Bảo tồn Lễ hội Cầu mùa, "đánh thức" bản sắc dân tộc Sán Chay
Với quyết tâm không để giá trị văn hóa mai một theo thời gian, người Sán Chay (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên) nỗ lực duy trì và lan tỏa Lễ hội Cầu mùa. Công tác phục dựng và truyền dạy nhận được sự đồng hành của nhiều cơ quan chuyên môn, tạo động lực mạnh mẽ để Lễ hội trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của người dân.
Ngày 23/11, tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm (xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên), buổi trình diễn và tái hiện nghi lễ, nghi thức, trò chơi và nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay đã diễn ra sôi nổi với sự tham dự của bà Trần Thị Mai Hương và bà Hoàng Thị Vân (chuyên viên Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam), ông Bùi Phương Thảo (Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh), bà Đỗ Thanh Bình (Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh) cùng đông đảo bà con địa phương.
Tái hiện và truyền dạy
Từ sáng sớm, người dân đã tập trung tại Nhà Văn hóa xóm Đồng Tâm để chuẩn bị cho buổi hành lễ. Người sắp lễ vật, người dọn dẹp đình làng, nhóm trai đinh được giao thịt lợn, chế biến đồ cúng... Không khí tất bật mà ấm cúng phản ánh sự đồng lòng của cộng đồng trong việc giữ gìn nghi lễ truyền thống gắn bó lâu đời với đời sống của người Sán Chay.
Chủ tén (người giữ vai trò thầy cúng) có mặt từ sớm hướng dẫn mọi người chuẩn bị các nghi thức
Mâm lễ được đặt ngay ngắn trước gian chính của đình trước khi dâng lên ban thờ và miếu thổ địa
Khi lễ vật đã sẵn sàng, các trai đinh theo phân công bê mâm lễ tiến vào đình làng, dẫn đầu là Chủ tén
Trước khi bắt đầu nghi lễ, Chủ tén - người đảm nhiệm vai trò thầy cúng kiểm tra cẩn thận bàn thờ, đạo cụ, nhạc cụ và đặc biệt là bộ tranh cổ 28 tờ, gồm tranh Ngọc Hoàng, tranh chiếu mệnh và nhiều bức tranh phản ánh thế giới quan tín ngưỡng của tộc người Sán Chay. Lễ vật gồm xôi, gà, chân giò, đầu lợn, rượu, trầu cau cùng nhiều loại bánh truyền thống mang ý nghĩa cầu phúc, cầu lộc.
Khi tiếng trống khai lễ vang lên, trai đinh rước mâm lễ vào đình làng, mở đầu nghi thức cúng kéo dài khoảng 1 giờ đồng hồ. Tiếng khấn của Chủ tén hòa quyện cùng hương trầm, tạo nên không gian linh thiêng đặc trưng của Lễ hội Cầu mùa, nơi cộng đồng gửi gắm ước vọng về mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy và bình yên.
Người dân Sán Chay di chuyển lên phía trên đình để làm lễ
Nội dung bài cúng là sự tri ân tổ tiên, báo cáo những việc người dân đã làm trong năm qua và gửi gắm ước vọng lúa đầy nhà, gà đầy sân, người dân bình yên, hạnh phúc, no đủ
Trong khoảng một giờ đồng hồ, lời khấn của Chủ tén vang vọng nơi gian đình cổ, hòa cùng mùi hương trầm
Song song với nghi lễ, các trò chơi dân gian như bịt mắt đánh trống, đẩy gậy, kéo co diễn ra hào hứng. Những làn điệu sấng cọ, dân ca ví được nghệ nhân và bà con thể hiện, góp phần tôn vinh bản sắc văn hóa Sán Chay.
Gìn giữ bản sắc - mở hướng phát triển du lịch văn hóa
Lễ hội Cầu mùa của đồng bào Sán Chay tại xã Vô Tranh là một trong những giá trị văn hóa đặc sắc, gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần và sản xuất nông nghiệp của cộng đồng. Năm 2025, xã vinh dự được Cục Văn hóa các Dân tộc Việt Nam lựa chọn triển khai chương trình bảo tồn, truyền dạy và tái hiện lễ hội. Đây là cơ hội quan trọng để địa phương khôi phục, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, đồng thời từng bước xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng.
