CEO Mai Kiều Liên và bài toán tăng trưởng của Vinamilk sau nửa thế kỷ

Từ doanh nghiệp nhà nước đến cổ phần hóa, niêm yết, vươn ra quốc tế và tái định vị thương hiệu, mỗi chặng đường đều đặt ra một bài toán khác. Năm 2026, khi Vinamilk bước sang tuổi 50, bài toán ấy là tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới trên nền tảng một doanh nghiệp đã có quy mô rất lớn.

Ngày 6/10/2026, Fortune công bố danh sách Most Powerful Women Asia 2026. Việt Nam có 5 nữ doanh nhân góp mặt, trong đó bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk, đứng ở vị trí 71. Đây là lần thứ ba liên tiếp bà được Fortune vinh danh; thứ hạng của bà lần lượt là 75 năm 2024, 73 năm 2025 và 71 năm 2026.

Điều đáng chú ý là lần vinh danh này diễn ra đúng vào năm Vinamilk kỷ niệm 50 năm thành lập. Fortune nhấn mạnh hành trình của bà từ một kỹ sư ngành sữa đến một trong những CEO có thời gian điều hành lâu năm tại Việt Nam, gắn với quá trình cổ phần hóa, niêm yết và mở rộng hoạt động ra thị trường quốc tế.

Năm 1976, Vinamilk được hình thành từ việc tiếp quản 3 nhà máy sữa gồm Thống Nhất, Trường Thọ và Dielac. Cũng trong năm đó, bà Mai Kiều Liên bắt đầu làm việc tại doanh nghiệp. Gần nửa thế kỷ sau, bà vẫn ở đó. Nhưng vị trí đã thay đổi rất xa so với điểm xuất phát. Từ một kỹ sư công nghệ chế biến sữa, bà lần lượt trải qua các vị trí kỹ thuật, quản lý sản xuất, quản lý kinh tế trước khi trở thành Tổng Giám đốc Vinamilk từ tháng 12/1992.

Nếu tính đến năm 2026, bà đã có khoảng 34 năm trực tiếp điều hành Vinamilk. Trong quãng thời gian ấy, Vinamilk đã đi qua những bước ngoặt quan trọng của kinh tế Việt Nam: đổi mới và mở cửa, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, sự ra đời của thị trường chứng khoán, hội nhập quốc tế và sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt ngay trên thị trường nội địa.

Năm 2026, Vinamilk tròn 50 tuổi. Nhưng thay vì chỉ nhìn lại một chặng đường đã qua, doanh nghiệp xác định đây là thời điểm mở ra một chu kỳ tăng trưởng mới, với trọng tâm nâng cao cả chất lượng và quy mô tăng trưởng, đồng thời chuẩn bị nguồn lực cho kế hoạch 5 năm tiếp theo.

Đó cũng là một bài toán đặc biệt với người đã gắn bó với Vinamilk suốt 50 năm: Làm thế nào để một doanh nghiệp đã rất lớn tiếp tục tăng trưởng mà không chỉ dựa vào những động lực từng đưa mình lên vị trí dẫn đầu?

Từ nhà máy sữa đến bàn điều hành

Bà Mai Kiều Liên không bước vào Vinamilk từ phòng tài chính hay marketing. Bà bắt đầu từ nhà máy và chuyên môn kỹ thuật. Sau khi được đào tạo về công nghệ chế biến sữa tại Liên Xô, bà trở về làm việc tại Vinamilk từ năm 1976, trải qua nhiều vị trí tại các nhà máy trước khi đảm nhiệm vai trò quản lý cấp cao.

Xuất phát điểm này tạo nên một dấu ấn khá đặc biệt trong hành trình điều hành của bà: những câu chuyện về Vinamilk thường bắt đầu từ sản phẩm, nguyên liệu, nhà máy và người tiêu dùng trước khi đi đến những con số tài chính.

Những năm đầu, một trong những bài toán lớn của Vinamilk là xây dựng được nguồn nguyên liệu trong nước. Doanh nghiệp triển khai chương trình phát triển vùng nguyên liệu bò sữa, từng bước hình thành chuỗi sản xuất chủ động hơn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên liệu nhập khẩu.

Đến năm 1997, Vinamilk lần đầu xuất khẩu sản phẩm sữa ra nước ngoài. Từ những đơn hàng đầu tiên, doanh nghiệp từng bước mở rộng thị trường quốc tế; đến nay sản phẩm Vinamilk đã hiện diện tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tổng kim ngạch xuất khẩu lũy kế đến tháng 7/2026 đạt gần 3,9 tỷ USD.

