Đại biểu Quốc hội Trần Lan Phương: Quản lý hải quan cần giúp doanh nghiệp làm đúng, tự sửa sai

Chiều 3/8, tại phiên thảo luận ở tổ của kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI, bà Trần Lan Phương, đại biểu Quốc hội đoàn TP Hải Phòng, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, đã góp ý về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan và dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư.

Đại biểu Trần Lan Phương bày tỏ cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, trước hết, dự thảo cần làm rõ hơn cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tự nguyện tuân thủ.

Bà cho rằng, dự thảo đã bổ sung quy định về quản lý tuân thủ nhưng quy định về khai bổ sung hồ sơ hải quan chưa phân biệt rõ giữa sai sót hành chính, nhầm lẫn trong quá trình khai báo với hành vi cố ý khai sai, gian lận.

"Nếu doanh nghiệp chủ động phát hiện và sửa sai nhưng vẫn bị xử lý như trường hợp chỉ khắc phục sau khi cơ quan hải quan phát hiện thì sẽ không tạo động lực cho tuân thủ tự nguyện", bà Trần Lan Phương nêu vấn đề.

Từ đó, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị quy định rõ: sai sót kỹ thuật không làm thay đổi nghĩa vụ thuế, không ảnh hưởng đến chính sách quản lý hàng hóa thì không xử phạt; doanh nghiệp tự khai bổ sung và nộp đủ số thuế còn thiếu trước khi có quyết định kiểm tra thì được áp dụng cơ chế xử lý phù hợp, nhẹ hơn; chỉ xử lý nghiêm đối với hành vi cố ý, gian lận hoặc tái phạm.

Bà cũng đề nghị không nên chỉ vì một số lỗi kỹ thuật, lỗi nhập liệu nhỏ mà hạ mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, dẫn đến tăng tần suất kiểm tra đối với các lô hàng tiếp theo.

"Quản lý tuân thủ phải hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp làm đúng, tự sửa sai, chứ không chỉ là căn cứ để phân loại và tăng kiểm tra", đại biểu Trần Lan Phương nhấn mạnh.

Liên quan đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro, đại biểu Trần Lan Phương bày tỏ đồng tình với việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để đánh giá mức độ tuân thủ, phân loại rủi ro và quyết định biện pháp kiểm tra.

Tuy nhiên, theo bà Trần Lan Phương, khi kết quả xử lý tự động ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian thông quan, chi phí và mức độ kiểm tra của doanh nghiệp thì không thể để việc ra quyết định của hệ thống khó kiểm chứng và khó xác định trách nhiệm.

Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị luật quy định các nguyên tắc cơ bản, gồm: dữ liệu sử dụng để đánh giá phải chính xác, có nguồn hợp pháp và được cập nhật; quyết định gây bất lợi đáng kể cho doanh nghiệp phải có sự xem xét của người có thẩm quyền; doanh nghiệp có quyền được biết lý do cơ bản khi bị thay đổi mức độ tuân thủ và có quyền yêu cầu kiểm tra, sửa đổi dữ liệu sai.

Theo bà, quá trình xử lý tự động cũng phải được lưu vết đầy đủ để khi có khiếu nại hoặc phát sinh sai sót, có thể xác định rõ trách nhiệm thuộc về dữ liệu đầu vào, hệ thống công nghệ hay người ra quyết định.

Đối với thương mại điện tử xuyên biên giới, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng dự thảo đã bổ sung chủ quản nền tảng thương mại điện tử vào nhóm người khai hải quan nhưng chưa làm rõ trách nhiệm giữa người bán, người mua, chủ quản nền tảng, đơn vị thanh toán, doanh nghiệp vận chuyển và đơn vị quản lý kho.

"Nếu không phân định rõ, có thể xảy ra tình trạng một lô hàng có nhiều chủ thể cùng phải thực hiện nghĩa vụ khai báo; nhưng khi có vi phạm lại khó xác định chủ thể chịu trách nhiệm chính", bà Trần Lan Phương nói.