Ông Bùi Phương Thảo, Phó Chủ tịch UBND xã Vô Tranh, cho biết: "Những người còn hiểu biết tường tận về lễ hội không nhiều, chủ yếu nhờ các cụ truyền lại. Chúng tôi mong muốn các cấp tiếp tục mở lớp tập huấn, truyền dạy cho người dân địa phương. Bên cạnh đó, vai trò của phụ nữ trong gìn giữ bản sắc là vô cùng lớn. Trước đây xóm từng phát triển mô hình du lịch cộng đồng nhưng do điều kiện kinh tế và tuyên truyền còn hạn chế nên lượng khách chưa đông. Thời gian tới, chúng tôi mong nhận được sự quan tâm hơn nữa, đặc biệt là định hướng để khai thác tốt tiềm năng du lịch".
Tại Lễ hội Cầu mùa còn có những điệu múa Tắc Xình, những bài hát giao duyên Sình ca, hát Sấng Cọ; tung còn, múa sạp...
Không khí Lễ hội trở nên rộn rã với nhiều hoạt động truyền thống sôi nổi
Phần thi bịt mắt đánh trống tạo không khí sôi nổi, vui nhộn
Các mẹ, các chị trong trang phục truyền thống Sán Chay dự hội
Anh Trần Văn Tiến, người dân xã Vô Tranh, chia sẻ: "Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên và UBND xã Vô Tranh đã tổ chức truyền dạy, hướng dẫn kỹ năng thực hành nghi lễ, trò chơi, nghệ thuật trình diễn dân gian trong Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay. Sự đồng hành của các cấp lãnh đạo giúp cộng đồng chúng tôi có thêm điều kiện gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống.
Tôi thấy phụ nữ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc bảo tồn lễ hội. Họ chuẩn bị trang phục, đạo cụ, nắm giữ lời hát, điệu múa và truyền lại cho lớp trẻ bằng sự kiên nhẫn và tình yêu văn hóa dân tộc. Sự tận tâm ấy giúp Lễ hội Cầu mùa luôn sống động và giàu bản sắc".
Bà Đỗ Thanh Bình, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vô Tranh, nhấn mạnh vai trò then chốt của cộng đồng trong quá trình bảo tồn: "Chúng tôi rất cần sự hỗ trợ về chuyên môn, trang thiết bị và kinh phí để phục dựng Lễ hội Cầu mùa một cách bài bản, đúng nghi lễ và nghệ thuật trình diễn dân gian của người Sán Chay. Tôi mong đồng bào tích cực trong việc đưa hoạt động truyền dạy thành sinh hoạt thường xuyên, từ đó gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Sán Chay, hướng tới xây dựng Lễ hội Cầu mùa thành sản phẩm du lịch đặc trưng của xã Vô Tranh".
Những bậc cao niên của đồng bào Sán Chay
Không gian lễ hội tràn ngập tiếng hò reo khi theo dõi những trò chơi dân gian vui nhộn
Trò chơi kéo co thu hút đông đảo người dân tham gia
Buổi tái hiện không chỉ góp phần phục dựng nghi lễ truyền thống mà còn tạo nền tảng để xã Vô Tranh phát triển du lịch văn hóa bền vững. Với sự chung tay của cộng đồng và sự hỗ trợ của cơ quan chuyên môn, Lễ hội Cầu mùa hứa hẹn trở thành điểm nhấn độc đáo trên bản đồ văn hóa của xã Vô Tranh nói riêng và của tỉnh Thái Nguyên nói chung.
Từ ngày 20-23/11, hoạt động bảo tồn Lễ hội Cầu mùa của dân tộc Sán Chay tại xã Vô Tranh, tỉnh Thái Nguyên được triển khai với mục tiêu gìn giữ các nghi thức, trò chơi dân gian và nghệ thuật trình diễn truyền thống, đồng thời xây dựng cơ sở khoa học phục vụ khai thác du lịch. Chương trình tiến hành khảo sát tại xã Vô Tranh với sự tham gia của công chức văn hóa - xã hội, nghệ nhân, già làng, người có uy tín và đại diện cộng đồng Sán Chay.
Ngân sách có trách nhiệm giới - Kỳ 3: Kinh nghiệm quốc tế và bài học vì sự phát triển bền vững
Giới & Phát triển 16:55 22/04/2026Nếu ngân sách là một "bản tuyên ngôn" bằng số, thì dòng tiền chính là thước đo trung thực nhất cho cam kết bình đẳng của một quốc gia. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, chỉ khi mỗi đồng thuế được chi ra dựa trên dữ liệu giới chính xác, nguồn lực công mới thực sự trở thành đòn bẩy vì sự phát triển bền vững.
