc mang giày cao gót, đeo trang sức nổi bật và mặc váy ngắn. "Tôi là tôi. Cách duy nhất để chứng minh bản thân là bằng công việc mình làm", bà Takaichi nhấn mạnh.

Chính trị gia giàu kinh nghiệm

Ở tuổi 64, bà Sanae Takaichi là một trong những chính trị gia giàu kinh nghiệm và bản lĩnh nhất của Nhật Bản hiện nay. Bà cũng đã đảm nhiệm các chức vụ cấp cao trong chính phủ, bao gồm Bộ trưởng An ninh Kinh tế, Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp và Bộ trưởng Nội vụ và Truyền thông. Bà là một trong những cộng sự thân tín nhất của cố Thủ tướng Shinzo Abe. Sự kiên định trong đường lối, cùng phong cách quyết đoán và không né tránh tranh luận, giúp bà dần tạo dựng hình ảnh "nữ chính trị gia thép" trong môi trường chính trị.

Năm 2021, bà Takaichi lần đầu tiên tham gia cuộc đua lãnh đạo LDP nhưng đã thua cựu Thủ tướng Fumio Kishida. Bà đã thử lại vào năm 2024, lần này dẫn đầu vòng bỏ phiếu đầu tiên nhưng cuối cùng lại thất bại trước ông Shigeru Ishiba. Khẩu hiệu tranh cử của bà là "Khôi phục lòng tin, bảo vệ đất nước, trao quyền cho phụ nữ", được xem như thông điệp kết hợp giữa bảo thủ và cải cách, vừa trấn an cử tri truyền thống, vừa gửi tín hiệu đổi mới đến công chúng.

Ngày 21/10/2025, bà được Hạ viện Nhật bầu làm Thủ tướng, trở thành người phụ nữ đầu tiên nắm giữ chức vụ này trong lịch sử quốc gia. Đây được coi là đỉnh cao của hành trình thăng tiến chính trị không tưởng và là cột mốc quan trọng đối với đất nước mà từ lâu phụ nữ đã phải vật lộn với nhiều định kiến về giới để có được chỗ đứng trong xã hội.

Tiếp đến, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Nhật Bản, dưới sự lãnh đạo của thủ tướng Sanae Takaichi, đã giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ viện diễn ra ngày 8/2. Qua đó, củng cố quyền kiểm soát quốc hội và mở đường cho việc thông qua các chính sách trọng tâm trong nhiệm kỳ mới. Giới quan sát, công chúng trong và ngoài nước bày tỏ quan điểm rằng, "người đàn bà thép" của Nhật Bản đang gánh trên vai không chỉ kỳ vọng của cử tri trong nước, mà cả ánh nhìn của thế giới về một Nhật Bản vừa kiên định vừa đổi mới. Các chuyên gia nhận định, bà là một chính trị gia ám ảnh đến mức gần như tuyệt đối với chi tiết chính sách. Bà đã vươn lên từ xuất thân lao động, tự học để trưởng thành và hình thành niềm tin mạnh mẽ vào việc xây dựng một nước Nhật quyết đoán, thẳng thắn và quyền lực hơn.

Bà thường được mô tả là một "sói đơn độc" trong chính trường. Thay vì tham gia các buổi tiệc tùng, bà chọn cách mang chồng tài liệu chính sách về nhà để nghiên cứu. Sự am hiểu chi tiết của bà đôi khi khiến ngay cả những quan chức kỳ cựu cũng phải ngạc nhiên. Dù mang tư duy học thuật sắc sảo, bà Takaichi vẫn giữ được nét đời thường đầy cuốn hút. Hình ảnh một nữ lãnh đạo tự nhuộm tóc tại nhà để tiết kiệm chi phí, hay khoảnh khắc bà nhảy cẫng lên phấn khích trên tàu sân bay bên cạnh đối tác Mỹ đã tạo nên một sự đối lập thú vị với vẻ cứng nhắc thường thấy của các chính trị gia truyền thống. Bà Takaichi đang trở thành một biểu tượng của năng lực lãnh đạo mạnh mẽ.

Trong một đất nước mà truyền thống và quy tắc giới vẫn ảnh hưởng mạnh mẽ đến cấu trúc quyền lực, việc một phụ nữ bước lên nắm quyền cao nhất của chính phủ là minh chứng cho sự chuyển động, dù chậm nhưng vững chắc trong nhận thức chính trị và xã hội Nhật Bản. Việc bà trở thành nữ thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản tạo ra niềm hy vọng mới cho bình đẳng giới, nhưng cũng là phép thử cho cam kết thực chất trong việc "trao quyền cho phụ nữ".

Áp dụng chính sách "Takanomics"

Trong những năm đầu ở quốc hội, bà Takaichi đã xây dựng một liên minh bền vững với ông Shinzo Abe, nhà lập pháp xuất thân từ gia đình tinh hoa theo chủ nghĩa dân tộc. Hai người tìm thấy tiếng nói chung trong các vấn đề như tăng chi tiêu quân sự hay thêm nhiều yếu tố yêu nước hơn vào sách giáo khoa lịch sử.

