Bình đẳng giới - Nền tảng cho an ninh lương thực bền vững

An ninh lương thực - Vấn đề cần được ưu tiên hàng đầu

Liên hợp quốc cảnh báo, nạn đói và tình trạng di dân không chỉ là những vấn đề khẩn cấp về nhân đạo, mà còn là mối đe dọa ngày càng lớn đối với ổn định kinh tế toàn cầu. Các nỗ lực bảo vệ sinh kế nông nghiệp - yếu tố then chốt giúp ổn định sản xuất lương thực và ngăn chặn khủng hoảng tái diễn - đang bị đe dọa, khiến mọi "bài toán" đều trở nên hóc búa.

Bà Cindy McCain, Giám đốc Điều hành Chương trình Lương thực Thế giới (WFP), gọi hiện trạng này là điều "hoàn toàn không thể chấp nhận được trong thế kỷ 21". Ước tính 318 triệu người đang và sẽ có thể tiếp tục thiếu ăn triền miên. Con số này đã cao gấp đôi so với năm 2019. Ở cả 16 "điểm nóng" về nạn đói trên toàn cầu, từ Haiti đến Nam Sudan, tình hình có thể không trở thành khủng hoảng đích thực nếu các nguồn viện trợ nhân đạo đến kịp thời, không nhỏ giọt… Do đó, những "đốm lửa" lúc đầu đã bùng lên thành các "đám cháy" lớn và chi phí để dập tắt chúng lại gia tăng thêm gấp nhiều lần.

Các dự báo hiện tại cho thấy, nguồn tài trợ của WFP chiếm chưa đến một nửa ngân sách cần thiết (13 tỷ USD) cho năm 2026. Tổ chức này trước mắt phải tiếp cận khoảng 110 triệu người cần giúp đỡ. Trong đó, tỷ lệ phụ nữ đối mặt với mất an ninh lương thực cao hơn nam giới. Điều này ảnh hưởng đến sức khỏe, học tập và năng suất lao động của họ. WFP đang kêu gọi lãnh đạo các nước coi nạn đói và an ninh lương thực là vấn đề ưu tiên hàng đầu, qua đó đầu tư vào các hệ thống chuỗi cung ứng giúp củng cố các khu vực dễ bị tổn thương. Mặt khác, cần hỗ trợ công nghệ liên quan đến thực phẩm, giúp cải thiện năng suất và khả năng phục hồi, tạo ra các hệ thống nông nghiệp toàn diện và bền vững hơn.

Nền tảng của hệ thống lương thực bền vững

Phụ nữ là "xương sống" của an ninh lương thực toàn cầu, là lực lượng tạo ra phần lớn thực phẩm ở các nước đang phát triển (80%-90%). Họ chiếm đa số nông dân, là người quản lý chính về dinh dưỡng hộ gia đình và là nhân tố thiết yếu trong phân phối thực phẩm. Phụ nữ chiếm trung bình 43% lực lượng lao động nông nghiệp ở các nước đang phát triển. Tỷ lệ này lên tới hơn 50% ở nhiều khu vực tại châu Á và châu Phi.

Tuy nhiên, họ vẫn tiếp tục đối mặt với những rào cản, bao gồm việc ít được tiếp cận đất đai và tín dụng, ít được ra quyết định và là lực lược chính đảm trách công việc chăm sóc không được trả lương. Năm Quốc tế Phụ nữ nông thôn 2026 được Tổ chức Nông lương Liên hợp quốc (FAO) phát động chính là để tháo gỡ những rào cản dai dẳng mang tính hệ thống ấy.

Hội nghị Thượng đỉnh Hệ thống Lương thực Liên hợp quốc (UNFSS+4) ở Addis Ababa (Ethiopia) (diễn ra vào tháng 7/2025) nhấn mạnh, khi phụ nữ được trao quyền, cộng đồng sẽ phát triển mạnh. Theo FAO, việc thu hẹp khoảng cách giới trong nông nghiệp có thể làm tăng GDP toàn cầu thêm 1.000 tỷ USD và giảm tình trạng thiếu lương thực cho 45 triệu người. Sản lượng tại các trang trại do phụ nữ quản lý có thể tăng từ 20% đến 30%. Tổng sản lượng nông nghiệp tại các nước đang phát triển có thể tăng từ 2,5% đến 4%. Số người bị đói trên thế giới có thể giảm từ 12% đến 17%.

Năm 2025, hơn 130 quốc gia đã xây dựng hoặc cập nhật các lộ trình hệ thống lương thực quốc gia. Nhiều quốc gia xác định sự tham gia của phụ nữ là ưu tiên hàng đầu để thực hiện. Nữ nông dân và các nữ chủ doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp đã và đang định hình các hệ thống lương thực bền vững trong cộng đồng. Đưa nữ nông dân vào vị trí trung tâm của tương lai là một lựa chọn chính trị và là điều mà thế giới không thể trì hoãn thêm nữa. Đặt phụ nữ vào trung tâm của quá trình chuyển đổi hệ thống lương thực đòi hỏi những lựa chọn có chủ đích: Các mô hình tài chính được thiết kế dành cho các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, bao gồm cả các cấu trúc quy mô nhỏ và hợp tác xã. Các hệ thống dữ liệu ghi nhận đóng góp của phụ nữ như một chỉ số cốt lõi về hiệu quả hoạt động.

Kỳ họp lần thứ 80 Đại hội đồng Liên hợp quốc (UNGA 80) yêu cầu các cam kết cụ thể từ các chính phủ và nhà tài trợ rằng bình đẳng giới phải là nền tảng của sự chuyển đổi hệ thống lương thực. Thông qua Chiến lược bình đẳng giới toàn cầu và Kế hoạch Chiến lược giai đoạn 2026-2029, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) đang ưu tiên các phương pháp tiếp cận có tính đến giới, đảm bảo tiếng nói và vai trò lãnh đạo của phụ nữ từ cấp địa phương đến quốc gia. Bên cạnh đó, theo các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) và Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh, điều cấp thiết là mọi chính sách, đầu tư và đổi mới trong hệ thống nông nghiệp - lương thực đều phải tính đến yếu tố giới. Bình đẳng giới là nền tảng cho hệ thống lương thực bền vững và hành động vì khí hậu. UNDP nhấn mạnh cần đầu tư vào phụ nữ, không chỉ với tư cách là đối tượng thụ hưởng mà còn là những người đồng sáng tạo các giải pháp khí hậu và "kiến trúc sư" về an ninh lương thực.

Còn APEC đã xác định bình đẳng giới và trao quyền kinh tế cho phụ nữ là một trong những ưu tiên chiến lược. Chính sách này được thể hiện qua lộ trình La Serena dành cho phụ nữ và tăng trưởng toàn diện, tầm nhìn APEC Putrajaya 2040, kế hoạch hành động Aotearoa và các mục tiêu về an ninh lương thực, tăng trưởng bao trùm và phát triển bền vững.