Bệnh não mô cầu: Người khỏe mạnh cũng có thể âm thầm trở thành nguồn lây

Trả lời PV Báo Phụ nữ Việt Nam, TS.BS Đoàn Thu Trà, Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ, dưới góc độ chuyên môn bệnh truyền nhiễm, não mô cầu là bệnh có thể gây hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Tuy nhiên, bệnh có thể dự phòng bằng vaccine và kiểm soát nguy cơ lây nhiễm nếu người bệnh cùng những người tiếp xúc gần được phát hiện, xử trí đúng cách.

TS.BS Đoàn Thu Trà cho biết, bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Đây là vi khuẩn Gram âm, dạng song cầu, có khả năng cư trú tại vùng mũi họng của người mà không gây ra triệu chứng.

Vi khuẩn não mô cầu có nhiều nhóm huyết thanh khác nhau. Trong đó, các nhóm A, B, C, Y và W-135 có ý nghĩa dịch tễ học và là những nhóm chủ yếu gây bệnh ở người.

Một đặc điểm đáng lưu ý là vi khuẩn có thể tồn tại trong vùng mũi họng của người khỏe mạnh. Hiện tượng này được gọi là mang vi khuẩn không triệu chứng (asymptomatic carriage).

Điều đó có nghĩa, một người hoàn toàn có thể không sốt, không đau đầu, không có bất kỳ biểu hiện bệnh lý nào nhưng vẫn mang vi khuẩn và có khả năng truyền cho người khác.

Theo chuyên gia, vi khuẩn não mô cầu lây từ người sang người chủ yếu qua giọt bắn đường hô hấp khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần. Ngoài ra, việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, nước bọt của người mang vi khuẩn cũng có thể làm lây truyền bệnh. Những hành vi tiếp xúc gần như hôn, dùng chung không gian sinh hoạt trong thời gian dài hoặc tiếp xúc trực tiếp với nước bọt đều là những yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm.

Đáng chú ý, không phải tất cả những người mang vi khuẩn đều phát triển thành bệnh. Chỉ một tỷ lệ nhỏ có thể tiến triển thành bệnh não mô cầu xâm lấn. Tuy nhiên, khả năng lây truyền từ người mang vi khuẩn không triệu chứng khiến việc nhận diện nguồn lây trong cộng đồng gặp nhiều khó khăn.

Đây cũng là lý do người dân không nên chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài để đánh giá nguy cơ lây nhiễm. Một người trông hoàn toàn khỏe mạnh không đồng nghĩa với việc chắc chắn không mang vi khuẩn.

Bệnh có thể diễn biến tối cấp, để lại di chứng suốt đời

Theo TS.BS Đoàn Thu Trà, sự nguy hiểm của bệnh não mô cầu không chỉ nằm ở khả năng gây viêm màng não mà còn ở nguy cơ gây nhiễm khuẩn huyết tối cấp và suy đa tạng.

Bệnh có thể tiến triển rất nhanh, khiến người mắc rơi vào tình trạng nguy kịch trong thời gian ngắn. Ngay cả khi được điều trị, người bệnh vẫn có nguy cơ tử vong hoặc phải đối mặt với những di chứng kéo dài.

Theo các tài liệu dịch tễ học của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC), khoảng 1/6 người mắc bệnh não mô cầu xâm lấn tử vong, ngay cả khi được điều trị. Trong số những người sống sót, khoảng 1/5 có thể phải chịu các di chứng lâu dài.

Những di chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn tác động lâu dài đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.

Cụ thể, người sống sót có thể bị điếc, tổn thương thần kinh, co giật, suy giảm nhận thức. Một số trường hợp có thể phải cắt cụt chi hoặc chịu tổn thương mô do hoại tử, để lại sẹo trên da. Bên cạnh đó, những tổn thương về tâm lý cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phục hồi và hòa nhập cuộc sống.

Từ những nguy cơ trên, chuyên gia nhấn mạnh vai trò của việc chủ động phòng bệnh, trong đó có tiêm vaccine. Đây là biện pháp dự phòng quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Bên cạnh đó, việc phát hiện sớm, xử trí người bệnh và những người tiếp xúc gần kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát lây nhiễm.

Đặc biệt, khi có nguy cơ tiếp xúc với người mắc bệnh, người dân cần chủ động liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá và hướng dẫn xử trí phù hợp, thay vì tự theo dõi hoặc chờ xuất hiện triệu chứng.

Bệnh não mô cầu tuy nguy hiểm nhưng không phải không thể phòng ngừa. Nhận diện đúng đường lây, không chủ quan trước nguy cơ mang vi khuẩn không triệu chứng và chủ động dự phòng bằng vaccine là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng.