Để phụ nữ miền núi an toàn trong hành trình làm mẹ
Ảnh minh hoạ tạo bởi AI
Mang thai, sinh nở ở vùng miền núi vẫn là hành trình nhiều nhọc nhằn đối với phụ nữ, từ gánh nặng mưu sinh đến những hạn chế trong tiếp cận dịch vụ y tế. Để mỗi cuộc vượt cạn được an toàn, bên cạnh sự sẻ chia của gia đình còn có những nỗ lực bền bỉ của đội ngũ nhân viên y tế cơ sở.
Trong ngôi nhà ở bản Tân Ngọc, xã Ngọc Lâm cũ (nay là xã Sơn Lâm), tỉnh Nghệ An, người mẹ trẻ ngồi ôm đứa con nhỏ trong lòng. Em bé được quấn trong chiếc khăn màu đỏ. Khi chúng tôi đến thăm vào năm ngoái, đứa trẻ mới được 20 ngày tuổi.

Vợ và con nhỏ của anh Lương Quý Đương tại nhà riêng ở bản Tân Ngọc, trong cuộc trò chuyện với phóng viên về hành trình mang thai, sinh nở và chăm sóc con nhỏ.
Đó là con thứ hai của vợ chồng anh Lương Quý Đương, sinh năm 1993. Trong cuộc trò chuyện, anh Đương nhắc lại một mất mát mà gia đình từng trải qua. Lần đầu tiên mang thai, vợ anh không may bị sảy khi thai được khoảng 3 tháng. Thời điểm ấy, anh đang đi làm ăn xa, không có mặt bên vợ.
"Lúc đó em không ở nhà, em đi làm ăn xa. Nghe tin thì sốc lắm, suy sụp luôn, không muốn làm việc gì nữa, chỉ muốn về nhà", anh Đương nhớ lại.

Anh Lương Quý Đương chia sẻ về những lo toan và trách nhiệm của người chồng trong hành trình mang thai, sinh nở của vợ
Không rõ nguyên nhân khiến vợ sảy thai, anh càng lo lắng khi vợ mang thai lần kế tiếp. Năm 2018, đứa con đầu tiên chào đời, mang đến niềm vui lớn cho gia đình. Bảy năm sau, vợ chồng anh Đương đón thêm một thành viên mới.
Nhắc đến những lần vợ mang thai sau đó, anh Đương kể rằng mình luôn cố gắng quan tâm, chăm sóc vợ, từ đưa đi khám thai, siêu âm đến chú ý chuyện ăn uống. Những điều chưa có kinh nghiệm, anh hỏi thêm những người đi trước. Gia đình cũng trồng rau, nuôi cá để có thêm thực phẩm sạch bồi dưỡng cho vợ.
Sau khi vợ sinh, anh Đương nhận thấy vợ có những thay đổi về tâm trạng. Có lúc vợ dễ cáu hơn, có khi được hỏi lại không muốn nói. Anh cũng không hiểu hết những thay đổi ấy, chỉ thấy việc chăm sóc con nhỏ khiến vợ vất vả hơn nên cố gắng động viên, chia sẻ.
Khi được hỏi về dự định sinh thêm con, anh Đương bày tỏ mong muốn gia đình có thêm thành viên. Thế nhưng, vợ anh lại không muốn sinh thêm vì lo điều kiện kinh tế không đủ để chăm sóc tốt cho các con. Theo anh, nuôi hai đứa trẻ đã vất vả, nếu sinh thêm, các con có thể phải chịu thiệt thòi.
Sự quan tâm của gia đình có ý nghĩa rất lớn đối với người phụ nữ trong hành trình làm mẹ. Thế nhưng ở miền núi, khi cuộc sống còn nhiều khó khăn, không phải thai phụ nào cũng có điều kiện nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe và đi khám đúng lịch hẹn.
