Bảo tồn Lễ hội Cầu mùa, "đánh thức" bản sắc dân tộc Sán Chay
Với quyết tâm không để giá trị văn hóa mai một theo thời gian, người Sán Chay (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên) nỗ lực duy trì và lan tỏa Lễ hội Cầu mùa. Công tác phục dựng và truyền dạy nhận được sự đồng hành của nhiều cơ quan chuyên môn, tạo động lực mạnh mẽ để Lễ hội trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân.
Ngày 23/11, tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên), buổi trình diễn và tái hiện nghi lễ, nghi thức, trò chơi và nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay đã diễn ra sôi nổi với sự tham dự của bà Trần Thị Mai Hương và bà Hoàng Thị Vân (chuyên viên Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam), ông Bùi Phương Thảo (Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh), bà Đỗ Thanh Bình (Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh) cùng đông đảo bà con địa phương.
Tái hiện và truyền dạy
Từ sáng sớm, người dân đã tập trung tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm để chuẩn bị cho buổi hành lễ. Người sắp lễ vật, người dọn dẹp đình làng, nhóm trai đinh được giao thịt lợn, chế biến đồ cúng... Không khí tất bật mà ấm cúng phản ánh sự đồng lòng của cộng đồng trong việc giữ gìn nghi lễ truyền thống gắn bó lâu đời với đời sống của người Sán Chay.
Chủ tén (người giữ vai trò thầy cúng) có mặt từ sớm hướng dẫn mọi người chuẩn bị các nghi thức
Mâm lễ được đặt ngay ngắn trước gian chính của đình trước khi dâng lên ban thờ và miếu thổ địa
Khi lễ vật đã sẵn sàng, các trai đinh theo phân công bê mâm lễ tiến vào đình làng, dẫn đầu là Chủ tén
Trước khi bắt đầu nghi lễ, Chủ tén - người đảm nhiệm vai trò thầy cúng kiểm tra cẩn thận bàn thờ, đạo cụ, nhạc cụ và đặc biệt là bộ tranh cổ 28 tờ, gồm tranh Ngọc Hoàng, tranh chiếu mệnh và nhiều bức tranh phản ánh thế giới quan tín ngưỡng của tộc người Sán Chay. Lễ vật gồm xôi, gà, chân giò, đầu lợn, rượu, trầu cau cùng nhiều loại bánh truyền thống mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc.
Khi tiếng trống khai lễ vang lên, trai đinh rước mâm lễ vào đình làng, mở đầu nghi thức cúng kéo dài khoảng 1 giờ đồng hồ. Tiếng khấn của Chủ tén hòa quyện cùng hương trầm, tạo nên không gian linh thiêng đặc trưng của Lễ hội Cầu mùa, nơi cộng đồng gửi gắm ước vọng về mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy và bình yên.
Người dân Sán Chay di chuyển lên phía trên đình để làm lễ
Nội dung bài cúng là sự tri ân tổ tiên, báo cáo những việc người dân đã làm trong năm qua và gửi gắm ước vọng lúa đầy nhà, gà đầy sân, người dân bình yên, hạnh phúc, no đủ
Trong khoảng một giờ đồng hồ, lời khấn của Chủ tén vang vọng nơi gian đình cổ, hòa cùng mùi hương trầm
Song song với nghi lễ, các trò chơi dân gian như bịt mắt đánh trống, đẩy gậy, kéo co diễn ra hào hứng. Những làn điệu sấng cọ, dân ca ví được nghệ nhân và bà con thể hiện, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa Sán Chay.
Gìn giữ bản sắc - mở hướng phát triển du lịch văn hóa
Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay tại xã Vô Tranh là một trong những giá trị văn hóa đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần và sản xuất nông nghiệp của cộng đồng. Năm 2025, xã vinh dự được Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam lựa chọn triển khai chương trình bảo tồn, truyền dạy và tái hiện lễ hội. Đây là cơ hội quan trọng để địa phương khôi phục, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời từng bước xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.
Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: "Những người còn hiểu biết tường tận về lễ hội không nhiều, chủ yếu nhờ các cụ truyền lại. Chúng tôi mong muốn các cấp tiếp tục mở lớp tập huấn, truyền dạy cho người dân địa phương. Bên cạnh đó, vai trò của phụ nữ trong gìn giữ bản sắc là vô cùng lớn. Trước đây xóm từng phát triển mô hình du lịch cộng đồng nhưng do điều kiện kinh tế và tuyên truyền còn hạn chế nên lượng khách chưa đông. Thời gian tới, chúng tôi mong nhận được sự quan tâm hơn nữa, đặc biệt là định hướng để khai thác tốt tiềm năng du lịch".
Tại Lễ hội Cầu mùa còn có những điệu múa Tắc Xình, những bài hát giao duyên Sình ca, hát Sấng Cọ; tung còn, múa sạp...
Không khí Lễ hội trở nên rộn rã với nhiều hoạt động truyền thống sôi nổi
Phần thi bịt mắt đánh trống tạo không khí sôi nổi, vui nhộn
Các mẹ, các chị trong trang phục truyền thống Sán Chay dự hội
Anh Trần Văn Tiến, người dân xã Vô Tranh, chia sẻ: "Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên và UBND xã Vô Tranh đã tổ chức truyền dạy, hướng dẫn kỹ năng thực hành nghi lễ, trò chơi, nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay. Sự đồng hành của các cấp lãnh đạo giúp cộng đồng chúng tôi có thêm điều kiện gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tôi thấy phụ nữ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo tồn lễ hội. Họ chuẩn bị trang phục, đạo cụ, nắm giữ lời hát, điệu múa và truyền lại cho lớp trẻ bằng sự kiên nhẫn và tình yêu văn hóa dân tộc. Sự tận tâm ấy giúp Lễ hội Cầu mùa luôn sống động và giàu bản sắc".
Bà Đỗ Thanh Bình, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh, nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng trong quá trình bảo tồn: "Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ về chuyên môn, trang thiết bị và kinh phí để phục dựng Lễ hội Cầu mùa một cách bài bản, đúng nghi lễ và nghệ thuật trình diễn dân gian của người Sán Chay. Tôi mong đồng bào tích cực trong việc đưa hoạt động truyền dạy thành sinh hoạt thường xuyên, từ đó gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Sán Chay, hướng tới xây dựng Lễ hội Cầu mùa thành sản phẩm du lịch đặc trưng của xã Vô Tranh".
Những bậc cao niên của đồng bào Sán Chay
Không gian lễ hội tràn ngập tiếng hò reo khi theo dõi những trò chơi dân gian vui nhộn
Trò chơi kéo co thu hút đông đảo người dân tham gia
Buổi tái hiện không chỉ góp phần phục dựng nghi lễ truyền thống mà còn tạo nền tảng để xã Vô Tranh phát triển du lịch văn hóa bền vững. Với sự chung tay của cộng đồng và sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, Lễ hội Cầu mùa hứa hẹn trở thành điểm nhấn độc đáo trên bản đồ văn hóa của xã Vô Tranh nói riêng và của tỉnh Thái Nguyên nói chung.
Từ ngày 20-23/11, hoạt động bảo tồn Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay tại xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên được triển khai với mục tiêu gìn giữ các nghi thức, trò chơi dân gian và nghệ thuật trình diễn truyền thống, đồng thời xây dựng cơ sở khoa học phục vụ khai thác du lịch. Chương trình tiến hành khảo sát tại xã Vô Tranh với sự tham gia của công chức văn hóa - xã hội, nghệ nhân, già làng, người có uy tín và đại diện cộng đồng Sán Chay.
Cánh cửa nghị trường rộng mở với phụ nữ dân tộc thiểu số ở Lạng Sơn
Thời cuộc 23:12 31/12/2025Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, với ngày bầu cử 15/3/2026. Tại Lạng Sơn, từ tỉnh đến cơ sở, các cấp Hội LHPN, Mặt trận Tổ quốc và chính quyền đang kiên trì “mở cửa” nghị trường cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số, giúp họ tự tin tham gia ứng cử, nâng cao năng lực, nhất là kỹ năng chuyển đổi số để sẵn sàng gánh vác trọng trách đại diện cho Nhân dân.
