BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN, NGHỆ NHÂN PHÚ THỌ ĐƯỢC TRAO TẶNG GIẢI THƯỞNG PHỤ NỮ VIỆT NAM
Phát huy và truyền dạy hát Xoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ, góp phần đưa hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch đã vinh dự được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gắn bó với hát xoan từ năm lên 9, bà Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân nhân dân Hát Xoan, Phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu, TP. Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã dành trọn tâm huyết cho bộ môn nghệ thuật nghệ thuật truyền thống của vùng đất Tổ.
Trên chặng đường lưu giữ, bảo tồn và phát triển, truyền dạy hát Xoan cho thế hệ trẻ, nghệ nhân số giải thưởng, bằng khen, bảng vàng, huy chương… nhận được nhiều không đếm được, nhưng người nghệ nhân đã bước qua tuổi 70 vẫn không giấu được cảm xúc vui mừng, phấn khởi khi được nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021. "Đây là món quà tinh thần khích lệ, động viên, là động lực để tôi cống hiến nhiều hơn, truyền nghề cho thế hệ trẻ", nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gìn giữ điệu hát Xoan quê hương
Trưởng thành trong một gia đình có 5 đời hát Xoan, ông nội, cha, các cô chú đều là những nghệ nhân có tiếng của phường Xoan xóm Chùa, làng An Thái thời kỳ trước cách mạng tháng Tám, nên năm 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Lịch đã trở thành đào nương trẻ tuổi của làng. 14 điệu hát xoan bà đều thuộc nằm lòng.
Trải qua những năm tháng gian khổ của chiến tranh, của nạn đói, cái nôi của hát xoan, làng An Thái quê bà dần dần vắng bóng những điệu hát. Nhiều gánh hát phải giải thể, phiêu bạt khắp nơi, phường Xoan không còn. Nhưng khó khăn không thể dập tắt tình yêu và niềm đam mê dành cho hát xoan của bà. Bà Nguyễn Thị Lịch nhớ lại: Dù đói, dù khổ, bà vẫn cùng mọi người vẫn tự tổ chức tập luyện tại nhà và tranh thủ truyền dạy cho nhau mọi lúc, mọi nơi.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ
Với tình yêu dành cho hát Xoan, năm 1979, khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lịch đã tự mình thành lập một nhóm hát Xoan gồm 15 người ở nhiều độ tuổi và bà là người truyền dạy. Năm 2006 bà được cộng đồng tín nhiệm bầu là Trùm phường Xoan An Thái. Đến nay số lượng thành viên của phường Xoan là 107 người, có 05 thế hệ tiếp nối nhau, cao nhất là 94 tuổi, nhỏ nhất là 06 tuổi. Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch cũng góp phần nhân rộng và duy trì hiệu quả 25 Câu lạc bộ hát Xoan cho hội viên, phụ nữ, duy trì sinh hoạt 02 lần/tháng.
Bà đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng hồ sơ di sản hát Xoan và hoàn thiện hồ sơ di sản Hát Xoan, góp phần được Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Truyền tình yêu hát Xoan cho thế hệ trẻ
Am hiểu tường tận, toàn diện loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, bà Nguyễn Thị Lịch đã truyền dạy kỹ năng hát dẫn, đánh trống của kép và cả cả kỹ năng hát múa của đào cho thế hệ trẻ. Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.
Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện..., nhưng hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát nên nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.
Bằng tình yêu Xoan, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cho biết, số lượng người đã và đang theo học khoảng 1.500 người, bà cũng đào tạo được 8 nghệ nhân ưu tú và 6 nghệ nhân Hát xoan trên địa bàn xã. Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, người nghệ nhân nhân dân lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác.
Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, bà đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.
Từ những lớp truyền dạy của bà, những lớp nghệ nhân kế cận, những người yêu hát Xoan trong cộng đồng và các em nhỏ cùng gìn giữ, lan tỏa môn nghệ thuật hát Xoan truyền thống. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, và đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ. Nghệ nhân chia sẻ, điều bà mừng nhất là đã truyền nghệ được cho thế hệ trẻ, để các em, các cháu tiếp nối gìn giữ truyền thống của cha ông.
Song song với hoạt động nghệ thuật, 27 năm liền bà Nguyễn Thị Lịch còn là cán bộ Hội LHPN xã Phượng Lâu và tham gia nhiều Hội, đoàn thể tại địa phương
Ở tuổi 71, với nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật dân gian truyền thống, bà Trùm phường Xoan cổ duy nhất của tỉnh Phú Thọ Nguyễn Thị Lịch bày tỏ, mong muốn có thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, để truyền dạy thế hệ trẻ đến hơi thờ cuối cùng.
