"Việc mang khẩu trang ngoài bảo vệ sức khỏe cho bản thân và người khác còn góp phần bảo vệ được danh tính khỏi sự nhận diện của công nghệ AI, trí tuệ nhân tạo", chuyên gia IT Ngô Minh Hiếu, còn gọi là Hiếu PC, cho biết.

Cuộc trò chuyện này của Hiếu PC dành riêng cho Báo điện tử Phụ nữ Việt Nam.

- PV: Chào Hiếu PC, chúng ta sẽ nói chuyện về chủ đề "Phụ nữ và "tâm lý khẩu trang". Trước thời dịch bệnh xảy ra, chị em phụ nữ Việt khi chạy xe gắn máy thường mang khẩu trang để mục đích che nắng, che khói bụi. Sau này, các nhân vật nữ nổi tiếng di chuyển nơi công cộng như đường phố, sân bay thì đều mang khẩu trang để đảm bảo sự riêng tư. Đến giờ thì do sự phát triển của công nghệ nhận dạng trên mạng xã hội, chị em lại càng muốn đeo khẩu trang ở nơi công cộng. Chúng ta bàn luận về việc này bắt đầu thế nào nhỉ!

Hiếu PC: Thật ra, mang khẩu trang là một việc tốt để bảo vệ sức khỏe không chỉ cho bản thân mình mà còn cho mọi người xung quanh. Ngoài một số hữu ích khác như tránh bụi, thời trang và nghệ thuật thì khẩu trang có thể giúp tránh bị nhận diện hoặc che đi bớt phần nào của khuôn mặt. Có thể thấy trong một số phim hành động mà chúng ta hay xem thì khẩu trang với nhiều kiểu, hình dáng khác nhau được dùng để bảo vệ nhận diện khuôn mặt, kèm theo là mũ nón và mang kiếng mát để giữ họ an toàn trong khi làm một số nhiệm vụ.

Trong thời đại số hiện nay, công nghệ nhận diện khuôn mặt bằng AI (trí tuệ nhân tạo) ngày càng phát triển thì việc bảo vệ danh tính khỏi sự nhận diện của máy móc, công nghệ sẽ giúp giữ sự an toàn về mặt riêng tư cá nhân là điều cần thiết trong cuộc sống.

- PV: Ngoài việc thực hiện "kỹ thuật" đơn thuần, việc mang khẩu trang có thể giúp chị em cảm thấy ổn hơn, cả về tâm lý lẫn thực thể. Nghĩa là họ cảm giác được bảo vệ hơn. Hiếu có thể phân tích cho chị em hiểu rõ hơn về việc mang khẩu trang thực sự là miếng chắn bảo vệ trước sự nhạy bén của công nghệ nhận dạng?

Hiếu PC: Khẩu trang sẽ giúp tránh một phần nào bị thu thập dữ liệu bởi công nghệ nhận diện khuôn mặt bằng AI (trí tuệ nhân tạo). Theo đà phát triển thì sẽ có rất nhiều công ty start-up về nhận diện giám sát sử dụng công nghệ AI vì dữ liệu thông tin là kho vàng quý giá.

AI có thể nhận diện và so sánh dữ liệu có sẵn để đưa ra phân tích về một cá thể, bao gồm thông tin danh tính, công việc hiện tại hay thậm chí cho biết cảm xúc hay tâm trạng của cá thể ấy ở hiện tại.

Giống như những gì Trung Quốc đang áp dụng, họ dùng AI mọi nơi, mọi lúc có thể để thu thập dữ liệu, để có thể đưa ra một kết quả nhận định về người nào đó khi họ có nghi vấn dựa theo đánh giá của AI. Bên cạnh đấy, cảnh sát ở một số nước cũng đang dần hiện đại hóa việc sử dụng AI để nhận diện tội phạm, kẻ nghi vấn, thu thập thêm dữ liệu về người dân và giúp việc điều tra được nhanh chóng hơn.

- PV: Một tâm lý rõ rệt hơn theo thời cuộc: ngay cả khi dịch bệnh chấm dứt, có những chị em phụ nữ vẫn không muốn rời bỏ khẩu trang ở nơi công cộng, ngoài yếu tố sức khỏe. Vậy công nghệ của thời 4.0 này được nhìn nhận thế nào? Hay hơn ở điểm nào và không hay ở điểm nào?