Nhưng bước ngoặt quan trọng hơn đến từ sự thay đổi về mô hình sở hữu. Năm 2003, Vinamilk cổ phần hóa và đến năm 2006, cổ phiếu VNM chính thức niêm yết trên HOSE. Đây không chỉ là thay đổi về tư cách pháp lý. Với một doanh nghiệp quy mô lớn, cổ phần hóa đồng nghĩa với việc tiêu chuẩn quản trị cũng thay đổi: hiệu quả sử dụng vốn, minh bạch, trách nhiệm với cổ đông và khả năng duy trì tăng trưởng trở thành những yêu cầu song song với nhiệm vụ sản xuất kinh doanh.

Nhìn lại chặng đường này, các thông tin được Vinamilk công bố nhân dấu mốc 20 năm cổ phần hóa cho thấy doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp đã tăng mạnh so với thời điểm bắt đầu cổ phần hóa. Vinamilk từ một doanh nghiệp nhà nước đã trở thành một trong những doanh nghiệp niêm yết có quy mô lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nhưng cổ phần hóa cũng mở ra một bài toán mới: Khi doanh nghiệp đã lớn, tăng trưởng bằng cách nào?

Khi thương hiệu 50 tuổi phải tự thay đổi

Một trong những thách thức lớn nhất của Vinamilk hiện nay nằm ngay ở lợi thế từng đưa doanh nghiệp lên vị trí dẫn đầu: thương hiệu đã quá quen thuộc với người tiêu dùng Việt Nam. Sự quen thuộc tạo ra sức mạnh thương hiệu, nhưng thị trường sữa ngày nay khác xa thị trường cách đây 20-30 năm.

Người tiêu dùng phân hóa hơn. Các sản phẩm dinh dưỡng chuyên biệt phát triển. Nhóm khách hàng trẻ có cách tiếp cận thương hiệu khác. Các thương hiệu mới xuất hiện. Trong khi đó, thị trường nội địa không còn dễ tăng trưởng bằng cách đơn giản là mở rộng sản lượng.

Số liệu năm 2025 cho thấy rõ hơn thách thức này. Doanh thu thuần hợp nhất của Vinamilk đạt 63.724 tỷ đồng, tăng 3,1% và là mức cao nhất từ trước đến nay. Trong đó, doanh thu thuần trong nước đạt 50.964 tỷ đồng, chỉ tăng 0,3%. Đây là lý do cuộc thay đổi được Vinamilk khởi động từ năm 2023 có ý nghĩa lớn hơn một cuộc thay đổi nhận diện thương hiệu.

Doanh nghiệp làm mới bao bì, cách tiếp cận người tiêu dùng, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Riêng năm 2025, Vinamilk đưa ra thị trường 100 sản phẩm mới và tái tung. Các dòng sản phẩm cao cấp, dinh dưỡng chuyên biệt như Green Farm, sữa cao đạm, đạm A2 và sữa thực vật tiếp tục được mở rộng.

Các kênh hiện đại, thương mại điện tử và hệ thống cửa hàng Vinamilk cũng được đẩy mạnh. Toàn bộ hệ thống cửa hàng được đồng bộ nhận diện theo thương hiệu mới, trong khi doanh nghiệp tiếp tục rà soát hiệu quả của từng điểm bán.

Điểm đáng chú ý là Vinamilk không chỉ tìm cách bán thêm một hộp sữa. Doanh nghiệp đang tìm cách tăng giá trị trong mỗi sản phẩm và mở rộng không gian tăng trưởng. Đó là sự dịch chuyển từ việc cạnh tranh chủ yếu bằng độ phủ và quy mô sang cạnh tranh bằng dinh dưỡng, công nghệ, phân khúc cao cấp, trải nghiệm người tiêu dùng và khả năng đổi mới sản phẩm.

Với một thương hiệu đã 50 năm tuổi, đây có thể là phần khó nhất của quá trình đổi mới: thay đổi đủ để thu hút thế hệ khách hàng mới nhưng vẫn giữ được tài sản thương hiệu đã tích lũy qua nhiều thập kỷ.

35 năm trên ghế CEO, bài toán không còn là "lớn thêm"

Năm 2026 đang đem lại những tín hiệu tích cực hơn cho Vinamilk. Quý II/2026, doanh thu thuần hợp nhất đạt 18.847 tỷ đồng, tăng 12,5% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế đạt 3.184 tỷ đồng, tăng 28%.