Những phụ nữ giữ rừng và cuộc chiến chống định kiến giới
Giới & Phát triển 14:25 22/04/2026Giữa những cánh rừng già, nơi cái nắng gắt hay những cơn mưa rừng xối xả vốn được mặc định là địa bàn của phái mạnh, vẫn có những người phụ nữ thầm lặng dấn thân. Họ đi rừng không chỉ để giữ lấy màu xanh, mà còn để phá tan những định kiến giới vốn đã tồn tại bấy lâu nay.
Ngân sách có trách nhiệm giới - Kỳ 2: Nhận diện khoảng trống giới trong chu trình ngân sách
Giới & Phát triển 15:40 21/04/2026Dù Việt Nam đã có nền tảng pháp lý khá vững chắc về bình đẳng giới, nhưng trong "huyết mạch" của nền kinh tế là ngân sách nhà nước, những dấu ấn về giới vẫn còn khá mờ nhạt. Khoảng trống giới không nằm ở chủ trương, mà hiện hữu ngay trong các công cụ và cơ chế thực thi, khiến nguồn lực công chưa thực sự trở thành đòn bẩy để thu hẹp khoảng cách giới một cách thực chất.
Ngân sách có trách nhiệm giới: Từ cam kết chính sách đến bình đẳng thực chất
Đời sống 21:52 20/04/2026Sau hơn 30 năm thực hiện Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh và Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới giai đoạn 2021-2030, Chương trình nghị sự 2030 vì sự phát triển bền vững - không để ai bị bỏ lại phía sau, Việt Nam có bước tiến quan trọng về bình đẳng giới. Tuy nhiên, ngân sách có trách nhiệm giới nhằm tiến tới bình đẳng thực chất mới đạt được kết quả bước đầu. Còn rất nhiều vấn đề đặt ra cần giải quyết.
Luật Thủ đô (sửa đổi): Khi "quyền trên giấy" phải đo bằng chất lượng sống của người dân
Yêu 16:57 16/04/2026Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) với các cơ chế đặc thù cho Hà Nội chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành những thay đổi hữu hình trong đời sống người dân hằng ngày. Nếu không tạo ra sự cải thiện thực chất về chất lượng sống, mọi quy định sẽ chỉ dừng lại ở "quyền trên giấy". Và vì thế, thước đo cuối cùng của đạo luật không nằm ở mức độ trao quyền, mà ở chính cuộc sống của người dân có tốt hơn hay không.
Hạnh phúc Việt Nam: Từ chỉ số đến đời sống - Bài cuối: Khi chính sách "chạm" tới từng gia đình
Yêu 09:53 15/04/2026Việt Nam thăng hạng hạnh phúc là tín hiệu tích cực nhưng giữ được hạnh phúc mới là bài toán dài hạn. Khi áp lực đời sống ngày càng đa chiều, từ kinh tế, quan hệ đến sức khỏe tinh thần, hạnh phúc không thể chỉ là cảm nhận. Từ việc xây dựng Bộ chỉ số gia đình hạnh phúc đến triển khai các mô hình hỗ trợ tại cộng đồng, một cách tiếp cận mới đang dần hình thành, trong đó đo lường giúp nhận diện vấn đề, can thiệp đúng địa chỉ và duy trì đồng hành từ cơ sở để hạnh phúc trở thành năng lực bền vững.
Vợ chồng quân nhân: Lan tỏa những giá trị tích cực để xây dựng môi trường mạng xã hội lành mạnh
Gia đình 09:34 15/04/2026Sinh ra trong gia đình có truyền thống nhiều thế hệ gắn bó với quân đội, vợ chồng Thượng tá Đỗ Anh Tuấn - Phó Chủ nhiệm Chính trị, Trung đoàn không quân 917 (Sư đoàn 370, Quân chủng Phòng không - Không quân) và Thượng tá Phạm Thị Hoa - Giảng viên Học viện Phòng không - Không quân, đến với nhau bằng tình yêu và sự gặp gỡ của lý tưởng, trách nhiệm.
Hạnh phúc Việt Nam: Từ chỉ số đến đời sống - Bài 2: Mạch ngầm hạnh phúc của người Việt
Xã hội 21:58 10/04/2026Mạch ngầm hạnh phúc thực sự của người Việt được dệt nên từ sợi dây gắn kết gia đình bền chặt và niềm tin cộng đồng thuần hậu. Từ nếp nhà nhiều thế hệ luôn ấm áp tình thân đến những xóm làng sẵn lòng nhường cơm sẻ áo lúc hoạn nạn, thiên tai, một triết lý nhân sinh giản dị mà mạnh mẽ luôn hiện hữu: Việt Nam có thể chưa giàu, nhưng chắc chắn là nơi "không ai bị bỏ lại phía sau".