Phụ huynh cần chuẩn bị gì khi con gái phải làm mẹ quá sớm?

Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, TS.BS Phan Chí Thành - Phụ trách Phòng Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện Phụ sản Trung ương - cho rằng, giáo dục giới tính không thể dừng ở lời cấm đoán hay những bài học rời rạc. Điều quan trọng hơn cả là cha mẹ phải dám nghĩ đến những kịch bản xấu nhất, để khi điều không mong muốn xảy ra, con không phải đối diện một mình.

PV: Thưa ông, những trường hợp trẻ vị thành niên mang thai đang đặt ra vấn đề gì lớn nhất cho gia đình và xã hội hiện nay?

TS.BS Phan Chí Thành: Tôi cho rằng, câu chuyện này phải nhìn ở cả 2 tầng vĩ mô và vi mô. Ở vĩ mô, là câu chuyện giáo dục giới tính cho cả một thế hệ. Ở vi mô, là từng gia đình, cụ thể là chúng ta sẽ làm gì nếu điều đó xảy ra với chính con mình.

Thực tế, chúng ta thường chỉ nghĩ đến một kịch bản duy nhất là "mang thai ngoài ý muốn". Nhưng phía sau đó là rất nhiều hệ lụy nghiêm trọng hơn: Vấn đề sức khỏe sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục, sang chấn tâm lý, trầm cảm, thậm chí là tự tử. Đó không chỉ vấn đề của đứa trẻ mà còn là cú sốc tinh thần của cả gia đình.

PV: Nhiều cha mẹ vẫn tin rằng cấm đoán, răn đe là cách tốt nhất để giữ con an toàn. Quan điểm của ông về điều này ra sao?

TS.BS Phan Chí Thành: Tất cả các số liệu hiện nay đều cho thấy mô hình "cấm" đã thất bại. Trước đây, trong bối cảnh văn hóa Á Đông truyền thống, việc cấm đoán, răn đe có thể tạo ra nỗi sợ và phần nào có hiệu quả. Nhưng xã hội hôm nay đã khác.

Chúng ta phải chấp nhận một sự thật rằng cha mẹ không thể kiểm soát con cái suốt đời. Không phải cha mẹ buông bỏ mà vì con cái có hành trình độc lập. Nếu chúng ta không dám đối diện với những kịch bản xấu nhất thì liệu chúng ta đã thực sự sẵn sàng làm cha, làm mẹ và dạy con hay chưa?

PV: Khi một đứa trẻ mang thai, ai nên là người đầu tiên mà con tìm đến để chia sẻ?

TS.BS Phan Chí Thành: Câu hỏi này rất quan trọng. Theo tôi, cha mẹ nên là người đầu tiên hoặc ít nhất là người mà con dám nghĩ đến đầu tiên.

Muốn vậy, cha mẹ phải chuẩn bị từ trước từ chuẩn bị tâm lý, chuẩn bị kịch bản ứng phó, chuẩn bị cả cách mình sẽ phản ứng. Nếu trong đầu con chỉ có hình ảnh "mày mà mang bầu là mẹ giết", thì khi chuyện xảy ra, con sẽ không tìm đến cha mẹ. Khi ấy, chúng dễ tìm đến những con đường nguy hiểm hơn như phá thai chui, mua thuốc trên mạng hoặc tự làm tổn thương bản thân.

PV: Thực tế y khoa cho thấy, trẻ vị thành niên phát hiện mang thai thường ở giai đoạn nào, thưa ông?

TS.BS Phan Chí Thành: Về mặt y học, với người có kinh nguyệt đều, khi chậm kinh thì thai thường đã khoảng 5 tuần, chứ không phải mới 1 tuần. Nhưng với trẻ vị thành niên, kinh nguyệt không đều là chuyện bình thường, nên các em rất dễ chủ quan.

Thêm nữa, rất nhiều bạn trẻ sợ hãi, không đủ dũng cảm đi mua que thử thai, không dám đi khám. Có khoảng 30 - 50% các bạn trẻ lần đầu quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su. Như vậy, nguy cơ mang thai là hoàn toàn có thật.

PV: Khi biết con mang thai, điều gì là ưu tiên hàng đầu mà cha mẹ cần làm?

TS.BS Phan Chí Thành: Việc đầu tiên không phải là mắng mỏ hay truy trách nhiệm mà là "cấp cứu tinh thần" cho con.

Chúng ta phải sàng lọc ngay con có ý nghĩ tự tử không? Có đang hoảng loạn, tuyệt vọng không? Có nguy cơ tìm đến các biện pháp phá thai không an toàn không? Đứa trẻ trong tình huống đó thường là người khổ nhất, chứ không phải cha mẹ.

PV: Nhiều người lo sợ rằng nói về giới tính sớm là "vẽ đường cho hươu chạy", bác sĩ nhìn nhận quan niệm này thế nào?

TS.BS Phan Chí Thành: Đó là một sự hiểu sai rất lớn về giáo dục giới tính. Giáo dục giới tính không phải là dạy làm tình mà là dạy làm người.

Giáo dục giới tính bao gồm: Giá trị, tôn trọng, đồng thuận, trách nhiệm, kỹ năng bảo vệ bản thân và hiểu cách vận hành của các mối quan hệ. Nếu chỉ nói tình dục là xấu, là nguy hiểm, là mang thai ngoài ý muốn, là bệnh lây truyền qua đường tình dục, cha mẹ không thoải mái chia sẻ, trao đổi hoặc né tránh và giấu thông tin thì trẻ sẽ tìm hiểu ở những nguồn thiếu kiểm soát hơn như trên mạng, qua bạn bè, qua những trải nghiệm rủi ro. Thiếu thông tin sẽ khiến trẻ có những cái nhìn sai lệch và không được trang bị đủ các lớp bảo vệ cần thiết

PV: Theo ông, trách nhiệm trong giáo dục giới tính thuộc về ai?

TS.BS Phan Chí Thành: Đây là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và xã hội, nhưng gia đình là nền tảng đầu tiên.

Cha mẹ không thể thay con quyết định tất cả, nhưng có trách nhiệm trang bị cho con kiến thức và kỹ năng để con tự quyết một cách an toàn. Các con có quyền tìm hiểu, nghiên cứu, thậm chí là trải nghiệm. Nhưng quyền luôn phải đi kèm trách nhiệm, từ trách nhiệm về sức khỏe, tài chính đến trách nhiệm với chính cơ thể và tương lai của mình.

PV: Bác sĩ có thông điệp gì muốn nhắn gửi tới các bậc cha mẹ?

TS.BS Phan Chí Thành: Các bậc cha mẹ hãy nghĩ đến những kịch bản xấu nhất, không phải để sợ hãi mà để mình sẵn sàng với mọi tình huống, không bỏ rơi con khi điều xấu xảy ra. Chuẩn bị tâm lý cho mình trước chính là cách tốt nhất để bảo vệ con.

PV: Xin cảm ơn ông!