10 sự kiện tác động đến bình đẳng giới và quyền phụ nữ trên thế giới năm 2025
Giới & Phát triển 13:48 28/12/2025Năm 2025 là thời điểm then chốt trong nỗ lực toàn cầu hướng tới trao quyền cho phụ nữ và trẻ em gái. Hãy cùng báo PNVN điểm lại 10 sự kiện nổi bật tác động đến bình đẳng giới trên thế giới.
Nỗ lực “thắp sáng” di sản nghề thêu truyền thống ở Huổi Lèng
Văn hóa 08:43 25/12/2025Nằm ẩn mình giữa mây ngàn gió núi của xã Mường Tùng (Điện Biên), những phụ nữ Xạ Phang, ở bản Huổi Lèng đang nỗ lực “thắp sáng” một báu vật vô giá của dân tộc mình. Đó là di sản nghề làm giày thêu truyền thống, nơi từng đường kim mũi chỉ không chỉ dệt nên hoa văn rực rỡ, mà còn gìn giữ nguyên vẹn linh hồn, cốt cách và bản sắc của cả cộng đồng qua bao thế hệ.
Thế nước và lòng dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước (Phần cuối)
Thời cuộc 23:37 24/12/2025Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo, với sự đan xen của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các cuộc xung đột khu vực, biến động kinh tế toàn cầu, cách mạng công nghệ và các thách thức an ninh phi truyền thống, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam không chỉ dừng lại ở việc giữ vững ổn định hiện có. Quan trọng hơn, đất nước phải chủ động tạo lập và củng cố một thế nước vững chắc, đủ khả năng thích ứng linh hoạt trước những cú sốc từ bên ngoài, đồng thời bảo đảm không gian phát triển an toàn, bền vững trong dài hạn.
"Báu vật sống" của điệu xòe cổ người Thái trắng ở lòng chảo Mường Lay
Văn hóa 09:41 24/12/2025Giữa lòng chảo Mường Lay (phường Mường Lay, tỉnh Điện Biên), nơi “tụ thủy” của ba dòng chảy (sông Đà, Nậm Na và suối Nậm Lay), có một người phụ nữ Thái trắng miệt mài “ngược dòng” thời gian để đánh thức những di sản đang ngủ yên. Đó là nghệ nhân Lò Thị Lả, người đã dành hơn nửa thế kỷ để sưu tầm, chắp nối những mảnh ký ức về điệu xòe cổ từ thời “vua Thái” Đèo Văn Long, biến chúng thành tài sản vô giá cho thế hệ mai sau.
Những mô hình làm nên dấu ấn của Hội LHPN tỉnh Hưng Yên giai đoạn 2021-2025
Giới & Phát triển 14:21 21/12/2025Trong hành trình đổi mới và phát triển, Hội LHPN tỉnh Hưng Yên đã để lại dấu ấn đậm nét bằng những mô hình hoạt động sát thực tiễn, chạm tới nhu cầu của phụ nữ ở từng địa bàn.
Thế nước và lòng dân trong giai đoạn phát triển mới của đất nước (Phần 4)
Thời cuộc 20:01 19/12/2025Trong khi thế nước đang từng bước được nâng lên và lòng dân về cơ bản ổn định, đất nước ta đồng thời phải đối diện với những thách thức “kép”, vừa mang tính toàn cầu, vừa mang tính nội tại. Việc nhận diện đầy đủ, phân tích sâu sắc và chủ động ứng phó với các thách thức này sẽ quyết định khả năng Việt Nam giữ vững ổn định, củng cố thế nước và bồi đắp lòng dân trong giai đoạn phát triển mới.
Lễ cúng bến nước của người M’Nông hồi sinh giữa đại ngàn Đam Rông
Văn hóa 08:06 17/12/2025“Lễ cúng bến nước” của đồng bào M’Nông tại xã Đam Rông 4 - Lâm Đồng đã được phục dựng hoành tráng, mang đậm bản sắc và linh thiêng vào sáng ngày 16/12/2025. Đây chính là thành quả đầy đầy ý nghĩa phát xuất từ khát khao tìm lại những giá trị văn hóa lâu đời đã và đang mai một dần của bà con người M’Nông cùng với sự hỗ trợ, tạo điều kiện của Cục Văn hóa các Dân tộc (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và chính quyền địa phương.