BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN, NGHỆ NHÂN PHÚ THỌ ĐƯỢC TRAO TẶNG GIẢI THƯỞNG PHỤ NỮ VIỆT NAM
Phát huy và truyền dạy hát Xoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ, góp phần đưa hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch đã vinh dự được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gắn bó với hát xoan từ năm lên 9, bà Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân nhân dân Hát Xoan, Phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu, TP. Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã dành trọn tâm huyết cho bộ môn nghệ thuật nghệ thuật truyền thống của vùng đất Tổ.
Trên chặng đường lưu giữ, bảo tồn và phát triển, truyền dạy hát Xoan cho thế hệ trẻ, nghệ nhân số giải thưởng, bằng khen, bảng vàng, huy chương… nhận được nhiều không đếm được, nhưng người nghệ nhân đã bước qua tuổi 70 vẫn không giấu được cảm xúc vui mừng, phấn khởi khi được nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021. "Đây là món quà tinh thần khích lệ, động viên, là động lực để tôi cống hiến nhiều hơn, truyền nghề cho thế hệ trẻ", nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gìn giữ điệu hát Xoan quê hương
Trưởng thành trong một gia đình có 5 đời hát Xoan, ông nội, cha, các cô chú đều là những nghệ nhân có tiếng của phường Xoan xóm Chùa, làng An Thái thời kỳ trước cách mạng tháng Tám, nên năm 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Lịch đã trở thành đào nương trẻ tuổi của làng. 14 điệu hát xoan bà đều thuộc nằm lòng.
Trải qua những năm tháng gian khổ của chiến tranh, của nạn đói, cái nôi của hát xoan, làng An Thái quê bà dần dần vắng bóng những điệu hát. Nhiều gánh hát phải giải thể, phiêu bạt khắp nơi, phường Xoan không còn. Nhưng khó khăn không thể dập tắt tình yêu và niềm đam mê dành cho hát xoan của bà. Bà Nguyễn Thị Lịch nhớ lại: Dù đói, dù khổ, bà vẫn cùng mọi người vẫn tự tổ chức tập luyện tại nhà và tranh thủ truyền dạy cho nhau mọi lúc, mọi nơi.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ
Với tình yêu dành cho hát Xoan, năm 1979, khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lịch đã tự mình thành lập một nhóm hát Xoan gồm 15 người ở nhiều độ tuổi và bà là người truyền dạy. Năm 2006 bà được cộng đồng tín nhiệm bầu là Trùm phường Xoan An Thái. Đến nay số lượng thành viên của phường Xoan là 107 người, có 05 thế hệ tiếp nối nhau, cao nhất là 94 tuổi, nhỏ nhất là 06 tuổi. Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch cũng góp phần nhân rộng và duy trì hiệu quả 25 Câu lạc bộ hát Xoan cho hội viên, phụ nữ, duy trì sinh hoạt 02 lần/tháng.
Bà đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng hồ sơ di sản hát Xoan và hoàn thiện hồ sơ di sản Hát Xoan, góp phần được Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Truyền tình yêu hát Xoan cho thế hệ trẻ
Am hiểu tường tận, toàn diện loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, bà Nguyễn Thị Lịch đã truyền dạy kỹ năng hát dẫn, đánh trống của kép và cả cả kỹ năng hát múa của đào cho thế hệ trẻ. Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.
Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện..., nhưng hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát nên nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.
Bằng tình yêu Xoan, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cho biết, số lượng người đã và đang theo học khoảng 1.500 người, bà cũng đào tạo được 8 nghệ nhân ưu tú và 6 nghệ nhân Hát xoan trên địa bàn xã. Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, người nghệ nhân nhân dân lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác.
Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, bà đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.
Từ những lớp truyền dạy của bà, những lớp nghệ nhân kế cận, những người yêu hát Xoan trong cộng đồng và các em nhỏ cùng gìn giữ, lan tỏa môn nghệ thuật hát Xoan truyền thống. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, và đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ. Nghệ nhân chia sẻ, điều bà mừng nhất là đã truyền nghệ được cho thế hệ trẻ, để các em, các cháu tiếp nối gìn giữ truyền thống của cha ông.
Song song với hoạt động nghệ thuật, 27 năm liền bà Nguyễn Thị Lịch còn là cán bộ Hội LHPN xã Phượng Lâu và tham gia nhiều Hội, đoàn thể tại địa phương
Ở tuổi 71, với nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật dân gian truyền thống, bà Trùm phường Xoan cổ duy nhất của tỉnh Phú Thọ Nguyễn Thị Lịch bày tỏ, mong muốn có thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, để truyền dạy thế hệ trẻ đến hơi thờ cuối cùng.