Ghi nhận sự đóng góp của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, năm 2005, bà được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian; năm 2011, bà được Viện Âm nhạc tặng Giấy khen vì có thành tích trong công tác bổ sung xây dựng hồ sơ hát xoan Phú Thọ; năm 2012, được Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Thực hiện: Trần Lê
Ảnh: Hội LHPN tỉnh Phú Thọ, NVCC, tư liệu
Đề án 01: Dấu ấn phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2023-2025
Giới & Phát triển 17:21 28/07/2026Sau 3 năm triển khai Đề án "Hỗ trợ HTX do phụ nữ tham gia quản lý, tạo việc làm cho lao động nữ đến năm 2030" (Đề án 01) giai đoạn 2023-2025, nhiều HTX do phụ nữ tham gia quản lý đã vươn lên phát triển bền vững. Không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho lao động nữ, Đề án còn góp phần khẳng định vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế tập thể.
Hội Chữ thập đỏ Việt Nam: Những nhịp cầu nhân ái nâng bước phụ nữ và trẻ em
Vì cộng đồng 21:55 27/07/2026Công tác nhân đạo ở Việt Nam đang chuyển từ cứu trợ trước mắt sang tăng năng lực tự phục hồi, nhất là cho phụ nữ, trẻ em và các nhóm yếu thế trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển bền vững
Nữ điều dưỡng hơn 30 năm chăm sóc trẻ sinh non
Sức khỏe 16:28 27/07/2026Hơn 3 thập kỷ gắn bó với Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, bà Vũ Thị Mai Hương, Điều dưỡng trưởng Khoa Cấp cứu, Sơ sinh và Ngân hàng sữa mẹ, đã chứng kiến hàng chục nghìn trẻ sơ sinh cất tiếng khóc đầu đời trong cuộc chiến giành sự sống. Với bà, mỗi em bé chỉ nặng vài trăm gram đều cần được nâng niu bằng cả chuyên môn và tình yêu thương.
Bên những mâm cơm hòa bình
Xã hội 14:40 22/07/2026Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng trên nhiều mâm cơm vẫn còn những chiếc ghế bỏ trống. Giữa những mất mát ấy, tình làng nghĩa xóm, sự tri ân của cộng đồng và những “bữa cơm nghĩa tình” đã trở thành ngọn lửa sưởi ấm tuổi già của những người mẹ, người vợ, người phụ nữ có công với cách mạng, làm đầy thêm ý nghĩa của hai tiếng gia đình.
Lắng nghe Nhân dân nói: Thước đo của nền quản trị hiện đại - Kỳ cuối: Để tiếng nói của người dân đi đến cùng
Thời cuộc 21:13 17/07/2026Tiếng nói của người dân không dừng ở hội trường tiếp xúc cử tri, không dừng ở nghị trường Quốc hội, mà đi đến cùng bằng những thay đổi trong cuộc sống.
Hà Nội thí điểm "xã, phường xã hội chủ nghĩa": Người dân sẽ được gì?
Thời cuộc 15:49 17/07/2026Một xã, phường trong tương lai sẽ không chỉ là nơi người dân sinh sống, mà còn là nơi có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập, khám chữa bệnh, việc làm, giải quyết thủ tục hành chính và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu ngay trên địa bàn. Đó là mục tiêu Hà Nội hướng tới khi lần đầu tiên lựa chọn hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm để thí điểm mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa".
Lắng nghe Nhân dân nói: Thước đo của nền quản trị hiện đại - Kỳ 2: Đồng thuận xã hội: "Nguồn lực mềm" của kỷ nguyên phát triển mới
Thời cuộc 21:08 16/07/2026Tấm biển nhỏ với dòng chữ "Trân trọng cảm ơn Nhân dân đã bàn giao mặt bằng" dựng ở khu vực triển khai Vành đai 2,5 (đoạn qua phường Thanh Xuân, Hà Nội) khiến nhiều người dừng lại. Đằng sau lời cảm ơn ấy không chỉ là những mét vuông đất được bàn giao đúng tiến độ, mà là hơn 4 tháng đối thoại, hàng nghìn lượt gặp gỡ và sự kiên trì của cả hệ thống chính trị để tìm tiếng nói chung với người dân.
Lắng nghe Nhân dân nói: Thước đo của nền quản trị hiện đại - Kỳ 1: Để không một tiếng nói nào của người dân bị bỏ quên
Thời cuộc 20:50 15/07/2026Một người dân quét mã QR để gửi kiến nghị về phương án bồi thường khi ngôi nhà của mình nằm trong diện giải tỏa. Một cán bộ Hội Phụ nữ tra cứu dữ liệu để tìm đúng em nhỏ cần chương trình "Mẹ đỡ đầu" hỗ trợ. Hai hình ảnh ấy đang cho thấy một sự thay đổi lớn của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành.