Đề nghị bảo đảm cơ hội tiếp cận nguồn lực xanh bình đẳng

Sáng 24/10, tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, đại biểu Trần Lan Phương (đoàn Hải Phòng), Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi luật nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý cho chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, thị trường các-bon và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Đại biểu Trần Lan Phương đánh giá cao các nội dung mới của dự thảo, đặc biệt là chuyển mạnh sang quản lý môi trường dựa trên mức độ rủi ro, tăng cường ứng dụng dữ liệu số, giám sát, hậu kiểm và trách nhiệm của chính quyền địa phương.

Tuy nhiên, theo đại biểu, quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số cũng có thể làm phát sinh những dạng bất bình đẳng xã hội mới nếu thiếu các biện pháp chính sách kịp thời, bao trùm. Do đó, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam đề nghị hoàn thiện dự thảo theo hướng gắn bảo vệ môi trường với bình đẳng giới, an sinh xã hội và quyền lợi của các nhóm dễ bị tổn thương.

Góp ý về chính sách của Nhà nước về bảo vệ môi trường tại Điều 5, bà Trần Lan Phương cho rằng dù khoản 3 Điều 4 đã ghi nhận nguyên tắc bình đẳng giới, các chính sách tại Điều 5 vẫn chủ yếu được thiết kế theo hướng trung tính giới.

Trong thực tế, phụ nữ và doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ còn gặp rào cản về tài sản bảo đảm, thông tin, mạng lưới kinh doanh, kỹ năng và thời gian chăm sóc gia đình. Vì vậy, cơ hội tiếp cận như nhau chưa đồng nghĩa với khả năng tiếp cận như nhau.

Bà Trần Lan Phương dẫn Sách trắng về doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ của ADB năm 2023, theo đó chỉ khoảng một phần năm doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam do phụ nữ làm chủ. Nghiên cứu của ADB năm 2022, khảo sát 27 ngân hàng, cho thấy chỉ 5 ngân hàng có sản phẩm đáp ứng nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp nhỏ và vừa do phụ nữ làm chủ.

Từ thực tế này, nữ đại biểu lo ngại nếu chính sách xanh, tín dụng xanh và hỗ trợ công nghệ chỉ dựa trên các tiêu chí chung, nhóm doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thể tiếp tục gặp khó khăn trong tiếp cận lợi ích của quá trình chuyển đổi xanh.

Bà Trần Lan Phương đề nghị bổ sung vào Điều 5 quy định bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng đối với nguồn lực, tín dụng, công nghệ, đào tạo, các hình thức hỗ trợ và việc làm xanh, gắn với bình đẳng giới và chuyển dịch công bằng.

Đánh giá tác động môi trường cần tính đến sức khỏe, sinh kế người dân

Nữ đại biểu đoàn thành phố Hải Phòng cho rằng một dự án dù không nằm trong khu bảo tồn nhưng đặt sát khu dân cư đông đúc hoặc nguồn nước sinh hoạt vẫn có thể gây rủi ro lớn. Vì vậy, bà Trần Lan Phương đề nghị điểm b khoản 1 Điều 28 tiếp tục ghi nhận các yếu tố liên quan đến khu dân cư tập trung, nguồn nước phục vụ sinh hoạt và khu vực có nguy cơ ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

Góp ý Điều 32 về nội dung báo cáo đánh giá tác động môi trường, bà nhận định dự thảo đang đơn giản hóa báo cáo, trong đó nhiều nội dung về điều kiện kinh tế - xã hội, tác động do giải phóng mặt bằng, di dân, tái định cư và yếu tố nhạy cảm được rút gọn.

Bà Trần Lan Phương đề nghị bổ sung yêu cầu nhận diện, đánh giá khi có liên quan các tác động đối với sức khỏe, an toàn, việc làm, sinh kế, khả năng tiếp cận tài nguyên và những nhóm dân cư chịu ảnh hưởng khác nhau. Trong đó, cần chú ý phụ nữ, trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và các nhóm dễ bị tổn thương.

