BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA HÁT XOAN, NGHỆ NHÂN PHÚ THỌ ĐƯỢC TRAO TẶNG GIẢI THƯỞNG PHỤ NỮ VIỆT NAM
Phát huy và truyền dạy hát Xoan, gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ, góp phần đưa hát Xoan trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, Nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị Lịch đã vinh dự được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gắn bó với hát xoan từ năm lên 9, bà Nguyễn Thị Lịch, Nghệ nhân nhân dân Hát Xoan, Phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu, TP. Việt Trì, tỉnh Phú Thọ đã dành trọn tâm huyết cho bộ môn nghệ thuật nghệ thuật truyền thống của vùng đất Tổ.
Trên chặng đường lưu giữ, bảo tồn và phát triển, truyền dạy hát Xoan cho thế hệ trẻ, nghệ nhân số giải thưởng, bằng khen, bảng vàng, huy chương… nhận được nhiều không đếm được, nhưng người nghệ nhân đã bước qua tuổi 70 vẫn không giấu được cảm xúc vui mừng, phấn khởi khi được nhận giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021. "Đây là món quà tinh thần khích lệ, động viên, là động lực để tôi cống hiến nhiều hơn, truyền nghề cho thế hệ trẻ", nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch chia sẻ.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Gìn giữ điệu hát Xoan quê hương
Trưởng thành trong một gia đình có 5 đời hát Xoan, ông nội, cha, các cô chú đều là những nghệ nhân có tiếng của phường Xoan xóm Chùa, làng An Thái thời kỳ trước cách mạng tháng Tám, nên năm 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Lịch đã trở thành đào nương trẻ tuổi của làng. 14 điệu hát xoan bà đều thuộc nằm lòng.
Trải qua những năm tháng gian khổ của chiến tranh, của nạn đói, cái nôi của hát xoan, làng An Thái quê bà dần dần vắng bóng những điệu hát. Nhiều gánh hát phải giải thể, phiêu bạt khắp nơi, phường Xoan không còn. Nhưng khó khăn không thể dập tắt tình yêu và niềm đam mê dành cho hát xoan của bà. Bà Nguyễn Thị Lịch nhớ lại: Dù đói, dù khổ, bà vẫn cùng mọi người vẫn tự tổ chức tập luyện tại nhà và tranh thủ truyền dạy cho nhau mọi lúc, mọi nơi.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là nữ trùm phường xoan duy nhất của đất Tổ
Với tình yêu dành cho hát Xoan, năm 1979, khi hòa bình lập lại, bà Nguyễn Thị Lịch đã tự mình thành lập một nhóm hát Xoan gồm 15 người ở nhiều độ tuổi và bà là người truyền dạy. Năm 2006 bà được cộng đồng tín nhiệm bầu là Trùm phường Xoan An Thái. Đến nay số lượng thành viên của phường Xoan là 107 người, có 05 thế hệ tiếp nối nhau, cao nhất là 94 tuổi, nhỏ nhất là 06 tuổi. Nghệ nhân nhân dân Nguyễn Thị Lịch cũng góp phần nhân rộng và duy trì hiệu quả 25 Câu lạc bộ hát Xoan cho hội viên, phụ nữ, duy trì sinh hoạt 02 lần/tháng.
Bà đã có nhiều đóng góp trong việc xây dựng hồ sơ di sản hát Xoan và hoàn thiện hồ sơ di sản Hát Xoan, góp phần được Hát Xoan - Phú Thọ của Việt Nam được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại.
Truyền tình yêu hát Xoan cho thế hệ trẻ
Am hiểu tường tận, toàn diện loại hình nghệ thuật truyền thống của quê hương, bà Nguyễn Thị Lịch đã truyền dạy kỹ năng hát dẫn, đánh trống của kép và cả cả kỹ năng hát múa của đào cho thế hệ trẻ. Như nhiều nghệ nhân khác, cách truyền dạy hát Xoan của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cũng theo lối truyền khẩu. Nghĩa là, nghệ nhân sẽ hát, múa từng nhịp Xoan làm mẫu trước, học trò xem và tập theo.
