Chuyên gia lý giải vì sao phụ nữ càng lớn tuổi càng dễ tích mỡ

Năng lượng dư thừa và hormone "đẩy nhanh" tích mỡ ở nữ giới

Ở phụ nữ, mỡ không chỉ là kho dự trữ năng lượng mà còn đóng vai trò sinh lý quan trọng đối với chức năng sinh sản. Tuy nhiên, khi mỡ tích tụ quá mức và phân bố bất lợi đặc biệt ở vùng bụng nguy cơ bệnh tật gia tăng rõ rệt. Việc hiểu đúng cơ chế tích mỡ là bước đầu tiên giúp phụ nữ kiểm soát cân nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Theo TS. Trần Châu Quyên, nguyên nhân cơ bản của tích mỡ vẫn là năng lượng nạp vào nhiều hơn năng lượng tiêu hao. Tuy nhiên, ở phụ nữ, yếu tố hormone khiến quá trình này diễn ra phức tạp và dễ mất cân bằng hơn.

Đường trong thực phẩm khi không được sử dụng để tạo năng lượng sẽ được chuyển thành triglyceride và tích trữ trong các tế bào mỡ. Điều này giải thích vì sao nhiều phụ nữ dù ăn không quá nhiều nhưng vẫn tăng cân, đặc biệt khi khẩu phần giàu tinh bột tinh luyện, đồ ngọt và đồ uống có đường. Ngay cả việc ăn nhiều trái cây ngọt, nếu không cân đối với mức vận động, cũng có thể làm tăng tích mỡ.

Chế độ ăn giàu năng lượng, thói quen ăn vặt, ăn khuya, bỏ bữa sáng hoặc ăn dồn nhiều vào buổi tối đều làm rối loạn chuyển hóa. "Phân bố bữa ăn trong ngày có vai trò rất quan trọng. Ăn không đều đặn khiến cơ thể dễ tích trữ năng lượng dưới dạng mỡ để dự phòng"- TS. Trần Châu Quyên phân tích.

Hormone nữ là yếu tố then chốt. Estrogen giúp phân bố mỡ ở vùng hông, đùi và ngực – kiểu phân bố đặc trưng của phụ nữ. Tuy nhiên, khi nồng độ estrogen suy giảm, đặc biệt trong giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh, mỡ có xu hướng tích tụ nhiều hơn ở vùng bụng – kiểu phân bố liên quan chặt chẽ đến nguy cơ tim mạch và đái tháo đường.

Bên cạnh đó, tình trạng giảm nhạy cảm với insulin – thường gặp ở phụ nữ thừa cân, ít vận động hoặc sau sinh – khiến glucose không được sử dụng hiệu quả mà chuyển thành mỡ dự trữ. Các hormone điều hòa cảm giác đói – no như leptin và ghrelin khi rối loạn cũng làm phụ nữ dễ thèm ăn và khó kiểm soát khẩu phần.

Những "bẫy" khiến phụ nữ tích mỡ nhanh hơn

Ngoài yếu tố sinh lý, lối sống hiện đại là "chất xúc tác" mạnh mẽ cho tích mỡ ở phụ nữ. Nhiều phụ nữ trưởng thành dành phần lớn thời gian ngồi làm việc văn phòng, ít vận động, trong khi áp lực công việc và gia đình lại gia tăng.

TS. Trần Châu Quyên cho biết, thiếu ngủ và stress là hai yếu tố thường bị xem nhẹ nhưng có tác động rất lớn đến tích mỡ. Ngủ không đủ giấc làm rối loạn hormone điều hòa cảm giác đói, khiến phụ nữ dễ ăn nhiều hơn, đặc biệt là các thực phẩm giàu năng lượng. Căng thẳng kéo dài làm tăng cortisol – hormone thúc đẩy tích mỡ, nhất là ở vùng bụng.

Ăn uống theo cảm xúc là vấn đề phổ biến ở nữ giới. Khi căng thẳng, buồn bã hoặc mệt mỏi, nhiều phụ nữ tìm đến đồ ngọt, trà sữa, bánh kẹo như một cách giải tỏa. Thói quen này, nếu kéo dài, nhanh chóng dẫn đến dư thừa năng lượng và tích mỡ.

Môi trường sống với sự sẵn có của đồ ăn nhanh, thực phẩm tiện lợi, cùng hoạt động tiếp thị thực phẩm không lành mạnh nhắm vào phụ nữ và trẻ em cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.

Ngoài ra, yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khuynh hướng tích mỡ và vị trí phân bố mỡ. Một số phụ nữ dễ tích mỡ vùng bụng, số khác lại tích mỡ vùng đùi – mông. Tuy nhiên, theo TS. Trần Châu Quyên, di truyền chỉ tạo "nền tảng", còn chế độ ăn và lối sống mới là yếu tố quyết định.

Tích mỡ thừa ở phụ nữ không chỉ làm thay đổi vóc dáng mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường type 2, hội chứng buồng trứng đa nang và một số ung thư liên quan hormone.

Để phòng ngừa tích mỡ, TS. Trần Châu Quyên khuyến nghị phụ nữ cần xây dựng chế độ ăn cân đối, ưu tiên rau xanh, trái cây ít ngọt, ngũ cốc nguyên hạt, thực phẩm giàu đạm từ cá, trứng, sữa ít béo và đậu hạt; hạn chế đường tinh luyện, đồ uống có đường, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn. Việc kiểm soát khẩu phần, ăn đúng giờ và tránh ăn khuya có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Vận động thể lực cần được duy trì thường xuyên, tối thiểu 30 phút mỗi ngày. Bên cạnh các bài tập aerobic giúp đốt mỡ, phụ nữ nên kết hợp tập sức mạnh để duy trì khối cơ – yếu tố giúp tăng chuyển hóa cơ bản và hạn chế tích mỡ khi tuổi cao.

Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm và chủ động kiểm soát stress bằng thiền, yoga, hít thở sâu hoặc duy trì sở thích cá nhân giúp cân bằng hormone và giảm ăn uống theo cảm xúc.