Các biện pháp giảm thiểu tác động và chương trình giám sát cũng cần tương ứng với những ảnh hưởng đã được nhận diện.

"Đây không phải là tạo thêm một thủ tục mới", bà Trần Lan Phương nhấn mạnh, mà là làm rõ hơn nội hàm của đối tượng bị tác động trong báo cáo đánh giá tác động môi trường, đồng thời cụ thể hóa nguyên tắc bảo vệ môi trường gắn với an sinh xã hội, quyền trẻ em và bình đẳng giới.

Giữ 3 nhóm phân loại rác làm chuẩn thống nhất toàn quốc

Về phân loại, lưu giữ và chuyển giao chất thải rắn sinh hoạt tại Điều 75, bà Trần Lan Phương đề nghị cân nhắc quy định chuyển từ 3 nhóm phân loại tương đối thống nhất sang cơ chế địa phương chỉ bắt buộc tối thiểu 2 nhóm.

Theo luật hiện hành, chất thải sinh hoạt được phân thành ba nhóm gồm chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải sinh hoạt khác. Dự thảo chuyển việc phân loại thành 3 nhóm sang hướng khuyến khích, đồng thời giao UBND cấp tỉnh quyết định và chỉ yêu cầu tối thiểu 2 nhóm.

Đại biểu Trần Lan Phương cho rằng quy định này có thể tạo sự linh hoạt theo điều kiện hạ tầng của từng địa phương nhưng nếu mỗi nơi áp dụng một cách phân loại khác nhau, hệ thống thu gom và xử lý rác sẽ khó được tiêu chuẩn hóa. Người dân cũng có thể gặp khó khăn trong việc hình thành thói quen phân loại thống nhất.

Đặc biệt, nếu chất thải thực phẩm không được tách riêng, độ ẩm cao của rác hữu cơ sẽ làm giảm đáng kể khả năng tái chế của các loại chất thải còn lại.

Vì vậy, bà đề nghị giữ 3 nhóm chất thải làm chuẩn định hướng thống nhất trên toàn quốc. Những địa phương chưa đủ hạ tầng có thể áp dụng hai nhóm trong thời gian chuyển tiếp, nhưng cần có lộ trình cụ thể để tiến tới phân loại thành ba nhóm.

Bà Trần Lan Phương cũng đề nghị rà soát dẫn chiếu tại điểm c khoản 5 Điều 75, bởi dự thảo dẫn việc lưu giữ, chuyển giao theo khoản 3 trong khi nội dung tương ứng nằm ở khoản 4.

Mở rộng vai trò giám sát của các tổ chức chính trị - xã hội

Góp ý Điều 157 về trách nhiệm và quyền hạn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đại biểu Trần Lan Phương đánh giá cao việc dự thảo tăng cường vai trò giám sát, phản biện xã hội, đồng thời bổ sung trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong phối hợp, cung cấp thông tin, tham vấn và phản hồi kết quả tiếp thu, giải trình kiến nghị của Mặt trận.

Tuy nhiên, bà đề nghị quy định rõ hơn trách nhiệm, quyền hạn của các tổ chức chính trị - xã hội trong tham gia bảo vệ môi trường, giám sát và phản biện xã hội.

Theo Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành xác định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đều là chủ thể thực hiện phản biện xã hội đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Luật Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cũng quy định vai trò giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của đoàn viên, hội viên và quyền, trách nhiệm của tổ chức mình.

Vì vậy, bà Trần Lan Phương cho rằng nếu Điều 157 là quy định chung về cơ chế giám sát, phản biện xã hội trong lĩnh vực bảo vệ môi trường nhưng chỉ đề cập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thì chưa bảo đảm tính thống nhất trong dự thảo.

Bà đề nghị đổi tên Điều 157 thành "Trách nhiệm và quyền hạn của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội", đồng thời bổ sung cụm từ "và các tổ chức chính trị - xã hội" sau cụm từ "Mặt trận Tổ quốc Việt Nam".