Những bước chân không mỏi
Rời ngôi nhà của vợ chồng anh Đương, chúng tôi đến Trạm Y tế Ngọc Lâm. Ngọc Lâm trước sáp nhập là địa bàn miền núi có đông đồng bào dân tộc Thái sinh sống, cuộc sống của nhiều gia đình vẫn gắn với nương rẫy. Tại trạm y tế, những người trực tiếp chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em kể với chúng tôi về những cuộc vượt cạn mà phía sau đó là không ít nỗi lo.

Chị Lương Thị Diễm, Trưởng trạm Y tế Ngọc Lâm, gắn bó với công tác chăm sóc sức khỏe người dân địa phương từ năm 2013.
Trong phòng làm việc, chị Lương Thị Diễm, Trưởng trạm Y tế Ngọc Lâm ngồi bên cuốn sổ theo dõi mở trên bàn. Gắn bó với công việc tại địa phương từ năm 2013, chị đã chứng kiến nhiều thay đổi trong đời sống người dân nhưng cũng còn không ít điều khiến chị trăn trở.
Theo chị Diễm, một trong những khó khăn khi chăm sóc sức khỏe sinh sản tại địa phương là nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế. Có những phụ nữ vẫn xem mang thai, sinh con là chuyện tự nhiên, chưa thực sự chú trọng việc khám sức khỏe trước khi mang thai, khám thai định kỳ và bổ sung dinh dưỡng trong thai kỳ.
Điều khiến chị lo lắng hơn là có những thai phụ chỉ tìm đến cơ sở y tế khi đã đau bụng, chuyển dạ. Thậm chí, có người vừa đến trạm đã sinh con. "Có những bà bầu đau bụng rồi, chuyển dạ rồi mới đến, có những bà bầu vừa đến đây đã đẻ rớt thì cũng rất nguy hiểm", chị Diễm kể.
Chị từng tiếp nhận những sản phụ đến trạm khi đã vỡ ối, cổ tử cung mở nhiều, không còn thuận lợi để chuyển tuyến trước sinh. Nhân viên y tế phải căn cứ tình trạng thực tế để xử trí trong điều kiện của trạm. Với những trường hợp cần được chăm sóc, theo dõi ở tuyến trên, việc chuyển viện lại đặt ra không ít khó khăn.
Quãng đường đến cơ sở y tế tuyến trên không gần, trong khi điều kiện kinh tế của một số gia đình còn rất khó khăn. Chị Diễm kể, từng có sản phụ cần chuyển tuyến nhưng trong tay chỉ có khoảng 200.000 đồng. Trước hoàn cảnh ấy, nhân viên y tế phải góp thêm tiền để giúp. Với những trường hợp cần theo dõi trong quá trình di chuyển, nữ hộ sinh cũng đi cùng để hỗ trợ.
Cùng với chị Diễm, nữ hộ sinh Nông Thị Hợi cũng có nhiều trải nghiệm trong quá trình tiếp cận thai phụ. Chị Hợi cho biết, có những phụ nữ mang thai được gọi điện nhắc đến trạm khám định kỳ nhưng vẫn không đến. Chị phải tìm đến tận nhà, trò chuyện, tư vấn cách chăm sóc sức khỏe trong từng giai đoạn thai kỳ, đồng thời giải thích những nguy cơ có thể xảy ra nếu không được theo dõi đầy đủ. Để bà con dễ hiểu, chị Hợi sử dụng cả tiếng Thái khi trò chuyện. Thế nhưng, không phải lần tư vấn nào cũng mang lại kết quả như mong muốn. Có người nghe, gật đầu đồng ý nhưng sau đó vẫn chưa thực sự quan tâm đến việc khám thai.

Nữ hộ sinh Lô Thị Bích chia sẻ về những khó khăn trong chăm sóc sức khỏe thai phụ tại địa phương
Với chị Lô Thị Bích, một nữ hộ sinh khác tại trạm, khó khăn của người phụ nữ còn đến từ điều kiện đi lại và kinh tế. Ngay cả chuyện ăn uống trong thai kỳ cũng không đơn giản.