Lũy kế 6 tháng, doanh thu thuần hợp nhất đạt 34.996 tỷ đồng, tăng 17,8%, trong khi lợi nhuận sau thuế đạt 5.643 tỷ đồng, tăng 38,4%. Đáng chú ý, doanh thu từ thị trường nước ngoài đạt 8.400 tỷ đồng, tăng 39,1%.

Nếu thị trường nội địa đang tiến đến giai đoạn trưởng thành hơn, quốc tế hóa trở thành một trong những hướng mở rộng không gian tăng trưởng. Tính đến tháng 7/2026, tổng kim ngạch xuất khẩu lũy kế của Vinamilk đạt gần 3,9 tỷ USD. Sản phẩm của doanh nghiệp hiện đã hiện diện tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Nhưng quốc tế hóa ở quy mô này cũng đồng nghĩa với những yêu cầu cao hơn về chất lượng, tiêu chuẩn sản phẩm, năng lực nghiên cứu phát triển và khả năng thích ứng với từng thị trường.Bên cạnh xuất khẩu, Vinamilk đang theo đuổi chiến lược nâng chất lượng tăng trưởng. Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, bà Mai Kiều Liên cho biết doanh nghiệp đã và đang từng bước ứng dụng AI trong hoạt động vận hành và kinh doanh.

Kế hoạch kinh doanh năm 2026 đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất 66.477 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế 9.828 tỷ đồng, cùng tăng hơn 4% so với năm 2025. Nhìn vào những con số này, có thể thấy "chu kỳ tăng trưởng mới" mà Vinamilk nói tới không đơn thuần là đặt mục tiêu doanh thu cao hơn.

Bài toán lớn hơn nằm ở chất lượng của tăng trưởng: tăng trưởng đến từ đâu, với biên lợi nhuận nào, bao nhiêu sản phẩm mới, bao nhiêu thị trường mới và với mức đầu tư ra sao. Đó là bài toán khác với những năm Vinamilk còn ở giai đoạn mở rộng nhanh thị trường nội địa.

Ở tuổi 50, doanh nghiệp đã có nền tảng rất khác: thương hiệu lớn, hệ thống sản xuất quy mô, mạng lưới phân phối rộng, kinh nghiệm xuất khẩu và vị thế trên thị trường vốn. Chính quy mô ấy vừa là lợi thế, vừa khiến mỗi bước tăng trưởng tiếp theo đòi hỏi nhiều động lực hơn.

Với Mai Kiều Liên, đây cũng là lần chuyển tiếp giữa hai giai đoạn rất khác nhau của sự nghiệp điều hành. Bà đã chứng kiến Vinamilk đi từ những nhà máy được tiếp quản năm 1976 đến một doanh nghiệp có sản phẩm tại 65 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Bà đi qua thời kỳ doanh nghiệp nhà nước, cổ phần hóa, niêm yết, mở rộng quốc tế và cuộc tái định vị thương hiệu bắt đầu từ năm 2023.

Việc Fortune lần thứ 3 liên tiếp đưa bà vào Top 100 Phụ nữ quyền lực nhất châu Á, với thứ hạng 71 năm 2026, cũng diễn ra đúng thời điểm Vinamilk bước vào năm thứ 50. Đây không chỉ là một dấu mốc cá nhân mà còn gắn với một giai đoạn mới của doanh nghiệp mà bà đã điều hành hơn 3 thập kỷ.

Trong lễ kỷ niệm 50 năm Vinamilk, bà được trao Kỷ niệm chương 50 năm cống hiến trọn đời. Nhưng dấu mốc ấy cũng cho thấy một điều khác: bà không chỉ là người kể lại lịch sử Vinamilk, mà vẫn đang trực tiếp đứng trước bài toán tiếp theo của doanh nghiệp.

Nếu 34 năm trên ghế CEO là hành trình đưa Vinamilk từ một doanh nghiệp Việt Nam trở thành thương hiệu sữa có vị thế quốc tế, thì giai đoạn tiếp theo sẽ được đo bằng khả năng biến những nền tảng ấy thành động lực tăng trưởng mới.

Vinamilk bước sang tuổi 50 với một thương hiệu đã đủ lớn. Còn bài toán của bà Mai Kiều Liên lúc này là làm thế nào để doanh nghiệp ấy tiếp tục lớn lên trong một thị trường mà quy mô không còn là lợi thế duy nhất. Đó có lẽ là thử thách khác biệt nhất của một CEO đã ngồi trên ghế điều hành suốt 34 năm: không phải xây dựng lại Vinamilk, mà là tiếp tục thay đổi một Vinamilk đã thành công.