Vì vậy, bà đề nghị mỗi lô hàng phải xác định rõ một chủ thể chịu trách nhiệm chính về khai hải quan.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, chủ quản nền tảng chỉ nên chịu trách nhiệm đối với những thông tin do mình trực tiếp thu thập, quản lý hoặc có khả năng kiểm soát. Trường hợp nền tảng trực tiếp tham gia thanh toán, lưu kho, giao hàng hoặc biết rõ hành vi gian lận mà vẫn hỗ trợ thì phải chịu trách nhiệm tương ứng.

Đồng thời, bà đề nghị quy định cụ thể bộ dữ liệu tối thiểu phải cung cấp, không yêu cầu doanh nghiệp khai lại những thông tin cơ quan nhà nước đã có; áp dụng thủ tục đơn giản đối với hàng hóa có giá trị nhỏ nhưng phải kiểm soát chặt hàng cấm, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, gian lận trị giá và hành vi chia nhỏ đơn hàng để trốn thuế.

Về lồng ghép giới, đại biểu Trần Lan Phương cho rằng Luật Hải quan về cơ bản là luật trung tính về giới, vì vậy không nhất thiết bổ sung những quy định riêng mang tính hình thức.

Tuy nhiên, theo bà, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh và cơ sở sản xuất do phụ nữ làm chủ đang tham gia xuất khẩu qua nền tảng số nhưng còn hạn chế về nghiệp vụ khai báo, xác định mã hàng, xuất xứ, trị giá và lưu trữ chứng từ.

"Do đó, đề nghị Chính phủ quan tâm xây dựng hướng dẫn đơn giản, dễ tiếp cận; có chương trình hỗ trợ nâng cao năng lực tuân thủ cho doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và các chủ thể lần đầu tham gia xuất khẩu; nhưng không làm phát sinh thêm hồ sơ, biểu mẫu và nghĩa vụ khai báo", Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam kiến nghị.

"Bóng cười" gây rủi ro nghiêm trọng với phụ nữ

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Trần Lan Phương bày tỏ thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ.

Theo bà, việc bãi bỏ 58 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện và bổ sung cơ chế kiểm soát đối với một số lĩnh vực nhạy cảm là bước đi thiết thực nhằm cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và bảo vệ an toàn xã hội.

Đối với quy định cấm kinh doanh khí N2O, đại biểu hoàn toàn ủng hộ việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và nghiên cứu khoa học.

Đại biểu Trần Lan Phương cho biết, thực tiễn cho thấy việc lạm dụng N2O ("bóng cười") gây tổn thương nghiêm trọng hệ thần kinh và tủy sống.

"Đối với phụ nữ, nhất là phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và nữ thanh thiếu niên, việc lạm dụng N2O gây rủi ro đặc biệt nghiêm trọng: làm gia tăng nguy cơ sảy thai, dị tật thai nhi, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe sinh sản và chất lượng giống nòi", bà nêu rõ.

Từ đó, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị Chính phủ quy định cơ chế phối hợp liên ngành giữa Công an, Công Thương và Y tế để kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng N2O công nghiệp, tuyệt đối không để thất thoát ra thị trường trôi nổi để làm "bóng cười".

Về chủ trương bãi bỏ điều kiện kinh doanh và chuyển sang hậu kiểm, bà cho rằng việc bãi bỏ 58 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện sẽ giúp giải phóng nguồn lực cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, cơ sở kinh doanh do phụ nữ làm chủ, hiện chiếm gần 30%.

Tuy nhiên, theo bà Trần Lan Phương, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải bảo đảm thực chất. "Nếu bãi bỏ điều kiện kinh doanh trong Luật nhưng các bộ lại ban hành các quy chuẩn kỹ thuật phức tạp thì bản chất vẫn tạo thêm thủ tục", nữ đại biểu nhận định.

Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị, Chính phủ chỉ đạo công khai, minh bạch các tiêu chuẩn, quy chuẩn thay thế; thực hiện thanh tra, kiểm tra trên cơ sở quản trị rủi ro và ứng dụng cơ sở dữ liệu số, tuyệt đối không gây nhũng nhiễu, gia tăng chi phí ẩn cho doanh nghiệp.