BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN, NGHỆ NHÂN PHÚ THỌ ĐƯỢC TRAO TẶNG GIẢI THƯỞNG PHỤ NỮ VIỆT NAM
Phát huy và truyền dạy hát Xoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ, góp phần đưa hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch đã vinh dự được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gắn bó với hát xoan từ năm lên 9, bà Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân nhân dân Hát Xoan, Phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu, TP. Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã dành trọn tâm huyết cho bộ môn nghệ thuật nghệ thuật truyền thống của vùng đất Tổ.
Trên chặng đường lưu giữ, bảo tồn và phát triển, truyền dạy hát Xoan cho thế hệ trẻ, nghệ nhân số giải thưởng, bằng khen, bảng vàng, huy chương… nhận được nhiều không đếm được, nhưng người nghệ nhân đã bước qua tuổi 70 vẫn không giấu được cảm xúc vui mừng, phấn khởi khi được nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021. "Đây là món quà tinh thần khích lệ, động viên, là động lực để tôi cống hiến nhiều hơn, truyền nghề cho thế hệ trẻ", nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gìn giữ điệu hát Xoan quê hương
Trưởng thành trong một gia đình có 5 đời hát Xoan, ông nội, cha, các cô chú đều là những nghệ nhân có tiếng của phường Xoan xóm Chùa, làng An Thái thời kỳ trước cách mạng tháng Tám, nên năm 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Lịch đã trở thành đào nương trẻ tuổi của làng. 14 điệu hát xoan bà đều thuộc nằm lòng.
Trải qua những năm tháng gian khổ của chiến tranh, của nạn đói, cái nôi của hát xoan, làng An Thái quê bà dần dần vắng bóng những điệu hát. Nhiều gánh hát phải giải thể, phiêu bạt khắp nơi, phường Xoan không còn. Nhưng khó khăn không thể dập tắt tình yêu và niềm đam mê dành cho hát xoan của bà. Bà Nguyễn Thị Lịch nhớ lại: Dù đói, dù khổ, bà vẫn cùng mọi người vẫn tự tổ chức tập luyện tại nhà và tranh thủ truyền dạy cho nhau mọi lúc, mọi nơi.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ
Với tình yêu dành cho hát Xoan, năm 1979, khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lịch đã tự mình thành lập một nhóm hát Xoan gồm 15 người ở nhiều độ tuổi và bà là người truyền dạy. Năm 2006 bà được cộng đồng tín nhiệm bầu là Trùm phường Xoan An Thái. Đến nay số lượng thành viên của phường Xoan là 107 người, có 05 thế hệ tiếp nối nhau, cao nhất là 94 tuổi, nhỏ nhất là 06 tuổi. Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch cũng góp phần nhân rộng và duy trì hiệu quả 25 Câu lạc bộ hát Xoan cho hội viên, phụ nữ, duy trì sinh hoạt 02 lần/tháng.
Bà đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng hồ sơ di sản hát Xoan và hoàn thiện hồ sơ di sản Hát Xoan, góp phần được Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Truyền tình yêu hát Xoan cho thế hệ trẻ
Am hiểu tường tận, toàn diện loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, bà Nguyễn Thị Lịch đã truyền dạy kỹ năng hát dẫn, đánh trống của kép và cả cả kỹ năng hát múa của đào cho thế hệ trẻ. Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.
Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện..., nhưng hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát nên nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.
Bằng tình yêu Xoan, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cho biết, số lượng người đã và đang theo học khoảng 1.500 người, bà cũng đào tạo được 8 nghệ nhân ưu tú và 6 nghệ nhân Hát xoan trên địa bàn xã. Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, người nghệ nhân nhân dân lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác.
Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, bà đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.
Từ những lớp truyền dạy của bà, những lớp nghệ nhân kế cận, những người yêu hát Xoan trong cộng đồng và các em nhỏ cùng gìn giữ, lan tỏa môn nghệ thuật hát Xoan truyền thống. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, và đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ. Nghệ nhân chia sẻ, điều bà mừng nhất là đã truyền nghệ được cho thế hệ trẻ, để các em, các cháu tiếp nối gìn giữ truyền thống của cha ông.
Song song với hoạt động nghệ thuật, 27 năm liền bà Nguyễn Thị Lịch còn là cán bộ Hội LHPN xã Phượng Lâu và tham gia nhiều Hội, đoàn thể tại địa phương
Ở tuổi 71, với nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật dân gian truyền thống, bà Trùm phường Xoan cổ duy nhất của tỉnh Phú Thọ Nguyễn Thị Lịch bày tỏ, mong muốn có thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, để truyền dạy thế hệ trẻ đến hơi thờ cuối cùng.
Ghi nhận sự đóng góp của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, năm 2005, bà được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian; năm 2011, bà được Viện Âm nhạc tặng Giấy khen vì có thành tích trong công tác bổ sung xây dựng hồ sơ hát xoan Phú Thọ; năm 2012, được Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Thực hiện: Trần Lê
Ảnh: Hội LHPN tỉnh Phú Thọ, NVCC, tư liệu
Nhận diện khoảng trống giới trong chu trình ngân sách
Giới & Phát triển 15:40 21/04/2026Dù Việt Nam đã có nền tảng pháp lý khá vững chắc về bình đẳng giới, nhưng trong "huyết mạch" của nền kinh tế là ngân sách nhà nước, những dấu ấn về giới vẫn còn khá mờ nhạt. Khoảng trống giới không nằm ở chủ trương, mà hiện hữu ngay trong các công cụ và cơ chế thực thi, khiến nguồn lực công chưa thực sự trở thành đòn bẩy để thu hẹp khoảng cách giới một cách thực chất.