Ghi nhận sự đóng góp của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, năm 2005, bà được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian; năm 2011, bà được Viện Âm nhạc tặng Giấy khen vì có thành tích trong công tác bổ sung xây dựng hồ sơ hát xoan Phú Thọ; năm 2012, được Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Thực hiện: Trần Lê
Ảnh: Hội LHPN tỉnh Phú Thọ, NVCC, tư liệu
"Cầu nối" ý Đảng với lòng dân trên hành trình đưa Nghị quyết vào cuộc sống
Thời cuộc 15:39 02/06/2026Sức sống của Nghị quyết của Đại hội Đảng XIV không nằm trên những trang văn kiện, mà được cảm nhận trong nụ cười của người phụ nữ tìm thấy cơ hội vươn lên, trong ánh mắt an toàn của một đứa trẻ được chở che và trong hạnh phúc của mỗi mái ấm gia đình. Trên hành trình đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, Báo Phụ nữ Việt Nam đang góp phần nối ý Đảng với lòng dân bằng những câu chuyện chân thực từ đời sống, lan tỏa niềm tin và những giá trị nhân văn đến cộng đồng.
Giải pháp nào để phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại? - Bài 1: Vai trò quan trọng của "yếu tố đầu tiên"
Pháp luật-Bạn đọc 08:10 02/06/2026Hầu hết các vụ việc bạo hành, xâm hại trẻ em chỉ phát hiện khi "sự đã rồi" được đưa lên mạng xã hội và truyền thông. Để phát hiện sớm vấn nạn này, giải pháp đồng bộ nào cần tính đến với sự khoa học và logic phù hợp nhất?
Xăng E10 và chiến lược về an ninh năng lượng quốc gia
Tiêu dùng 17:35 29/05/2026Sau gần 1 thập kỷ triển khai xăng sinh học E5, Việt Nam sẽ đưa xăng E10 ra thị trường từ ngày 1/6/2026. Không còn là câu chuyện thử nghiệm, E10 được nhìn nhận như một bước đi chiến lược về an ninh năng lượng, kinh tế xanh và phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp - công nghiệp trong nước.
Xăng E10 - Bước chuyển mềm trên hành trình giao thông xanh
Tiêu dùng 21:05 28/05/2026Trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động và yêu cầu giảm phát thải ngày càng cấp thiết, xăng sinh học E10 được xem như giải pháp chuyển tiếp hợp lý. Không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, E10 còn đặt ra vấn đề về thói quen tiêu dùng, niềm tin thị trường và lộ trình chính sách cho một tương lai vận hành bền vững hơn.
Phụ nữ An Giang chung sức bảo vệ an ninh biên giới
Giới & Phát triển 11:15 28/05/2026Bằng những hành động bình dị, thiết thực và ý nghĩa, Phụ nữ tỉnh An Giang đã góp phần giữ gìn bình yên quê hương. Trong đó, những tổ phụ nữ bảo vệ đường biên, cột mốc hay tổ giữ gìn an ninh biên giới đã phát huy và khẳng định vai trò của phụ nữ trong công tác bảo vệ an ninh biên giới.
Giữ "mạch nguồn" giữa đại ngàn
Xã hội 08:50 27/05/2026Ở Trà Tập (TP Đà Nẵng), giữa những dãy núi trập trùng, hai chị em người Xơ Đăng là Hồ Thị Huệ (SN 1985) và Hồ Thị Vệ (SN 1993) đang lặng lẽ gánh vác nhiều trọng trách ở bản làng. Sinh ra trong một gia đình gương mẫu, có người cha uy tín và người mẹ tảo tần, họ lớn lên cùng tiếng nói, phong tục của đồng bào, trưởng thành trong niềm tin yêu của bà con. Hôm nay, trên cương vị trưởng thôn, bí thư chi bộ, an ninh…, hai chị em vẫn bền bỉ góp sức gìn giữ sự bình yên và mạch nguồn văn hóa nơi đại ngàn không bị đứt gãy.
Lấy "xây" để "chống": Cách làm ở Cái Răng
Thời cuộc 10:05 24/05/2026Bằng việc lan tỏa những câu chuyện đẹp, việc làm ý nghĩa trên các fanpage của địa phương, Hội LHPN phường Cái Răng (TP Cần Thơ) cùng các thành viên Ban Công tác 35 phường đang góp phần "phủ xanh" không gian mạng.
Tà Xùa: Giữ vững "lá chắn" tư tưởng trong kỷ nguyên số
Thời cuộc 16:30 22/05/2026Đảng bộ xã Tà Xùa phát huy tổng lực vai trò cán bộ cơ sở, Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, già làng, trưởng bản và thanh niên trong nhận diện, phản bác thông tin xấu độc, gắn bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng với phát triển du lịch, kinh tế số và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mông.