Cấm tiết lộ giới tính thai nhi: Những hành vi nào sẽ bị xử lý?

Cấm lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Dân số là quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm nhằm đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên. Theo nội dung Luật, việc lựa chọn giới tính thai nhi dưới bất kỳ hình thức nào đều bị cấm.

Đặc biệt, hành vi thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi cũng bị nghiêm cấm, ngoại trừ trường hợp do Bộ trưởng Bộ Y tế quy định để phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh di truyền liên quan đến giới tính.

Như vậy, so với trước đây, quy định mới không chỉ dừng ở việc cấm lựa chọn giới tính thai nhi mà còn siết chặt ngay từ khâu cung cấp thông tin về giới tính thai nhi. Điều này nhằm hạn chế tình trạng một số cơ sở khám chữa bệnh hoặc cá nhân lợi dụng việc siêu âm để thông báo giới tính, tạo điều kiện cho việc phá thai vì lựa chọn giới tính.

Theo Bộ Y tế, mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn là một trong những vấn đề dân số đáng lo ngại của Việt Nam. Tư tưởng ưa thích con trai vẫn còn tồn tại ở nhiều địa phương, khiến không ít gia đình tìm mọi cách để sinh được con trai, kéo theo tình trạng lựa chọn giới tính trước sinh.

Nếu không có các biện pháp can thiệp mạnh mẽ, tình trạng này sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy trong tương lai như dư thừa nam giới trong độ tuổi kết hôn, gia tăng nguy cơ bất bình đẳng giới, mua bán người, kết hôn ép buộc và nhiều vấn đề xã hội khác.

Theo quy định mới của Luật Dân số, các hành vi sau sẽ thuộc diện bị nghiêm cấm hoặc bị xử lý theo quy định của pháp luật:

Thứ nhất, lựa chọn giới tính thai nhi dưới mọi hình thức. Điều này bao gồm các hành vi sử dụng kỹ thuật y học, công nghệ hoặc các biện pháp khác nhằm can thiệp để sinh con theo giới tính mong muốn.

Thứ hai, thông báo hoặc tiết lộ giới tính thai nhi trái quy định. Bác sĩ, nhân viên y tế, kỹ thuật viên siêu âm hoặc bất kỳ cá nhân nào tham gia khám, chẩn đoán trước sinh đều không được tiết lộ giới tính thai nhi cho sản phụ hoặc người nhà, ngoại trừ trường hợp phục vụ chẩn đoán và điều trị các bệnh liên quan đến giới tính theo quy định của Bộ Y tế.

Thứ ba, tiếp tay cho việc lựa chọn giới tính thai nhi. Dù Luật không liệt kê chi tiết từng hành vi, nhưng các hoạt động tư vấn, môi giới, quảng cáo hoặc hướng dẫn các biện pháp lựa chọn giới tính thai nhi cũng thuộc nhóm hành vi cần ngăn chặn theo tinh thần của luật.

Giải quyết tận gốc vẫn là thay đổi nhận thức

Các chuyên gia dân số cho rằng, chế tài chỉ là một phần trong giải pháp giảm mất cân bằng giới tính khi sinh. Quan trọng hơn là phải thay đổi nhận thức xã hội về bình đẳng giới.

Theo Bộ Y tế, nguyên nhân sâu xa của tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi không nằm ở công nghệ siêu âm hay kỹ thuật y học mà xuất phát từ quan niệm truyền thống coi trọng con trai, áp lực nối dõi tông đường và những yếu tố kinh tế, văn hóa tồn tại nhiều năm.

Chính vì vậy, Luật Dân số không chỉ quy định các hành vi bị cấm mà còn yêu cầu tăng cường truyền thông, giáo dục về bình đẳng giới; thúc đẩy thay đổi hành vi trong cộng đồng; đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ gia đình nhằm giảm áp lực phải sinh con trai.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, những quốc gia từng đối mặt với mất cân bằng giới tính khi sinh như Hàn Quốc đã thành công nhờ kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện pháp luật, tăng cường xử lý vi phạm đến thay đổi nhận thức xã hội về vai trò của phụ nữ và trẻ em gái.

Luật Dân số xác định một trong bốn chính sách trọng tâm là giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh, đưa tỷ số giới tính khi sinh trở về mức cân bằng tự nhiên.

Để thực hiện mục tiêu này, ngoài việc cấm lựa chọn giới tính thai nhi và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, Luật còn đặt ra yêu cầu tăng cường truyền thông, thúc đẩy bình đẳng giới, khuyến khích cộng đồng thay đổi quan niệm "trọng nam khinh nữ" và xây dựng môi trường xã hội coi trọng giá trị của phụ nữ và trẻ em gái.

Việc siết chặt quy định về tiết lộ giới tính thai nhi không nhằm hạn chế quyền tiếp cận dịch vụ y tế của người dân, mà hướng đến mục tiêu bảo vệ sự cân bằng dân số, bảo đảm quyền được sinh ra bình đẳng của mọi trẻ em và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong những thập niên tới.