Bà thăng tiến nhanh chóng trong thời kỳ ông Abe cầm quyền và được trao nhiều vị trí bộ trưởng cũng như chức vụ trong đảng. Khi được bầu làm thủ tướng lần đầu tiên vào năm 2006, ông Abe đã bổ nhiệm bà Takaichi vào nội các của mình, biến bà trở thành một trong những phụ nữ nổi bật nhất trên chính trường Nhật Bản. Năm 2009, bà đã đưa ra dự luật tăng cường Đạo luật về Trừng phạt Mại dâm Trẻ em và Khiêu dâm Trẻ em. Sau nhiều năm vận động kiên trì, liên tục đệ trình dự luật ngay cả sau những thất bại ban đầu, cải cách đã được thông qua vào năm 2014, tăng cường bảo vệ trẻ em chống lại bóc lột tình dục. Điều này bao gồm việc hình sự hóa hành vi sở hữu đơn giản hình ảnh khiêu dâm trẻ em,giúp luật pháp Nhật Bản phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

Là người được cố Thủ tướng Shinzo Abe tin tưởng, bà Takaichi cam kết sẽ hồi sinh chính sách kinh tế "Abenomics" của ông, vốn tập trung vào việc tăng cường chi tiêu công và duy trì mức lãi suất thấp. Bà Sanae Takaichi khẳng định dù "kế thừa tinh thần Abenomics nhưng sẽ điều chỉnh để phù hợp với thách thức mới". Giới truyền thông Nhật Bản lập tức gọi đó là "Takanomics" - một phiên bản thực dụng hơn của di sản kinh tế ông Abe.

Trọng tâm của Takanomics được dự đoán xoay quanh 3 trụ cột: Củng cố an ninh kinh tế, kiểm soát chuỗi cung ứng chiến lược và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Trong đó, yếu tố "an ninh kinh tế" được đặt lên hàng đầu. Bà Takaichi cho rằng, Nhật Bản cần giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc trong các lĩnh vực như vi mạch, năng lượng và vật liệu hiếm, đồng thời tăng hợp tác với Mỹ, Hàn Quốc và Australia.

Bà Takaichi thường nói rằng hình mẫu của bà là Margaret Thatcher, nữ thủ tướng đầu tiên của Anh và được mệnh danh là "Người phụ nữ thép". Nhiều người Nhật sẽ thấy ở thủ tướng của họ bằng chứng về việc trao nhiều tiếng nói và cơ hội hơn cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ trẻ. Việc bổ nhiệm bà Katayama Satsuki đứng đầu Bộ Tài chính đầy ảnh hưởng đã đưa một phụ nữ vào vị trí lãnh đạo một trong những chức vụ quyền lực nhất trong Nội các Nhật Bản. Bà Satsuki được biết đến với phong cách đàm phán cứng rắn và tham vọng cải tổ hệ thống hưu trí của Nhật Bản, nhấn mạnh đầu tư hơn là tiết kiệm. Thứ hai, bà bổ nhiệm bà Onoda Kimi giữ hai chức vụ Bộ trưởng An ninh Kinh tế và Bộ trưởng phụ trách vấn đề cư dân nước ngoài. Ở tuổi 42, bà Onoda là thành viên trẻ nhất trong Nội các và đã đóng vai trò nổi bật trong chuyến thăm gần đây của tổng thống Mỹ Donald Trump, ký kết một thỏa thuận song phương nhằm tăng cường hợp tác Mỹ-Nhật trong các công nghệ mới.

Tháng 11/2025, bà Takaichi đã chỉ thị Bộ trưởng Tư pháp xem xét hình sự hóa việc mua bán dịch vụ tình dục - nhắm vào người mua chứ không phải người bán. Bà nhận được sự tán thưởng từ cả hai đảng. Điều này phù hợp với mô hình Bắc Âu trong việc giải quyết vấn nạn mại dâm bằng cách trừng phạt hành vi mua dâm thay vì hình sự hóa những phụ nữ dễ bị tổn thương. Luật pháp hiện hành của Nhật Bản trừng phạt hành vi gạ gẫm nhưng không trừng phạt hành vi mua dâm, tạo ra sự bất đối xứng mà nhiều nhà nữ quyền đã chỉ trích trong nhiều thập kỷ.

Cương lĩnh chính thức của bà Takaichi cam kết rõ ràng đảm bảo phụ nữ không "từ bỏ sự nghiệp vì trách nhiệm chăm sóc gia đình" và tạo ra môi trường nơi "phụ nữ không từ bỏ các hoạt động xã hội do mãn kinh hoặc các vấn đề sức khỏe liên quan đến tuổi tác". Bà Takaichi đã công khai chia sẻ kinh nghiệm cá nhân về thời kỳ mãn kinh và hiện đang chăm sóc chồng sau khi ông bị đột quỵ, mang đến cho bà kiến thức thực tế về gánh nặng chăm sóc mà phụ nữ Nhật Bản phải đối mặt trong khi cố gắng duy trì sự nghiệp.

Thủ tướng Takaichi ưu tiên các biện pháp bảo vệ cụ thể (luật an toàn trẻ em, cải cách luật mại dâm) hơn là những thay đổi cấu trúc (tái cấu trúc sổ đăng ký gia đình). Trong chiến dịch tranh cử, bà cam kết sẽ khấu trừ một phần phí trông trẻ và đề xuất giảm thuế doanh nghiệp cho các công ty cung cấp dịch vụ chăm sóc trẻ em tại nhà. Kinh nghiệm gia đình và cá nhân là nền tảng cho các đề xuất chính sách của bà: Mở rộng dịch vụ bệnh viện cho sức khỏe phụ nữ, nâng cao sự công nhận cho người giúp việc gia đình và cải thiện các lựa chọn chăm sóc cho xã hội đang già hóa của Nhật Bản.

NGỰ BÌNH (Theo Japan Times, Kyodo, CFR)