Bộ Y tế đề xuất luật hóa việc cấm thuốc lá điện tử, cấm trưng bày thuốc lá

Hai nhóm chính sách trọng tâm: cấm thuốc lá mới và cấm trưng bày thuốc lá

Ngày 27/2, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội thảo truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. GS.TS Trần Văn Thuấn, Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia đã tham dự và chủ trì Hội thảo.

Tham dự Hội thảo còn có đại diện Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, Ủy ban Tư pháp và Pháp luật của Quốc hội; Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Văn phòng Chính phủ, các bộ, ban, ngành, UBND các tỉnh/thành phố, các tổ chức quốc tế, các tổ chức chính trị - xã hội; các Vụ, Cục của Bộ Y tế…

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên và người trưởng thành đều có xu hướng giảm. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự xuất hiện và gia tăng nhanh chóng của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới.

Hiện Việt Nam vẫn có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm tới 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng năm 2022, tương đương 1,14% GDP, và nếu tính cả các tổn thất môi trường, con số này vượt quá 2% GDP mỗi năm. Theo Thứ trưởng Bộ Y tế, đây không chỉ là vấn đề y tế mà còn là vấn đề của phát triển quốc gia.

Dự thảo luật tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm: cấm thuốc lá mới và cấm trưng bày thuốc lá.

Thứ nhất, cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác.

Thứ hai, cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương. Quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường không khói thuốc phải được đặt ở vị trí trung tâm của mọi quyết sách.

Theo ông, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; đồng thời Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Vì vậy, việc luật hóa các quy định này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả của hệ thống pháp luật.

Cảnh báo nguy cơ tạo ra thế hệ nghiện nicotine mới

Theo ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện WHO tại Việt Nam, thuốc lá hiện gây ra khoảng 12,5% số ca tử vong và tạo gánh nặng kinh tế tương đương khoảng 1% GDP.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các quốc gia cho phép thuốc lá điện tử có tỷ lệ sử dụng thuốc lá dạng này cao gấp 1,8 lần so với các quốc gia chưa có quy định, trong khi các quốc gia áp dụng lệnh cấm có tỷ lệ sử dụng chỉ bằng 0,6 lần so với các quốc gia không có quy định.

WHO khuyến nghị Việt Nam cần đưa quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, tàng trữ và sử dụng các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới vào luật, đồng thời tập trung kiểm soát nguồn cung, ngăn chặn nhập lậu và buôn bán, đặc biệt trên môi trường mạng và khu vực gần trường học.

Ở góc độ chuyên môn, TS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, cao gấp 10 lần so với tai nạn giao thông. Khói thuốc lá chứa gần 7.000 chất độc, là nguyên nhân gây ra nhiều bệnh nghiêm trọng như ung thư phổi, bệnh tim mạch, tai biến mạch máu não và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Các chuyên gia cảnh báo nếu không có các biện pháp kiểm soát mạnh mẽ, thuốc lá điện tử và các sản phẩm thuốc lá mới có thể làm gia tăng nhanh số người nghiện nicotine, đặc biệt trong giới trẻ.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn khẳng định hội thảo là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý lắng nghe ý kiến đa chiều, nhằm hoàn thiện dự án luật với tính khả thi và hiệu quả cao nhất.

Ông bày tỏ tin tưởng rằng với sự phối hợp của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành và các tổ chức quốc tế, Việt Nam sẽ xây dựng được khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để giảm tỷ lệ sử dụng thuốc lá, kiểm soát hiệu quả các sản phẩm thuốc lá mới, qua đó bảo vệ sức khỏe người dân và hướng tới một Việt Nam phát triển bền vững hơn.