Bảo tồn Lễ hội Cầu mùa, "đánh thức" bản sắc dân tộc Sán Chay
Với quyết tâm không để giá trị văn hóa mai một theo thời gian, người Sán Chay (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên) nỗ lực duy trì và lan tỏa Lễ hội Cầu mùa. Công tác phục dựng và truyền dạy nhận được sự đồng hành của nhiều cơ quan chuyên môn, tạo động lực mạnh mẽ để Lễ hội trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân.
Ngày 23/11, tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên), buổi trình diễn và tái hiện nghi lễ, nghi thức, trò chơi và nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay đã diễn ra sôi nổi với sự tham dự của bà Trần Thị Mai Hương và bà Hoàng Thị Vân (chuyên viên Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam), ông Bùi Phương Thảo (Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh), bà Đỗ Thanh Bình (Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh) cùng đông đảo bà con địa phương.
Tái hiện và truyền dạy
Từ sáng sớm, người dân đã tập trung tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm để chuẩn bị cho buổi hành lễ. Người sắp lễ vật, người dọn dẹp đình làng, nhóm trai đinh được giao thịt lợn, chế biến đồ cúng... Không khí tất bật mà ấm cúng phản ánh sự đồng lòng của cộng đồng trong việc giữ gìn nghi lễ truyền thống gắn bó lâu đời với đời sống của người Sán Chay.
Chủ tén (người giữ vai trò thầy cúng) có mặt từ sớm hướng dẫn mọi người chuẩn bị các nghi thức
Mâm lễ được đặt ngay ngắn trước gian chính của đình trước khi dâng lên ban thờ và miếu thổ địa
Khi lễ vật đã sẵn sàng, các trai đinh theo phân công bê mâm lễ tiến vào đình làng, dẫn đầu là Chủ tén
Trước khi bắt đầu nghi lễ, Chủ tén - người đảm nhiệm vai trò thầy cúng kiểm tra cẩn thận bàn thờ, đạo cụ, nhạc cụ và đặc biệt là bộ tranh cổ 28 tờ, gồm tranh Ngọc Hoàng, tranh chiếu mệnh và nhiều bức tranh phản ánh thế giới quan tín ngưỡng của tộc người Sán Chay. Lễ vật gồm xôi, gà, chân giò, đầu lợn, rượu, trầu cau cùng nhiều loại bánh truyền thống mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc.
Khi tiếng trống khai lễ vang lên, trai đinh rước mâm lễ vào đình làng, mở đầu nghi thức cúng kéo dài khoảng 1 giờ đồng hồ. Tiếng khấn của Chủ tén hòa quyện cùng hương trầm, tạo nên không gian linh thiêng đặc trưng của Lễ hội Cầu mùa, nơi cộng đồng gửi gắm ước vọng về mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy và bình yên.
Người dân Sán Chay di chuyển lên phía trên đình để làm lễ
Nội dung bài cúng là sự tri ân tổ tiên, báo cáo những việc người dân đã làm trong năm qua và gửi gắm ước vọng lúa đầy nhà, gà đầy sân, người dân bình yên, hạnh phúc, no đủ
Trong khoảng một giờ đồng hồ, lời khấn của Chủ tén vang vọng nơi gian đình cổ, hòa cùng mùi hương trầm
Song song với nghi lễ, các trò chơi dân gian như bịt mắt đánh trống, đẩy gậy, kéo co diễn ra hào hứng. Những làn điệu sấng cọ, dân ca ví được nghệ nhân và bà con thể hiện, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa Sán Chay.
Gìn giữ bản sắc - mở hướng phát triển du lịch văn hóa
Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay tại xã Vô Tranh là một trong những giá trị văn hóa đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần và sản xuất nông nghiệp của cộng đồng. Năm 2025, xã vinh dự được Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam lựa chọn triển khai chương trình bảo tồn, truyền dạy và tái hiện lễ hội. Đây là cơ hội quan trọng để địa phương khôi phục, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời từng bước xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.
Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: "Những người còn hiểu biết tường tận về lễ hội không nhiều, chủ yếu nhờ các cụ truyền lại. Chúng tôi mong muốn các cấp tiếp tục mở lớp tập huấn, truyền dạy cho người dân địa phương. Bên cạnh đó, vai trò của phụ nữ trong gìn giữ bản sắc là vô cùng lớn. Trước đây xóm từng phát triển mô hình du lịch cộng đồng nhưng do điều kiện kinh tế và tuyên truyền còn hạn chế nên lượng khách chưa đông. Thời gian tới, chúng tôi mong nhận được sự quan tâm hơn nữa, đặc biệt là định hướng để khai thác tốt tiềm năng du lịch".
Tại Lễ hội Cầu mùa còn có những điệu múa Tắc Xình, những bài hát giao duyên Sình ca, hát Sấng Cọ; tung còn, múa sạp...
Không khí Lễ hội trở nên rộn rã với nhiều hoạt động truyền thống sôi nổi
Phần thi bịt mắt đánh trống tạo không khí sôi nổi, vui nhộn
Các mẹ, các chị trong trang phục truyền thống Sán Chay dự hội
Anh Trần Văn Tiến, người dân xã Vô Tranh, chia sẻ: "Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên và UBND xã Vô Tranh đã tổ chức truyền dạy, hướng dẫn kỹ năng thực hành nghi lễ, trò chơi, nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay. Sự đồng hành của các cấp lãnh đạo giúp cộng đồng chúng tôi có thêm điều kiện gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tôi thấy phụ nữ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo tồn lễ hội. Họ chuẩn bị trang phục, đạo cụ, nắm giữ lời hát, điệu múa và truyền lại cho lớp trẻ bằng sự kiên nhẫn và tình yêu văn hóa dân tộc. Sự tận tâm ấy giúp Lễ hội Cầu mùa luôn sống động và giàu bản sắc".
Bà Đỗ Thanh Bình, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh, nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng trong quá trình bảo tồn: "Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ về chuyên môn, trang thiết bị và kinh phí để phục dựng Lễ hội Cầu mùa một cách bài bản, đúng nghi lễ và nghệ thuật trình diễn dân gian của người Sán Chay. Tôi mong đồng bào tích cực trong việc đưa hoạt động truyền dạy thành sinh hoạt thường xuyên, từ đó gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Sán Chay, hướng tới xây dựng Lễ hội Cầu mùa thành sản phẩm du lịch đặc trưng của xã Vô Tranh".
Những bậc cao niên của đồng bào Sán Chay
Không gian lễ hội tràn ngập tiếng hò reo khi theo dõi những trò chơi dân gian vui nhộn
Trò chơi kéo co thu hút đông đảo người dân tham gia
Buổi tái hiện không chỉ góp phần phục dựng nghi lễ truyền thống mà còn tạo nền tảng để xã Vô Tranh phát triển du lịch văn hóa bền vững. Với sự chung tay của cộng đồng và sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, Lễ hội Cầu mùa hứa hẹn trở thành điểm nhấn độc đáo trên bản đồ văn hóa của xã Vô Tranh nói riêng và của tỉnh Thái Nguyên nói chung.
Từ ngày 20-23/11, hoạt động bảo tồn Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay tại xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên được triển khai với mục tiêu gìn giữ các nghi thức, trò chơi dân gian và nghệ thuật trình diễn truyền thống, đồng thời xây dựng cơ sở khoa học phục vụ khai thác du lịch. Chương trình tiến hành khảo sát tại xã Vô Tranh với sự tham gia của công chức văn hóa - xã hội, nghệ nhân, già làng, người có uy tín và đại diện cộng đồng Sán Chay.
Bác sĩ Đoàn Thu Trà: Người giữ lửa y đức nơi tuyến đầu của Bệnh viện Bạch Mai
Sức khỏe 08:04 27/02/2026Hơn ba thập kỷ gắn bó với ngành truyền nhiễm, TS. Đoàn Thu Trà, Phó Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Chủ tịch Công đoàn Bệnh viện Bạch Mai luôn được đồng nghiệp và học trò nhắc đến như một người bác sĩ bản lĩnh, tận tụy, giàu lòng nhân ái. Ở bác sĩ hội tụ hai vai trò tưởng chừng khác biệt, một chuyên gia luôn có mặt nơi tuyến đầu và một nhà quản lý âm thầm chăm lo đời sống cho hàng nghìn cán bộ y tế.
Chữ "tình" trong ngày xuân: Nơi hy vọng được nuôi dưỡng
Sức khỏe 08:00 15/02/2026Tết đến, trong mỗi mái nhà là mâm cơm sum họp là hơi ấm đoàn viên, là tiếng cười trẻ thơ vang lên giữa sân nhà. Với những gia đình từng đi qua hành trình hiếm muộn, hạnh phúc ấy càng trở nên thiêng liêng. Ở đó, “chữ tình” không chỉ là một khái niệm cảm xúc, mà trở thành điểm tựa tinh thần, nguồn lực nội tại giúp con người đi qua những mùa xuân chờ đợi bằng niềm tin, sự đồng hành và y học nhân văn.
"Bà đầm thép" Sanae Takaichi và kỳ vọng đổi mới chính trường Nhật Bản
Thời cuộc 13:53 09/02/2026Đảng Dân chủ Tự do (LDP) của thủ tướng Sanae Takaichi chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ viện Nhật Bản ngày 8/2. Dấu mốc này là phép thử cho một quốc gia đang tìm kiếm sự ổn định và đổi mới. “Bà đầm thép” Sanae Takaichi được kỳ vọng sẽ dẫn dắt Nhật Bản vượt qua giai đoạn chuyển mình đầy thách thức.
Những phụ nữ định hình tương lai AI của Australia
Giới & Phát triển 11:53 04/02/2026Từ phòng nghiên cứu đến các công ty khởi nghiệp, từ các phòng hoạch định chính sách đến các mạng lưới cộng đồng, nhiều phụ nữ đang xây dựng tương lai của trí tuệ nhân tạo (AI) tại Australia.
Phụ nữ miền núi trên "cao tốc số": Những ngọn núi không còn là khoảng cách
Giới & Phát triển 09:07 03/02/2026Vượt qua những rào cản vô hình của định kiến giới và sự tự ti, những người phụ nữ dân tộc thiểu số tại Sơn La nay đã bắt đầu hái được những “trái ngọt” đầu tiên trên hành trình chuyển đổi số. Phía sau những đơn hàng đi khắp mọi miền là một tương lai phát triển bền vững, nơi không một ai bị bỏ lại phía sau.
Phụ nữ miền núi trên "cao tốc số": Cuộc cách mạng từ những ngón tay thô ráp
Giới & Phát triển 07:17 02/02/2026Chuyển đổi số ở bản làng không bắt đầu từ những thuật toán cao siêu, mà bắt đầu bằng những lớp “bình dân học vụ số”. Ở đó, Mặt trận Tổ quốc, Hội LHPN các cấp và các chuyên gia là “người dẫn đường”, cầm tay chỉ việc. Đặc biệt, là những bước chân đồng hành của những người đàn ông vùng cao. Họ đã bước qua định kiến để cùng vợ mình chinh phục “cao tốc” số, đặt nền móng cho một sự bình đẳng giới thực chất và bền vững.
Phụ nữ miền núi trên "cao tốc số": Những rào cản giới vô hình
Giới & Phát triển 13:34 01/02/2026Giữa đại ngàn Tây Bắc, sóng 4G đã phủ, cáp quang đã kéo nhưng để những người phụ nữ dân tộc thiểu số bước từ nương rẫy lên “cao tốc” số lại là một hành trình đầy những nút thắt tâm lý, định kiến và cả những hy vọng thắp lên từ chiếc smartphone.
Xuân về trong mắt Mẹ
Đời sống 13:35 30/01/2026Mỗi mùa xuân về, trong những ngôi nhà nhỏ ở phường Điện Bàn Đông (TP.Đà Nẵng), ký ức chiến tranh lại trở về bên các Mẹ Việt Nam Anh hùng (Mẹ VNAH).