Xem thêm thông tin của Báo PNVN trên
Phụ nữ Việt Nam
MỚI NHẤT ĐỘC QUYỀN MULTIMEDIA CHUYÊN ĐỀ
16/10/2021 - 10:11 (GMT+7)
Bảo tồn di sản văn hóa hát Xoan, nghệ nhân Phú Thọ được trao tặng Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam

BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN, NGHỆ NHÂN PHÚ THỌ ĐƯỢC TRAO TẶNG GIẢI THƯỞNG PHỤ NỮ VIỆT NAM  

Phát huy và truyền dạy hát Xoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ, góp phần đưa hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch đã vinh dự được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.

Gắn bó với hát xoan từ năm lên 9, bà Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân nhân dân Hát Xoan, Phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu, TP. Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã dành trọn tâm huyết cho bộ môn nghệ thuật nghệ thuật truyền thống của vùng đất Tổ.

Trên chặng đường lưu giữ, bảo tồn và phát triển, truyền dạy hát Xoan cho thế hệ trẻ, nghệ nhân số giải thưởng, bằng khen, bảng vàng, huy chương… nhận được nhiều không đếm được, nhưng người nghệ nhân đã bước qua tuổi 70 vẫn không giấu được cảm xúc vui mừng, phấn khởi khi được nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021. "Đây là món quà tinh thần khích lệ, động viên, là động lực để tôi cống hiến nhiều hơn, truyền nghề cho thế hệ trẻ", nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ.

Bảo tồn di sản văn hóa hát Xoan, nghệ nhân Phú Thọ được trao tặng giải thưởng PNVN  - Ảnh 1.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.

Gìn giữ điệu hát Xoan quê hương

Trưởng thành trong một gia đình có 5 đời hát Xoan, ông nội, cha, các cô chú đều là những nghệ nhân có tiếng của phường Xoan xóm Chùa, làng An Thái thời kỳ trước cách mạng tháng Tám, nên năm 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Lịch đã trở thành đào nương trẻ tuổi của làng. 14 điệu hát xoan bà đều thuộc nằm lòng.

Trải qua những năm tháng gian khổ của chiến tranh, của nạn đói, cái nôi của hát xoan, làng An Thái quê bà dần dần vắng bóng những điệu hát. Nhiều gánh hát phải giải thể, phiêu bạt khắp nơi, phường Xoan không còn. Nhưng khó khăn không thể dập tắt tình yêu và niềm đam mê dành cho hát xoan của bà. Bà Nguyễn Thị Lịch nhớ lại: Dù đói, dù khổ, bà vẫn cùng mọi người vẫn tự tổ chức tập luyện tại nhà và tranh thủ truyền dạy cho nhau mọi lúc, mọi nơi.

Bảo tồn di sản văn hóa hát Xoan, nghệ nhân Phú Thọ được trao tặng giải thưởng PNVN  - Ảnh 2.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ

Với tình yêu dành cho hát Xoan, năm 1979, khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lịch đã tự mình thành lập một nhóm hát Xoan gồm 15 người ở nhiều độ tuổi và bà là người truyền dạy. Năm 2006 bà được cộng đồng tín nhiệm bầu là Trùm phường Xoan An Thái. Đến nay số lượng thành viên của phường Xoan là 107 người, có 05 thế hệ tiếp nối nhau, cao nhất là 94 tuổi, nhỏ nhất là 06 tuổi. Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch cũng góp phần nhân rộng và duy trì hiệu quả 25 Câu lạc bộ hát Xoan cho hội viên, phụ nữ, duy trì sinh hoạt 02 lần/tháng.

Bà đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng hồ sơ di sản hát Xoan và hoàn thiện hồ sơ di sản Hát Xoan, góp phần được Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.

Truyền tình yêu hát Xoan cho thế hệ trẻ

Am hiểu tường tận, toàn diện loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, bà Nguyễn Thị Lịch đã truyền dạy kỹ năng hát dẫn, đánh trống của kép và cả cả kỹ năng hát múa của đào cho thế hệ trẻ. Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.

Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện..., nhưng hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát nên nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.

Bảo tồn di sản văn hóa hát Xoan, nghệ nhân Phú Thọ được trao tặng giải thưởng PNVN  - Ảnh 3.

Bằng tình yêu Xoan, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cho biết, số lượng người đã và đang theo học khoảng 1.500 người, bà cũng đào tạo được 8 nghệ nhân ưu tú và 6 nghệ nhân Hát xoan trên địa bàn xã. Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, người nghệ nhân nhân dân lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác. 

Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, bà đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.

Từ những lớp truyền dạy của bà, những lớp nghệ nhân kế cận, những người yêu hát Xoan trong cộng đồng và các em nhỏ cùng gìn giữ, lan tỏa môn nghệ thuật hát Xoan truyền thống. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, và đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ. Nghệ nhân chia sẻ, điều bà mừng nhất là đã truyền nghệ được cho thế hệ trẻ, để các em, các cháu tiếp nối gìn giữ truyền thống của cha ông.

Bảo tồn di sản văn hóa hát Xoan, nghệ nhân Phú Thọ được trao tặng giải thưởng PNVN  - Ảnh 5.

Song song với hoạt động nghệ thuật, 27 năm liền bà Nguyễn Thị Lịch còn là cán bộ Hội LHPN xã Phượng Lâu và tham gia nhiều Hội, đoàn thể tại địa phương

Ở tuổi 71, với nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật dân gian truyền thống, bà Trùm phường Xoan cổ duy nhất của tỉnh Phú Thọ Nguyễn Thị Lịch bày tỏ, mong muốn có thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, để truyền dạy thế hệ trẻ đến hơi thờ cuối cùng.

