Đầu tư công vẫn "tắc nhịp": Áp lực giải ngân nghìn tỷ gia tăng trong năm 2026

Thu ngân sách khởi sắc, chi tiêu đảm bảo ổn định kinh tế - xã hội

Theo Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách Nhà nước (NSNN) trong 2 tháng đầu năm 2026 đạt 601,3 nghìn tỷ đồng, bằng 23,8% dự toán và tăng 13,1% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, thu nội địa đạt 558,1 nghìn tỷ đồng, tăng 15%, tiếp tục đóng vai trò chủ lực. Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 38 nghìn tỷ đồng, tăng nhẹ 1,2%. Riêng thu từ dầu thô chỉ đạt khoảng 5,1 nghìn tỷ đồng, giảm mạnh 42,2% do ảnh hưởng của giá dầu thế giới.

Ở chiều chi, tổng chi NSNN ước đạt 311 nghìn tỷ đồng, bằng 9,8% dự toán, tăng 11% so với cùng kỳ. Các nhiệm vụ chi được triển khai đúng dự toán, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đảm bảo các chính sách an sinh.

Ngân sách cũng đã kịp thời chi trả lương, lương hưu, trợ cấp xã hội; đồng thời xuất cấp hơn 15.500 tấn gạo dự trữ quốc gia hỗ trợ người dân dịp Tết Nguyên đán và giáp hạt đầu năm.

Cân đối ngân sách Trung ương và địa phương tiếp tục được đảm bảo. Đến hết tháng 2, đã phát hành 60,5 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ, với kỳ hạn bình quân 10,03 năm và lãi suất khoảng 4,05%/năm.

Giải ngân đầu tư công chậm, áp lực từ quy mô vốn kỷ lục

Năm 2026 là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030, với tổng quy mô vốn lên tới hơn 995 nghìn tỷ đồng; nếu tính cả phần địa phương giao tăng và vốn kéo dài, con số vượt 1 triệu tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay.

Tuy nhiên, tiến độ giải ngân trong 2 tháng đầu năm vẫn ở mức thấp. Tính đến ngày 28/2/2026, tổng vốn giải ngân đạt 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương đạt 2,9%, còn ngân sách địa phương đạt 7%.

Mặc dù số tuyệt đối cao hơn cùng kỳ hơn 10.900 tỷ đồng, nhưng tiến độ chung chưa có cải thiện rõ rệt. Chỉ có 6 bộ, cơ quan Trung ương và 14 địa phương đạt mức giải ngân từ bình quân trở lên, trong khi phần lớn còn lại giải ngân thấp; đặc biệt có tới 25 bộ, cơ quan Trung ương giải ngân dưới 1% hoặc chưa giải ngân.

Hàng chục nghìn tỷ chưa phân bổ, nhiều "nút thắt" chưa được tháo gỡ

Đến hết tháng 2, các bộ, ngành và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 975,5 nghìn tỷ đồng, đạt 96,7% kế hoạch. Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng chưa phân bổ, chủ yếu do các dự án đang hoàn thiện thủ tục đầu tư.

Theo Bộ Tài chính, việc chậm phân bổ vốn là một trong những nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu năm. Bên cạnh đó, một số trường hợp phân bổ vốn chưa đúng quy định như bố trí cho dự án chưa đủ điều kiện, vượt tổng mức đầu tư hoặc vượt thời gian bố trí vốn.

Ngoài ra, tiến độ đầu năm thường chậm do các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện thủ tục, triển khai kế hoạch vốn và tiếp tục thi công các dự án chuyển tiếp. Năm nay, kỳ nghỉ Tết diễn ra muộn hơn cũng khiến hoạt động thi công bị gián đoạn, làm giảm khối lượng nghiệm thu, thanh toán.

Giải phóng mặt bằng, vật liệu và thể chế tiếp tục là "điểm nghẽn"

Bên cạnh yếu tố thời vụ, nhiều khó khăn mang tính hệ thống vẫn chưa được xử lý triệt để. Trong đó, nổi bật là vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng; nguy cơ thiếu hụt và biến động giá vật liệu xây dựng khi nhiều dự án lớn triển khai đồng loạt; cùng với ảnh hưởng của thời tiết bất thường.

Đáng chú ý, năm 2026 cũng là giai đoạn chuyển tiếp thể chế, khi nhiều quy định mới có hiệu lực từ đầu năm, khiến việc triển khai chính sách ở các bộ, ngành và địa phương phát sinh thêm vướng mắc.

Một số hạn chế nội tại cũng được chỉ ra như năng lực và trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế; thiếu hụt nhân sự phụ trách đầu tư công tại một số địa phương sau khi sắp xếp bộ máy; hay các dự án ODA chưa hoàn tất thủ tục pháp lý nên chưa thể bố trí vốn.

Siết kỷ luật, tháo gỡ điểm nghẽn để tăng tốc giải ngân

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách; đồng thời yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh phân bổ vốn và tháo gỡ các vướng mắc trong triển khai.

Trong đó, trọng tâm là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, đảm bảo nguồn cung vật liệu xây dựng cho các dự án, đặc biệt là các công trình giao thông trọng điểm.

Cùng với đó, cần nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân; phát huy vai trò các tổ công tác của Chính phủ trong kiểm tra, đôn đốc các đơn vị có tỷ lệ giải ngân thấp.

Trong bối cảnh quy mô đầu tư công năm 2026 ở mức kỷ lục, việc khơi thông dòng vốn ngay từ đầu năm được xem là yếu tố then chốt để tránh tình trạng "dồn toa cuối năm" - bài toán đã tồn tại nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để.