Đái tháo đường và những biến chứng âm thầm không thể xem nhẹ
Đái tháo đường đang là một trong những vấn đề sức khỏe ngày càng được quan tâm trên toàn cầu.
Theo bác sĩ, kiểm soát bệnh đái tháo đường không chỉ là duy trì đường huyết ở mức mục tiêu mà còn phải chủ động phát hiện sớm các biến chứng ở tim mạch, thận, mắt và bàn chân. Bởi nhiều tổn thương có thể tiến triển âm thầm ngay cả khi người bệnh vẫn cảm thấy khỏe mạnh.
Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế, ước tính khoảng 43% người trưởng thành mắc đái tháo đường trên thế giới chưa được chẩn đoán. Tại Việt Nam, tỷ lệ này ước tính khoảng 38%. Điều đáng lo ngại là trong thời gian bệnh chưa được phát hiện, đường huyết tăng kéo dài có thể gây tổn thương mạch máu và nhiều cơ quan trong cơ thể.
TS.BSCKII Nguyễn Thanh Phong, Trưởng Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh (TPHCM), cho biết, không ít người phát hiện mắc đái tháo đường khi khám sức khỏe định kỳ, dù trước đó vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường, không có biểu hiện khát nhiều, tiểu nhiều hay sụt cân.
TS.BS Nguyễn Thế Thành, Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, lưu ý mục tiêu điều trị đái tháo đường cần được cá thể hóa theo tuổi, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm và nguy cơ hạ đường huyết.
Các bác sĩ khuyến cáo, người mắc đái tháo đường cần chủ động kiểm tra biến chứng ngay cả khi vẫn cảm thấy khỏe mạnh. Đối với thận, tổn thương do đái tháo đường có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây đau lưng, phù chân hay thay đổi rõ rệt về lượng nước tiểu.
Ngày 14/11 hằng năm là Ngày Thế giới Phòng chống Đái tháo đường. Đây là dịp để nâng cao nhận thức cộng đồng về đái tháo đường, khuyến khích phòng ngừa, phát hiện sớm và tăng cường tiếp cận chăm sóc, điều trị cho người bệnh.
Đối với mắt, bệnh võng mạc đái tháo đường ở giai đoạn đầu thường không gây đau hoặc giảm thị lực. Người bệnh vẫn có thể nhìn rõ dù các mạch máu nhỏ ở võng mạc đã bắt đầu bị tổn thương. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, thấy những chấm đen di động trước mắt, giảm thị lực hoặc gặp những biến chứng nghiêm trọng như xuất huyết dịch kính, bong võng mạc do co kéo. Vì vậy, người mắc đái tháo đường tuýp 2 cần được khám mắt, bao gồm đánh giá võng mạc, ngay khi được chẩn đoán và tiếp tục khám định kỳ, thường hằng năm. Khoảng cách khám có thể được điều chỉnh theo kết quả và đánh giá của bác sĩ chuyên khoa mắt.
Đối với bàn chân, tổn thương thần kinh ngoại biên có thể gây tê, châm chích, nóng rát hoặc giảm cảm giác đau. Người bệnh đôi khi bị trầy xước, phồng rộp mà không nhận biết, khiến vết thương dễ tiến triển thành loét hoặc nhiễm trùng.
Người bệnh nên tự quan sát bàn chân mỗi ngày, kể cả lòng bàn chân và các kẽ ngón; không đi chân trần, tránh ngâm chân trong nước nóng và lựa chọn giày dép vừa vặn. Nếu xuất hiện vết thương, đặc biệt ở người đã giảm cảm giác bàn chân, cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.
Đái tháo đường không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống mà còn làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và kiểm soát phù hợp.
Đối với tim mạch, người mắc đái tháo đường, nhất là khi đồng thời có tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá hoặc bệnh thận, có nguy cơ cao mắc bệnh mạch vành, đột quỵ và suy tim.
Theo bác sĩ, người mắc đái tháo đường cần được đánh giá nguy cơ tim mạch định kỳ trong quá trình điều trị. Những xét nghiệm chuyên sâu như điện tim, siêu âm tim hoặc khảo sát mạch máu sẽ được chỉ định tùy tình trạng lâm sàng, không nhất thiết thực hiện đồng loạt cho tất cả người bệnh.
Chủ động phát hiện biến chứng, tuân thủ điều trị
Theo TS.BSCKII Nguyễn Thanh Phong, một thói quen cần thay đổi ở người mắc đái tháo đường là chỉ quan tâm đến kết quả đường huyết mỗi lần tái khám mà chưa chú ý đầy đủ đến việc phát hiện biến chứng.
Bên cạnh việc tái khám theo lịch điều trị, người bệnh nên có kế hoạch đánh giá biến chứng định kỳ. "Người đã có biến chứng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi thường xuyên hơn. Đây không đơn thuần là một đợt khám sức khỏe tổng quát thông thường, mà là quá trình theo dõi có hệ thống nhằm phát hiện sớm biến chứng đái tháo đường, kể cả khi người bệnh chưa có biểu hiện rõ ràng", bác sĩ Phong nhấn mạnh.
Các bác sĩ khuyến cáo điều trị đái tháo đường không có nghĩa là phải kiêng hoàn toàn cơm, trái cây hoặc từ bỏ những sinh hoạt yêu thích. Người bệnh cần chú ý khẩu phần ăn, lựa chọn thực phẩm phù hợp, tăng cường rau xanh, thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế đồ uống có đường. Một cách đơn giản để cân đối bữa ăn là dành khoảng một nửa đĩa cho rau không chứa nhiều tinh bột, một phần tư cho thực phẩm cung cấp đạm và một phần tư cho thực phẩm giàu tinh bột.
Vận động thể lực thường xuyên giúp cải thiện khả năng sử dụng insulin, hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cân nặng và sức khỏe tim mạch. Người bệnh nên lựa chọn hình thức vận động phù hợp với thể trạng và các biến chứng hiện có.
Ngoài ra, người mắc đái tháo đường cần được tư vấn tiêm chủng phòng các bệnh nhiễm trùng như cúm, phế cầu và những vắc-xin khác phù hợp với tuổi, bệnh nền và tiền sử tiêm chủng.
Sự hỗ trợ của gia đình cũng có vai trò quan trọng. Thay vì kiểm soát quá mức chuyện ăn uống hay hạn chế mọi hoạt động, người thân nên khuyến khích người bệnh tuân thủ điều trị, duy trì vận động, tham gia sinh hoạt xã hội và giữ tinh thần tích cực. Mục tiêu cuối cùng của điều trị không chỉ là những chỉ số xét nghiệm tốt mà còn là giúp người bệnh sống khỏe, sống chủ động và duy trì chất lượng cuộc sống lâu dài.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), người từ 35 tuổi nên được xem xét tầm soát đái tháo đường. Những người thừa cân, béo phì, có người thân trực hệ mắc bệnh, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu hoặc các yếu tố nguy cơ khác có thể cần được kiểm tra sớm hơn.
Các bác sĩ khuyến cáo người dân chủ động tầm soát khi có yếu tố nguy cơ, đồng thời người đã mắc bệnh cần duy trì điều trị và tái khám đúng hẹn. Đặc biệt, đừng đợi đến khi mắt mờ, chân mất cảm giác, thận suy giảm chức năng hoặc xuất hiện biến cố tim mạch mới quan tâm đến biến chứng.