Chị Bích kể, khi tư vấn dinh dưỡng, nhân viên y tế phải tính đến hoàn cảnh từng gia đình. Có những loại rau, quả người dân tự trồng được nhưng thịt, cá và những thực phẩm khác vẫn phụ thuộc vào khả năng chi tiêu. "Ăn uống ở nhà thì họ có gì ăn đấy vì không có tiền mua", chị Bích chia sẻ.
Nhiều phụ nữ khó dành thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc sức khỏe trong thời gian mang thai và sau sinh. Theo chị Bích, có những thai phụ vẫn phải đi làm keo, làm những công việc nặng nhọc. Thậm chí, có người sinh con được khoảng một tuần đã trở lại lao động.
Giúp hành trình làm mẹ bớt nhọc nhằn
Trước những khó khăn trong việc chăm sóc sức khỏe thai phụ, Trạm Y tế Ngọc Lâm chủ động nắm bắt, theo dõi phụ nữ mang thai trên địa bàn. Theo chị Lương Thị Diễm, khi biết có phụ nữ mang thai, nhân viên y tế thôn bản sẽ vận động họ đến trạm đăng ký, lập sổ theo dõi với các thông tin về thai phụ, người chồng, địa chỉ và số điện thoại liên hệ.
Chị từng nghĩ đến việc lập nhóm Zalo để kết nối các thai phụ, thuận tiện tư vấn và nhắc lịch khám. Thế nhưng, ý tưởng ấy gặp trở ngại vì một số phụ nữ vẫn sử dụng điện thoại đời cũ, có người dùng chung điện thoại với chồng.
Bên cạnh khó khăn trong việc liên lạc, theo dõi thai phụ, điều kiện trang thiết bị tại trạm cũng còn hạn chế. Thời điểm chúng tôi đến, theo chị Diễm, trạm chưa có máy siêu âm nên những trường hợp cần kiểm tra chuyên sâu phải phụ thuộc vào cơ sở y tế tuyến trên.
Trong cuộc trò chuyện, chị Diễm nhiều lần nhắc đến mong muốn được tham gia các khóa đào tạo, cập nhật kiến thức và có thêm trang thiết bị phục vụ công việc. Trước đây, nhân viên y tế từng được tham gia một số chương trình tập huấn nhưng chưa thường xuyên, trong khi yêu cầu chuyên môn ngày càng cao.
Để nâng cao kiến thức, chị Diễm chủ động trao đổi với đồng nghiệp tuyến trên, tìm đọc tài liệu chuyên môn, có những tài liệu phải tự bỏ tiền mua. Chị cũng mong hoạt động truyền thông sức khỏe sinh sản có thêm những buổi thảo luận nhóm, tư vấn trực tiếp, giúp phụ nữ hiểu rõ cách chăm sóc bản thân trước, trong và sau sinh.
Cùng mong muốn ấy, chị Bích hy vọng có thêm những khóa tập huấn kết hợp lý thuyết với thực hành trên mô hình, giúp nhân viên y tế củng cố kỹ năng, xử trí tốt hơn các tình huống trong công việc.
Rời Trạm Y tế Ngọc Lâm, chúng tôi mang theo những câu chuyện về các sản phụ còn nhiều thiếu thốn và sự tận tâm của những người làm y tế cơ sở.
Hơn một năm sau cuộc gặp ấy, chúng tôi liên lạc hỏi thăm chị Diễm. Chị cho biết, công việc chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tại trạm vẫn tiếp tục, cùng những trăn trở về điều kiện chăm sóc y tế và mong muốn mỗi phụ nữ nơi miền núi được quan tâm, chăm sóc tốt hơn trong hành trình làm mẹ.
Mỗi đứa trẻ chào đời là một niềm vui. Để niềm vui ấy được trọn vẹn, người mẹ cần được chăm sóc từ những ngày đầu mang thai, có sự sẻ chia của gia đình và được tiếp cận các dịch vụ y tế cần thiết. Bởi phía sau mỗi cuộc vượt cạn bình an còn là sức khỏe, sự an toàn và tương lai của cả mẹ lẫn con.