Cơ chế nào cho bình đẳng giới thực chất?

Bình đẳng giới là mục tiêu xuyên suốt trong chính sách phát triển bền vững của Đảng và Nhà nước Việt Nam. Những năm qua, hành lang pháp lý về bình đẳng giới liên tục được hoàn thiện, góp phần thu hẹp khoảng cách giới trên nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, việc đưa các quy định pháp luật vào cuộc sống vẫn đang đối mặt với không ít rào cản mang tính kỹ thuật và thể chế: từ việc thu thập số liệu thống kê thiếu đồng bộ, đến cơ chế trách nhiệm chưa đủ rõ ràng khi các chỉ tiêu quốc gia không đạt.

Chuẩn hóa dữ liệu thống kê

Một trong những vấn đề cốt lõi được ĐBQH Lê Kim Anh, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP Hà Nội, Chủ tịch Hội LHPN TP Hà Nội, tập trung phân tích là công tác thống kê và thu thập số liệu phân tách giới tính, nền tảng để hoạch định chính sách chính xác.

Theo đại biểu Lê Kim Anh, mặc dù Nghị định 70/2008/NĐ-CP và Thông tư 10 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư trước đây đã bước đầu định hình Bộ chỉ tiêu thống kê phát triển giới quốc gia, nhưng bức tranh thực tế vẫn còn nhiều điểm xám. Việc tổng hợp, phân tích các chỉ tiêu về bình đẳng giới hiện nay chưa được thống nhất và chưa liên thông. Có chỉ tiêu được tổng hợp hằng năm, nhưng cũng có chỉ tiêu lại theo định kỳ 5 năm, 10 năm.

Dẫn chứng từ Báo cáo số 137 ngày 31/3/2026 của Chính phủ, đại biểu chỉ rõ công tác thống kê số liệu giới còn nhiều khó khăn, chậm khắc phục. Nhiều cơ sở chưa hiểu đúng, đủ về các chỉ tiêu thống kê, dẫn đến số liệu chưa phản ánh chính xác thực tế và chưa xây dựng được cơ sở dữ liệu thống kê giới tập trung.

"Nếu không có dữ liệu chuẩn xác và được cập nhật hằng năm, chính sách đưa ra sẽ dễ rơi vào cảm tính. Chúng tôi kiến nghị cơ quan soạn thảo tiếp thu quy định tại khoản 4 Điều 27, quy định rõ trách nhiệm của các bộ, ngành trong việc chỉ đạo thực hiện tiêu chí phân tách giới tính trong số liệu thống kê nhà nước theo thẩm quyền và phải thực hiện định kỳ hằng năm. Đồng thời, cần bổ sung quy định tại Điều 28 về trách nhiệm của UBND các cấp. Nếu không giao trách nhiệm cho chính quyền địa phương, nơi trực tiếp thu thập dữ liệu gốc, thì chúng ta mới chỉ giải quyết vấn đề ở tầng ngọn cấp Trung ương" - đại biểu Lê Kim Anh nêu rõ.

Bên cạnh đó, đại biểu Lê Kim Anh cũng kiến nghị Bộ Nội vụ sớm rà soát, đánh giá toàn diện 20 năm thực hiện Luật Bình đẳng giới để trình Quốc hội sửa đổi toàn diện luật trong thời gian tới. Đồng thời, trong dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu đề xuất bắt buộc phải có ít nhất một thành viên là nữ trong Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng để đảm bảo góc nhìn giới trong giám sát ở cơ sở.

Rõ trách nhiệm giải trình

Nếu số liệu thống kê là "thước đo" thì cơ chế trách nhiệm giải trình chính là "đòn bẩy" để chính sách đi vào thực chất. Đóng góp ý kiến về khoản 2 Điều 3 dự thảo Luật (sửa đổi Điều 25 Luật Bình đẳng giới), ĐBQH Nguyễn Thị Kim Thoa, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Vĩnh Long, đã chỉ ra khoảng trống lớn trong cơ chế xử lý trách nhiệm khi các chỉ tiêu bình đẳng giới không hoàn thành.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa, dự thảo hiện tại đã quy định hằng năm Chính phủ báo cáo Quốc hội, cơ quan chuyên môn theo dõi, tổng hợp. Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng vẫn còn bỏ ngỏ: Khi chỉ tiêu quốc gia về bình đẳng giới không đạt, cơ quan nào chịu trách nhiệm và giải pháp khắc phục ra sao?

Đại biểu Nguyễn Thị Kim Thoa khẳng định: "Luật pháp không thể quy định chung chung. Khi một chỉ tiêu quốc gia không đạt, phải làm rõ trách nhiệm thuộc về ai và khắc phục thế nào, tránh tình trạng cha chung không ai khóc. Chúng tôi đề nghị luật hóa rõ ràng: Chính phủ chịu trách nhiệm cuối cùng trước Quốc hội; các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp đối với chỉ tiêu được giao. Bộ Nội vụ là cơ quan đầu mối theo dõi, đôn đốc và tổng hợp. Đối với các chỉ tiêu không đạt, báo cáo hằng năm bắt buộc phải nêu rõ nguyên nhân, xác định rõ cơ quan và người đứng đầu chịu trách nhiệm, đưa ra giải pháp, thời hạn khắc phục và báo cáo kết quả trong kỳ họp tiếp theo".

Phân tích của các đại biểu đã chạm đúng điểm cốt lõi về tính hiệu lực, hiệu quả của các quy định pháp luật. Việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện các mục tiêu bình đẳng giới sẽ tạo ra áp lực hành động thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở các báo cáo hình thức.

Từ thực tiễn thảo luận, thông điệp cốt lõi đã được khẳng định: Muốn bình đẳng giới thực chất, phải có dữ liệu đúng và cơ chế trách nhiệm rõ. Đồng bộ dữ liệu thống kê từ địa phương đến Trung ương theo hướng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, sẽ cung cấp bức tranh trung thực về thực trạng bình đẳng giới. Khi bức tranh đó được soi chiếu bằng cơ chế trách nhiệm giải trình nghiêm minh, người đứng đầu từng bộ, ngành, địa phương sẽ phải nỗ lực hành động để hoàn thành các mục tiêu được giao.

Những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các đại biểu Quốc hội là cán bộ Hội LHPN không chỉ góp phần hoàn thiện dự thảo luật, mà còn thể hiện tinh thần đồng hành sâu sắc với sự phát triển của phụ nữ cả nước, hướng tới một xã hội tiến bộ, công bằng và văn minh.