Theo bà Lịch chia sẻ, hát Xoan vừa dễ lại vừa khó học. Dễ là bởi giai điệu hát Xoan mộc mạc, giản dị và dễ thể hiện..., nhưng hát Xoan vốn là một nghệ thuật cổ, ca từ đa số theo văn Hán Nôm, động tác tay và chân phải kết hợp nhịp nhàng với lời hát nên nếu không thật sự yêu thích, say mê và chăm chỉ luyện tập thì sẽ rất khó để học được.
Bằng tình yêu Xoan, nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch đã dành cả cuộc đời, tâm huyết để duy trì, bảo tồn và phát triển bộ môn nghệ thuật hát Xoan.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch cho biết, số lượng người đã và đang theo học khoảng 1.500 người, bà cũng đào tạo được 8 nghệ nhân ưu tú và 6 nghệ nhân Hát xoan trên địa bàn xã. Với mong muốn những làn điệu dân ca không bị mai một, đều đặn vào các ngày thứ bảy, chủ nhật hàng tuần, người nghệ nhân nhân dân lên lớp truyền dạy hát Xoan cho các thế hệ. Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ có các em thiếu nhi mà còn có cả những người trung và cao tuổi. Hòa mình vào điệu Xoan, trong lớp học mỗi cuối tuần của bà gần như không còn khoảng cách tuổi tác.
Học trò của bà thuộc nhiều lứa tuổi. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, bà đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Tổ.
Từ những lớp truyền dạy của bà, những lớp nghệ nhân kế cận, những người yêu hát Xoan trong cộng đồng và các em nhỏ cùng gìn giữ, lan tỏa môn nghệ thuật hát Xoan truyền thống. Đặc biệt, trong công tác bảo tồn giá trị di sản văn hóa hát Xoan, và đã truyền dạy cho cán bộ, hội viên phụ nữ; các em học sinh nữ các làn điệu xoan góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ. Nghệ nhân chia sẻ, điều bà mừng nhất là đã truyền nghệ được cho thế hệ trẻ, để các em, các cháu tiếp nối gìn giữ truyền thống của cha ông.
Song song với hoạt động nghệ thuật, 27 năm liền bà Nguyễn Thị Lịch còn là cán bộ Hội LHPN xã Phượng Lâu và tham gia nhiều Hội, đoàn thể tại địa phương
Ở tuổi 71, với nhiều đóng góp và cống hiến cho nghệ thuật dân gian truyền thống, bà Trùm phường Xoan cổ duy nhất của tỉnh Phú Thọ Nguyễn Thị Lịch bày tỏ, mong muốn có thật nhiều sức khỏe để cống hiến nhiều hơn cho nghệ thuật, để truyền dạy thế hệ trẻ đến hơi thờ cuối cùng.
Ghi nhận sự đóng góp của nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch, năm 2005, bà được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian; năm 2011, bà được Viện Âm nhạc tặng Giấy khen vì có thành tích trong công tác bổ sung xây dựng hồ sơ hát xoan Phú Thọ; năm 2012, được Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ tặng Bằng khen và phong tặng danh hiệu Nghệ nhân. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch là một trong những cá nhân tiêu biểu được nhận Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam năm 2021.
