Bộ Y tế phản hồi đề xuất hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Những ngày qua, đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) thu hút sự quan tâm của dư luận. 

Nhiều ý kiến băn khoăn về khả năng nhận thức, tính tự nguyện của trẻ cũng như nguy cơ người chưa thành niên chịu sức ép khi quyết định hiến tặng.

Trước những băn khoăn này, Bộ Y tế đã thông tin làm rõ các quy định trong dự thảo, phân biệt việc hiến mô tái sinh khi còn sống với hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời.

Theo Luật hiện hành, người từ đủ 18 tuổi trở lên, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có quyền hiến mô, bộ phận cơ thể của mình khi còn sống, sau khi chết và hiến xác. Dự thảo Luật sửa đổi đề xuất mở rộng đối tượng được đăng ký hiến, trong đó có người dưới 18 tuổi, với điều kiện có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của chính người đó.

Bộ Y tế làm rõ phạm vi hiến tặng ở người dưới 18 tuổi

Theo đề xuất trong dự thảo, người dưới 18 tuổi còn sống chỉ được hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, máu hoặc huyết tương, để điều trị cho người thân khi không có người hiến phù hợp khác và đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được đề xuất hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh, chị, em ruột. Dự thảo tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hoặc bộ phận cơ thể lành của người dưới 18 tuổi đang sống.

Đối với việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi trẻ qua đời, dự thảo đặt ra các điều kiện về nguyện vọng hiến trước khi chết và sự đồng ý của người đại diện theo quy định. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện sau khi người đó được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn theo quy trình chuyên môn.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm tính độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của hội đồng cùng kết luận.

Các quy định này nhằm bảo đảm việc xác định tử vong khách quan, không bị chi phối bởi nhu cầu có nguồn tạng ghép. Hoạt động điều trị phải được tách biệt với hoạt động vận động hiến và lấy, ghép để bảo vệ quyền lợi của người bệnh.

Bảo đảm sự tự nguyện và quyền lợi tốt nhất của trẻ

Một trong những vấn đề được quan tâm là người dưới 18 tuổi bao gồm nhiều nhóm tuổi, từ trẻ mầm non, tiểu học đến thanh thiếu niên gần tuổi trưởng thành. Khả năng nhận thức và hiểu đầy đủ ý nghĩa của việc hiến tặng ở các nhóm tuổi này rất khác nhau.

Vì vậy, bên cạnh sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ hoặc người giám hộ, cần có cơ chế đánh giá phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức và mức độ tự nguyện của trẻ. Trẻ cần được giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu về việc hiến tặng, những ảnh hưởng có thể xảy ra và quyền thay đổi quyết định.

Dự thảo đề xuất người dưới 18 tuổi có thể thay đổi hoặc hủy đăng ký hiến bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, cần làm rõ cách xử lý khi trẻ không muốn hiến, thay đổi ý kiến hoặc có sự bất đồng giữa trẻ và người đại diện. Sự đồng ý của người lớn không nên thay thế hoàn toàn tiếng nói của trẻ.

Theo thông tin của Bộ Y tế, dự thảo nghiêm cấm hành vi mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng các mối quan hệ để xâm hại trẻ. Hoạt động ghép được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép nhằm bảo đảm công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi hội đồng tư vấn độc lập.

Dù vậy, hiệu quả bảo vệ phụ thuộc vào khả năng thực thi và giám sát. Quy trình tư vấn cần bảo đảm tính độc lập, giúp trẻ bày tỏ nguyện vọng mà không chịu sức ép từ gia đình hoặc những người có liên quan đến quá trình điều trị.

Mở rộng nguồn hiến có thể mang lại thêm cơ hội điều trị cho người bệnh, nhưng với trẻ em, mọi quy định cần được xây dựng trên nguyên tắc thận trọng, phù hợp với từng độ tuổi. Bảo vệ quyền, sự tự nguyện và lợi ích tốt nhất của trẻ phải là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật.