Đại biểu đề nghị Quốc hội giám sát trách nhiệm quản lý thị trường vàng

Đây là kiến nghị được đại biểu Tô Ái Vang, Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, nêu ra tại Diễn đàn về hoạt động giám sát của Quốc hội năm 2026 vào sáng 30/7.

Theo bà Tô Ái Vang, thời gian qua, thị trường vàng và đá quý xuất hiện nhiều diễn biến hết sức phức tạp, không chỉ xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích hợp pháp của người dân mà còn làm suy giảm niềm tin vào các thương hiệu quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín điều hành kinh tế vĩ mô của Chính phủ.

Từ thực tế đó, đại biểu Tô Ái Vang đề nghị Quốc hội khóa XVI giám sát, làm rõ trách nhiệm liên bộ, liên ngành trong quản lý thị trường vàng cũng như cơ chế kiểm định độc lập.

Theo bà, kết quả giám sát cần là căn cứ để Quốc hội yêu cầu Chính phủ sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, ban hành các nghị định, thông tư siết chặt quản lý thị trường vàng; đồng thời tăng khung xử phạt vi phạm hành chính và xử lý hình sự đối với hành vi làm giả vàng, đá quý.

Cần coi kết quả giám sát là căn cứ lấy phiếu tín nhiệm

Đồng tình với yêu cầu nâng cao hiệu quả giám sát, GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, cho rằng cần rà soát toàn bộ quy trình hoạt động giám sát, đổi mới quy trình theo đúng định hướng được Chủ tịch Quốc hội nêu tại diễn đàn.

Theo ông, thời gian qua, nhiều nghị quyết, kết luận giám sát của Quốc hội và các đoàn giám sát đã tạo tác động tích cực đối với công tác xây dựng, bảo vệ Tổ quốc; góp phần sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách, pháp luật cũng như khắc phục những hạn chế trong tổ chức thi hành pháp luật. Tuy nhiên, việc thực hiện các nghị quyết, kết luận và kiến nghị sau giám sát vẫn chưa đầy đủ, khiến hiệu quả giám sát còn hạn chế.

Từ thực tế đó, ông đề nghị đổi mới việc xây dựng nghị quyết xác định kết quả giám sát. Theo đó, ngoài việc nhận xét, đánh giá và biểu dương, nghị quyết giám sát cần đi sâu vào thực chất, chỉ rõ điểm mạnh, điểm yếu của đối tượng và nội dung giám sát; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân cùng thời hạn khắc phục.

Ông cũng cho rằng các đoàn giám sát có thể chuyển những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật sang cơ quan có thẩm quyền để xử lý bằng các biện pháp hành chính, dân sự hoặc hình sự.

Nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật nhấn mạnh cần chuyển trọng tâm từ tư duy giám sát để "phát hiện vấn đề" sang giám sát nhằm "tạo ra sự thay đổi thực chất trong quản trị quốc gia". Theo ông, mỗi kiến nghị giám sát phải xác định rõ chủ thể thực hiện, thời hạn hoàn thành, trách nhiệm báo cáo và giải trình khi không thực hiện.

Đồng thời, ông kiến nghị coi việc thực hiện các nghị quyết, kết luận giám sát của Quốc hội là một tiêu chí đánh giá cán bộ, đảng viên trong thực hiện nhiệm vụ, đồng thời là căn cứ quan trọng khi xem xét lấy phiếu tín nhiệm.

Đề xuất ứng dụng AI và dữ liệu thời gian thực trong giám sát

Ở góc độ rộng hơn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh cho rằng trong bối cảnh Quốc hội đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng cơ chế ủy quyền và ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm khơi thông nguồn lực phát triển, hoạt động giám sát cũng cần chuyển đổi mạnh mẽ cả về tư duy, nội dung và phương thức thực hiện.

Theo bà, giám sát không chỉ nhằm phát hiện những tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn và tạo động lực mới cho phát triển.

"Giám sát không chỉ để phát hiện tồn tại, hạn chế mà còn phải góp phần hoàn thiện thể chế, tháo gỡ khó khăn, tạo động lực mới cho phát triển. Đây cũng chính là yêu cầu của một nền quản trị quốc gia hiện đại, nơi hoạt động giám sát trở thành một phần rất quan trọng trong quá trình kiến tạo phát triển", bà Phạm Thúy Chinh nói.

Từ đó, bà kiến nghị Quốc hội tập trung giám sát những điểm nghẽn của tăng trưởng, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia cũng như hiệu quả huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn lực phát triển, nhất là ngân sách nhà nước, đầu tư công, đất đai và tài sản công.

Bên cạnh đó, theo bà Chinh, cần tăng cường giám sát các động lực tăng trưởng mới trong mô hình phát triển mới như khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đáng chú ý, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề xuất đổi mới phương thức giám sát trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại nhằm nâng cao chất lượng đánh giá, dự báo chính sách.

Bà kiến nghị thí điểm mô hình giám sát số, khai thác dữ liệu thời gian thực đối với một số chuyên đề giám sát của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Theo bà, Ủy ban Kinh tế và Tài chính hiện đang triển khai ứng dụng trí tuệ nhân tạo phục vụ Đoàn giám sát chuyên đề của Quốc hội về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính.

Ngoài việc đổi mới phương thức giám sát, bà Chinh cũng đề nghị hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, bảo đảm các kết luận, kiến nghị và nghị quyết giám sát được thực hiện nghiêm túc, tạo chuyển biến thực chất trong công tác quản lý, điều hành cũng như hoàn thiện chính sách, pháp luật.