Ngân sách có trách nhiệm giới: Từ cam kết chính sách đến bình đẳng thực chất
Giới & Phát triển 21:52 20/04/2026Sau hơn 30 năm thực hiện Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh và Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030, Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững - không để ai bị bỏ lại phía sau, Việt Nam có bước tiến quan trọng về bình đẳng giới. Tuy nhiên, ngân sách có trách nhiệm giới nhằm tiến tới bình đẳng thực chất mới đạt được kết quả bước đầu. Còn rất nhiều vấn đề đặt ra cần giải quyết.
Luật Thủ đô (sửa đổi): Khi "quyền trên giấy" phải đo bằng chất lượng sống của người dân
Thời cuộc 16:57 16/04/2026Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) với các cơ chế đặc thù cho Hà Nội chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những thay đổi hữu hình trong đời sống người dân hằng ngày. Nếu không tạo ra sự cải thiện thực chất về chất lượng sống, mọi quy định sẽ chỉ dừng lại ở "quyền trên giấy". Và vì thế, thước đo cuối cùng của đạo luật không nằm ở mức độ trao quyền, mà ở chính cuộc sống của người dân có tốt hơn hay không.
Hạnh phúc Việt Nam: Từ chỉ số đến đời sống - Bài cuối: Khi chính sách "chạm" tới từng gia đình
Xã hội 09:53 15/04/2026Việt Nam thăng hạng hạnh phúc là tín hiệu tích cực nhưng giữ được hạnh phúc mới là bài toán dài hạn. Khi áp lực đời sống ngày càng đa chiều, từ kinh tế, quan hệ đến sức khỏe tinh thần, hạnh phúc không thể chỉ là cảm nhận. Từ việc xây dựng Bộ chỉ số gia đình hạnh phúc đến triển khai các mô hình hỗ trợ tại cộng đồng, một cách tiếp cận mới đang dần hình thành, trong đó đo lường giúp nhận diện vấn đề, can thiệp đúng địa chỉ và duy trì đồng hành từ cơ sở để hạnh phúc trở thành năng lực bền vững.
Vợ chồng quân nhân: Lan tỏa những giá trị tích cực để xây dựng môi trường mạng xã hội lành mạnh
Gia đình 09:34 15/04/2026Sinh ra trong gia đình có truyền thống nhiều thế hệ gắn bó với quân đội, vợ chồng Thượng tá Đỗ Anh Tuấn - Phó Chủ nhiệm Chính trị, Trung đoàn không quân 917 (Sư đoàn 370, Quân chủng Phòng không - Không quân) và Thượng tá Phạm Thị Hoa - Giảng viên Học viện Phòng không - Không quân, đến với nhau bằng tình yêu và sự gặp gỡ của lý tưởng, trách nhiệm.
Hạnh phúc Việt Nam: Từ chỉ số đến đời sống - Bài 2: Mạch ngầm hạnh phúc của người Việt
Xã hội 21:58 10/04/2026Mạch ngầm hạnh phúc thực sự của người Việt được dệt nên từ sợi dây gắn kết gia đình bền chặt và niềm tin cộng đồng thuần hậu. Từ nếp nhà nhiều thế hệ luôn ấm áp tình thân đến những xóm làng sẵn lòng nhường cơm sẻ áo lúc hoạn nạn, thiên tai, một triết lý nhân sinh giản dị mà mạnh mẽ luôn hiện hữu: Việt Nam có thể chưa giàu, nhưng chắc chắn là nơi "không ai bị bỏ lại phía sau".
Đắk Lắk: Gỡ "nút thắt" du lịch để biến di sản thành những câu chuyện giàu cảm xúc
Du lịch 17:20 09/04/2026Hành trình khảo sát "Đắk Lắk - Về miền di sản" không chỉ là một chuyến đi thực địa đơn thuần, mà đã trở thành cuộc "hội chẩn" quy mô nhằm tìm kiếm những điểm thắt, gỡ bỏ rào cản và đánh thức tiềm năng du lịch Đắk Lắk thông qua lăng kính của sự thật và cảm xúc. Khởi nguồn từ khát vọng định vị lại giá trị của vùng đất đại ngàn, hơn 70 đại biểu từ các cơ quan báo chí và đơn vị lữ hành đã trải nghiệm buôn làng, di tích để "bắt mạch" thực trạng, từ đó hiến kế cho một chiến lược liên kết vùng bền vững.
Hạnh phúc Việt Nam: Từ chỉ số đến đời sống - Bài 1: Lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu và động lực phát triển
Xã hội 15:55 09/04/2026Việc Việt Nam không ngừng thăng hạng trong Báo cáo “Hạnh phúc Thế giới” liên tiếp những năm gần đây cho thấy sự cải thiện đáng kể về chất lượng cuộc sống, an sinh xã hội và tinh thần của người dân. Đồng thời, khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước ta khi lấy con người làm trung tâm, lấy hạnh phúc của Nhân dân làm mục tiêu phát triển bền vững.