Hiếu PC: Công nghệ giúp giải quyết nhiều bài toán nan giải và tốn kém về mặt thời gian, tiền của cho doanh nghiệp, tổ chức và đặc biệt là nhu cầu về sức khỏe, công nghệ y tế toàn cầu. Cái nào cũng có hai mặt cả, tùy theo nhu cầu và mục đích sử dụng của con người.

Có thể nói công nghệ đã giúp tiến trình sản xuất ra vaccine ngày một nhanh hơn đáp ứng vấn đề bài toán của đại dịch Covid-19. Con người có đời sống tốt hơn nhờ vào công nghệ, giải quyết được những việc làm từ xa, chị em phụ nữ mua hàng, đi chợ trực tuyến... mà không phải di chuyển đi đâu.

Thế nhưng có rất nhiều tổ chức, doanh nghiệp lạm dụng công nghệ để thu thập dữ liệu nhằm mục đích có lợi cho họ, ngoài mục đích kiếm tiền để tồn tại doanh nghiệp của họ thông qua quảng cáo, phát triển sản phẩm mới thì chúng ta còn thấy việc mua bán chia sẻ dữ liệu. Bên cạnh đó, tổ chức, doanh nghiệp còn không để tâm đến việc bảo vệ dữ liệu cá nhân bằng những thuật toán mã hóa phức tạp để giảm thiểu khả năng dữ liệu bị sử dụng vào mục đích xấu của hacker.

- PV: Hiếu có các lời khuyên gì dành cho chị em phụ nữ khi tham gia mạng xã hội. Việc họ cần phải "giữ" lấy khẩu trang như một cách bảo vệ bản thân, điều đó có cho thấy công nghệ nhận dạng đáng sợ lắm không?

Hiếu PC: Công nghệ AI ngày càng phát triển, ngày càng chính xác hơn. Thậm chí AI còn có thể dùng để giả hay chế hình ảnh, video gốc của bạn thành những hình ảnh, video nhạy cảm hay mang tính chất xúc phạm danh phẩm, đưa tin sai sự thật...

Vì vậy, chị em nên cân nhắc trước khi post một hình ảnh, nội dung lên mạng xã hội. Nên che bớt đi những phần nào mà bạn nghĩ là không nên public của một tấm hình, của một video để đảm bảo sự an toàn cho chính mình và mọi người.

Nên theo phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh". Đồng thời, để tránh những trường hợp đáng tiếc khác, bạn nên biết thêm một số điều sau khi sử dụng Internet:

1. Tuyệt đối không truy cập các đường link, liên kết trong tin nhắn/email lạ hoặc không rõ nguồn gốc.

2. Chỉ đăng nhập vào website chính thức của dịch vụ bạn đang sử dụng, có thể liên hệ với người thân tin cậy am hiểu về IT, hay là tìm kiếm thông tin chính thống về app hay website cần biết trên Google để xác nhận.

3. Hạn chế dùng máy tính công cộng, mạng không dây công cộng khi truy cập vào hệ thống ngân hàng điện tử. Nên sử dụng 4G để truy cập Internet khi ra ngoài.

4. Không cung cấp cho người lạ hoặc trang web hay app không đáng tin cậy - tên, mật khẩu đăng nhập ngân hàng trực tuyến, mã xác thực OTP, số thẻ ngân hàng, giấy tờ cá nhân... qua điện thoại, email, mạng xã hội và các trang web.

5. Đặt mật khẩu khó đoán, thực hiện thay đổi mật khẩu thường xuyên hoặc khi nghi ngờ bị lộ. Không sử dụng các tính năng lưu mật khẩu để đăng nhập tự động, không sử dụng chung một mật khẩu để đăng nhập ngân hàng trực tuyến và mật khẩu thư điện tử hoặc mật khẩu đăng nhập vào các mạng xã hội.

- PV: Có khi nào chị em vẫn bị phát hiện ở nơi công cộng, dù vẫn mang khẩu trang kín mít, bởi sự phát triển nhìn thấu của công nghệ nhận dạng hay không?

Hiếu PC: Hoàn toàn có thể với công nghệ nhận dạng bằng AI ngày càng thông minh hơn, vì ngày càng được bổ sung dữ liệu từ nhiều nguồn. Hiện tại, AI có thể nhận diện qua đôi mắt, vân tay, vóc dáng - cách di chuyển của một cá thể và nhận diện qua giọng nói...

Thế nhưng, khi đã biết những gì công nghệ có thể làm, chúng ta cũng có thể điều chỉnh và giúp hạn chế phần nào để tránh bị ảnh hưởng đến đời tư cá nhân hay bị phát hiện danh tính...

Đinh Thu Hiền (thực hiện)