Cơ hội để doanh nhân nữ bứt phá từ chuyển đổi xanh

Theo bà Phạm Thị Mai Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Nữ Doanh nhân Quốc tế (IWEC Global), thay đổi tư duy chính là "chìa khóa" quyết định thành công của hành trình trên. Cam kết đưa mức phát thải ròng về "0" vào năm 2050 (Net Zero 2050) đã đưa Việt Nam bước vào một cuộc chuyển đổi sâu rộng nhất từ trước tới nay. Tuy nhiên, vấn đề lớn nhất hiện nay không phải là mục tiêu Net Zero, mà là khả năng chuyển đổi của toàn bộ nền kinh tế. "Việt Nam đang bước vào một cuộc chuyển đổi chưa từng có tiền lệ, đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ từ chính sách, công nghệ, nguồn vốn đến nhận thức xã hội", bà Mai Phương nhận định.

Trong bối cảnh doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chiếm tỷ trọng áp đảo, việc vừa duy trì tăng trưởng, vừa đầu tư cho phát triển bền vững là "bài toán" không dễ. Nếu thiếu cơ chế hỗ trợ đồng bộ, nhiều doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc tham gia quá trình chuyển đổi xanh. Điều đáng chú ý là Net Zero không còn là câu chuyện của môi trường đơn thuần. Những tiêu chuẩn liên quan đến phát thải carbon, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) hay truy xuất nguồn gốc xanh đang dần trở thành "tấm vé thông hành" để tham gia thị trường toàn cầu.

Theo bà Mai Phương, cái giá lớn nhất của việc chậm chuyển đổi chính là mất thị trường: "Nhiều tập đoàn đa quốc gia đã đưa tiêu chí phát thải và ESG trở thành điều kiện bắt buộc khi lựa chọn đối tác. Nếu doanh nghiệp Việt Nam chậm thích ứng, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu là hoàn toàn có thể xảy ra".

Không chỉ ảnh hưởng tới xuất khẩu, doanh nghiệp còn có thể mất cơ hội tiếp cận các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, mất lợi thế trong thu hút nhân sự trẻ và giảm khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Cơ hội khẳng định vị thế trong nền kinh tế xanh

Dưới góc nhìn của một nhà lãnh đạo cộng đồng nữ doanh nhân quốc tế, bà Mai Phương cho rằng, việc thực hiện cam kết Net Zero vừa là áp lực, đồng thời cũng mở ra cơ hội cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Áp lực đến từ yêu cầu phải đổi mới công nghệ, thay đổi mô hình sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. "Đối với doanh nghiệp nữ, chuyển đổi xanh còn là cơ hội để khẳng định những giá trị vốn là thế mạnh của phụ nữ như trách nhiệm xã hội, quản trị bền vững và tư duy phát triển dài hạn", bà Mai Phương cho biết.

Đây cũng là những tiêu chí đang ngày càng được các nhà đầu tư và người tiêu dùng quốc tế đánh giá cao. Tuy nhiên, khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn là rào cản lớn nhất hiện nay. Nhiều doanh nghiệp đã nhắc đến ESG như một xu hướng tất yếu nhưng vẫn xem đây là hoạt động mang tính hình thức hoặc phục vụ truyền thông. Trong khi đó, ESG chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào chiến lược kinh doanh, quy trình vận hành và văn hóa doanh nghiệp. Bên cạnh đó, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa đang thiếu đội ngũ chuyên gia, thiếu công cụ đo lường và lộ trình phù hợp để triển khai các mục tiêu phát triển bền vững. "Điều doanh nghiệp cần không chỉ là kiến thức mà còn là những hướng dẫn thực tiễn và các mô hình mẫu có thể áp dụng ngay", bà Mai Phương nhấn mạnh.

Theo bà, nhiều doanh nghiệp nữ vẫn đang đối mặt với ba "điểm nghẽn", gồm: vốn, thông tin và kết nối. Trong khi đầu tư công nghệ xanh thường đòi hỏi chi phí ban đầu tương đối cao, không ít doanh nghiệp lại chưa tiếp cận được các giải pháp công nghệ phù hợp hoặc thiếu chuyên gia đồng hành trong quá trình chuyển đổi. Khi hiệu quả đầu tư và mức độ rủi ro chưa được lượng hóa rõ ràng, tâm lý trì hoãn là điều dễ hiểu.

Muốn Net Zero thành công, phải bắt đầu từ thay đổi tư duy

Một trong những thách thức nổi bật hiện nay là khả năng tiếp cận tài chính xanh của một số doanh nghiệp do nữ làm chủ vẫn còn hạn chế. Theo bà Mai Phương, nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng các tiêu chuẩn quản trị hoặc chưa có dự án đạt điều kiện để tiếp cận các nguồn vốn xanh đang ngày càng phát triển trên thế giới.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, cần xây dựng các chương trình tư vấn, đào tạo chuyên sâu và cơ chế bảo lãnh tín dụng phù hợp với nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa. Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho tương lai, thay vì một gánh nặng chi phí. "Nhà nước có thể hỗ trợ thông qua các chính sách ưu đãi thuế, tín dụng xanh và chương trình đổi mới công nghệ. Về phía doanh nghiệp, cần thực hiện từng bước theo lộ trình phù hợp để tối ưu hiệu quả đầu tư", bà Phương đề xuất.

Từ thực tiễn hoạt động trong cộng đồng nữ doanh nhân IWEC, bà Mai Phương cho biết nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển đổi bằng những thay đổi rất nhỏ nhưng mang lại giá trị lớn như số hóa quy trình vận hành, giảm sử dụng giấy tờ, tối ưu tiêu thụ năng lượng, sử dụng nguyên vật liệu thân thiện với môi trường và xây dựng văn hóa doanh nghiệp xanh. Theo bà Phương, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện công nghệ mà trước hết là sự thay đổi trong tư duy lãnh đạo.

Đó cũng là lý do bà Phương đề xuất cần sớm xây dựng một chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nữ chuyển đổi xanh dựa trên 3 trụ cột: đào tạo kiến thức, hỗ trợ tài chính và kết nối công nghệ. Đặc biệt, việc hình thành các quỹ tín dụng xanh dành riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ sẽ giúp gia tăng cơ hội tiếp cận nguồn lực, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Nhìn rộng hơn, theo bà Mai Phương, yếu tố quyết định thành bại của hành trình Net Zero tại Việt Nam không phải chỉ là chính sách hay nguồn vốn: "Chính sách và nguồn vốn là điều kiện cần nhưng tư duy mới là điều kiện đủ". Khi doanh nghiệp thực sự nhận thức rằng, phát triển bền vững không phải là trách nhiệm bắt buộc mà là cơ hội tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra một cách chủ động và bền vững hơn. Cam kết Net Zero, vì thế, không phải là nhiệm vụ của riêng Chính phủ hay các tập đoàn lớn mà là hành trình chung của toàn xã hội. Và trong hành trình ấy, đội ngũ nữ doanh nhân Việt Nam đang đứng trước cơ hội trở thành lực lượng tiên phong, góp phần kiến tạo một nền kinh tế xanh, bao trùm và thịnh vượng hơn cho tương lai.