Bảo tồn bản sắc văn hoá cộng đồng trong thời đại mới

Phát biểu khai mạc tại tọa đàm, Tiến sĩ Hồ Minh Sơn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Cộng đồng Việt Nam cho rằng, văn hóa không nên chỉ được nhìn nhận như những di sản cần lưu giữ nguyên trạng, mà phải là dòng chảy sống động, được thực hành, trao truyền và tái tạo trong đời sống đương đại. Văn hóa cũng là nền tảng để các nhà hoạt động văn hóa, nghệ nhân làng nghề, nghệ sĩ và những người làm du lịch có thêm cơ hội giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam.

Văn hóa cộng đồng Việt hiện đang chuyển mình mạnh mẽ, từng bước khẳng định vị thế trên trường quốc tế. Những sự kiện tọa đàm khoa học, những giải thưởng này không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam, mà còn cho thấy khả năng sáng tạo, năng lực hội nhập và sức lan tỏa của văn hóa Việt trong thời đại mới…

Theo TS. Văn Đình Ưng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa Cộng đồng Việt Nam, sau sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn quản lý được mở rộng, tạo thêm dư địa phát triển nhưng cũng gây áp lực đối với đội ngũ cán bộ và công tác tổ chức các hoạt động văn hóa tại cơ sở. Việc xây dựng và vận hành không gian văn hóa cần được xem là một trong những giải pháp trọng tâm. Các hoạt động văn nghệ quần chúng, dân vũ, thơ ca, âm nhạc và sinh hoạt câu lạc bộ có thể góp phần hình thành không gian giao lưu thường xuyên, tạo điều kiện để người dân tham gia sáng tạo và thụ hưởng văn hóa.

Việc tổ chức các hoạt động văn hóa – thể thao thường niên, tôn vinh gia đình văn hóa, tổ dân phố kiểu mẫu và xây dựng nếp sống văn minh sẽ góp phần tăng cường sự gắn kết giữa các cộng đồng dân cư. Văn hóa cần trở thành sợi dây kết nối người dân, thúc đẩy tinh thần tự quản, nâng cao ý thức ứng xử văn minh và góp phần phát triển các không gian sinh hoạt chung.

TS. Bùi Đặng Dũng, nguyên Đại biểu Quốc hội Khóa 12 - 13 - 14 cho rằng, mô hình chính quyền 2 cấp mở ra cơ hội tăng tính chủ động, giảm các khâu trung gian và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc triển khai các dự án văn hóa, sáng tạo và du lịch di sản.

Tuy nhiên, cấp xã, phường cũng phải đảm nhận khối lượng công việc lớn hơn trong quản lý di tích, tổ chức lễ hội và phát triển du lịch cộng đồng, trong khi nhân lực, tài chính và năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế. Một số vấn đề liên quan đến thẩm quyền quyết định, cơ chế huy động đầu tư và hợp tác công – tư trong khai thác di sản cũng cần được tiếp tục tháo gỡ.

Đồng thời, Tiến sĩ Bùi Đặng Dũng cũng đề xuất hoàn thiện thể chế, phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền giữa các cấp; xây dựng quy hoạch tích hợp gắn với chuỗi giá trị văn hóa; đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư; đồng thời nâng cao năng lực quản lý và đào tạo nhân lực văn hóa tại cơ sở.

Trong đó chú trọng chuyển đổi tư duy từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và nghiên cứu thí điểm các cụm liên kết phát triển văn hóa – du lịch tại địa phương. Và xác định bảo tồn văn hóa không thể chỉ dừng lại ở việc giữ gìn di tích hay tổ chức các hoạt động mang tính hình thức.

Đặc biệt, cần gắn bảo tồn văn hóa với du lịch cộng đồng, làng nghề và các sản phẩm sáng tạo cần đi đôi với bảo vệ giá trị nguyên gốc, tránh thương mại hóa quá mức làm biến dạng bản sắc.