Thực hiện: Trần Lê
Ảnh: Hội LHPN tỉnh Phú Thọ, NVCC, tư liệu
Khát vọng làm giàu từ kinh tế tập thể của phụ nữ vùng cao Sơn La
Kinh tế 11:46 12/06/2026Hướng tới Đại hội đại biểu Phụ nữ toàn quốc nhiệm kỳ 2026-2031, từ các thôn, bản xa xôi của tỉnh miền núi Sơn La, ngày càng nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số mạnh dạn tham gia các mô hình kinh tế tập thể, khởi nghiệp và phát triển sản xuất. Không còn bó hẹp trong những công việc nội trợ hay sản xuất tự cung tự cấp, chị em đang từng bước thay đổi tư duy, liên kết sản xuất, nâng cao thu nhập và khẳng định vai trò, vị thế của mình trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Phụ nữ Ninh Bình gieo khát vọng trên đồng đất quê hương
Giới & Phát triển 17:54 11/06/2026Từ những mô hình sản xuất nhỏ lẻ, nhiều phụ nữ Ninh Bình đã mạnh dạn khởi nghiệp, thành lập hợp tác xã, xây dựng thương hiệu và tạo việc làm cho lao động địa phương. Thành công ấy có dấu ấn đậm nét của các cấp Hội LHPN với vai trò đồng hành, kết nối nguồn lực và tiếp sức cho phụ nữ phát triển kinh tế, vươn lên làm chủ cuộc sống.
Người "ươm mầm sự sống" phía sau cánh cửa phòng Lab IVF
Sức khỏe 22:00 07/06/2026Từ những tế bào nhỏ bé được đặt trong tủ nuôi cấy đến khoảnh khắc một gia đình đón nhận tin vui có thai, hành trình ấy luôn có sự đồng hành của các chuyên viên phôi học. Công việc đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối, áp lực cao nhưng cũng mang lại những cảm xúc đặc biệt khi được chứng kiến những mầm sống đầu tiên hình thành và phát triển.
Những người phụ nữ tiên phong hiến đất mở đường, dựng xây quê hương
Giới & Phát triển 21:46 07/06/2026Góp phần vào hành trình xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh ở tỉnh Quảng Ninh, có những phụ nữ sẵn sàng hiến đất, tháo dỡ tường rào, di dời công trình để đổi lấy những con đường rộng hơn, sạch đẹp hơn. Qua đó lan tỏa tinh thần trách nhiệm, đoàn kết và khát vọng dựng xây quê hương ngày càng hiện đại.
Giải pháp nào để phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại? - Bài cuối: Cần các giải pháp đồng bộ
Pháp luật-Bạn đọc 08:29 06/06/2026Năng lực nhận diện các sự kiện, hiểu biết về quy trình báo tin, nâng cao nhận biết pháp luật… là các giải pháp đồng bộ để giúp phát hiện sớm trẻ bị bạo hành, xâm hại.
Giải pháp nào để phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại? - Bài 2: Nhận diện mắt xích quan trọng
Pháp luật-Bạn đọc 08:21 04/06/2026Theo các chuyên gia, mắt xích quan trọng để phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại chính là những người lớn xung quanh trẻ như hàng xóm, giáo viên, bác sĩ, người thân, bảo mẫu…
"Cầu nối" ý Đảng với lòng dân trên hành trình đưa Nghị quyết vào cuộc sống
Thời cuộc 15:39 02/06/2026Sức sống của Nghị quyết của Đại hội Đảng XIV không nằm trên những trang văn kiện, mà được cảm nhận trong nụ cười của người phụ nữ tìm thấy cơ hội vươn lên, trong ánh mắt an toàn của một đứa trẻ được chở che và trong hạnh phúc của mỗi mái ấm gia đình. Trên hành trình đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống, Báo Phụ nữ Việt Nam đang góp phần nối ý Đảng với lòng dân bằng những câu chuyện chân thực từ đời sống, lan tỏa niềm tin và những giá trị nhân văn đến cộng đồng.
Giải pháp nào để phát hiện sớm trẻ em bị bạo hành, xâm hại? - Bài 1: Vai trò quan trọng của "yếu tố đầu tiên"
Pháp luật-Bạn đọc 08:10 02/06/2026Hầu hết các vụ việc bạo hành, xâm hại trẻ em chỉ phát hiện khi "sự đã rồi" được đưa lên mạng xã hội và truyền thông. Để phát hiện sớm vấn nạn này, giải pháp đồng bộ nào cần tính đến với sự khoa học và logic phù hợp nhất?