Ghi nhận sự đóng góp của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, năm 2005, bà được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian; năm 2011, bà được Viện Âm nhạc tặng Giấy khen vì có thành tích trong công tác bổ sung xây dựng hồ sơ hát xoan Phú Thọ; năm 2012, được Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.

Thực hiện: Trần Lê
Ảnh: Hội LHPN tỉnh Phú Thọ, NVCC, tư liệu

PGS.TS Nguyễn Thái Sơn: “Thà không trả kết quả xét nghiệm còn hơn trả kết quả sai”

PGS.TS Nguyễn Thái Sơn: “Thà không trả kết quả xét nghiệm còn hơn trả kết quả sai”

Sức khỏe 11:01 18/11/2026

Trong y học, một kết quả xét nghiệm sai không chỉ là sai số chuyên môn. Đó có thể là khởi đầu của một quyết định điều trị sai, một cơ hội chữa bệnh bị bỏ lỡ. Bởi vậy, với PGS.TS Nguyễn Thái Sơn - Giám đốc Hệ thống Xét nghiệm MEDLATEC, có một nguyên tắc không thể thỏa hiệp: Nếu chưa đủ độ tin cậy, tuyệt đối không trả kết quả. Đằng sau quan điểm này là tư duy khoa học, kỷ luật quản trị và trách nhiệm với người bệnh.

Giữ hồn làng giữa lòng đô thị | E-Magazine

Giữ hồn làng giữa lòng đô thị | E-Magazine

Văn hóa 19:14 15/11/2026

Giữa nhịp sống đô thị hối hả, Bắc Cầu Festival lần thứ nhất trở thành nơi kết nối các thế hệ, khơi dậy ký ức làng quê và vun đắp tình làng nghĩa xóm. Từ những cuộc hội ngộ xúc động đến các hoạt động văn hóa truyền thống, ngày hội gửi gắm thông điệp về gìn giữ hồn làng giữa lòng Hà Nội hiện đại.

Đinh Hoài Xuân - Nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky

Đinh Hoài Xuân - Nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky

Thế giới phụ nữ 16:08 13/11/2026

Là nữ tiến sĩ cello đầu tiên của Việt Nam, Đinh Hoài Xuân không chỉ đưa chuỗi hòa nhạc Cello Fundamento (CF) vượt khỏi biên giới sau 13 năm mà còn không ngừng có ý tưởng đưa âm nhạc hàn lâm đến gần hơn với công chúng. Cuộc trò chuyện với Đinh Hoài Xuân được thực hiện khi chị ghi một dấu mốc mới trong sự nghiệp: Trở thành nữ nghệ sĩ châu Á đầu tiên song tấu cùng huyền thoại cello thế giới Mischa Maisky.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài cuối: Củng cố mạng lưới hỗ trợ phụ nữ

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài cuối: Củng cố mạng lưới hỗ trợ phụ nữ

Giới & Phát triển 14:36 10/11/2026

Duy trì các mô hình tại cộng đồng, nâng cao năng lực cán bộ và tổ chức diễn đàn đối thoại, Hội LHPN tỉnh Quảng Ngãi tiếp tục triển khai các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới, chăm lo phụ nữ, trẻ em vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 2: Chuyện trong nhà được nói ở việc làng

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 2: Chuyện trong nhà được nói ở việc làng

Giới & Phát triển 22:27 09/11/2026

Dưới mái nhà rông là nơi những chia sẻ, trăn trở về nuôi con, làm ăn, sức khỏe của hội viên, phụ nữ dân tộc thiểu số tại tỉnh Quảng Ngãi được cán bộ Hội, Mặt trận và chính quyền lắng nghe, hướng dẫn và bảo đảm quyền lợi của phụ nữ, trẻ em.

Bình đẳng giới thời đại số - Bài cuối: Để tiếng nói phụ nữ tạo chuyển biến trong đời sống

Bình đẳng giới thời đại số - Bài cuối: Để tiếng nói phụ nữ tạo chuyển biến trong đời sống

Giới & Phát triển 18:57 08/11/2026

Bà Nguyễn Thị Hồng Thái, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Đắk Lắk, khẳng định: Hiệu quả thực hiện bình đẳng giới cần được nhìn nhận qua khả năng tự chủ của phụ nữ và những chuyển biến từ việc lắng nghe, giải quyết kiến nghị.

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 1: Không thể thực hiện bình đẳng giới bằng một cách làm giống nhau ở mọi địa bàn

Thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Quảng Ngãi - Bài 1: Không thể thực hiện bình đẳng giới bằng một cách làm giống nhau ở mọi địa bàn

Giới & Phát triển 17:38 08/11/2026

Đưa chính sách bình đẳng giới đến từng bản làng cần cách làm phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và nhu cầu của phụ nữ. Bà Phạm Thị Lệ Nguyên, Phó Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Quảng Ngãi, chia sẻ về hướng tiếp cận này nhằm mở rộng cơ hội để phụ nữ dân tộc thiểu số được lên tiếng, tham gia quyết định và thụ hưởng chính sách.

Phú Thọ: Đưa tiếng nói phụ nữ đi xa hơn những nếp nhà

Phú Thọ: Đưa tiếng nói phụ nữ đi xa hơn những nếp nhà

Giới & Phát triển 17:27 08/11/2026

Những chính sách bình đẳng giới đang được đưa đến gần phụ nữ, trẻ em vùng dân tộc thiểu số và miền núi Phú Thọ. Trong hành trình ấy, các cấp Hội LHPN vừa tuyên truyền, vận động, vừa đồng hành để chị em có sinh kế, được bảo vệ và có tiếng nói trong gia đình, cộng đồng.