Đồng hành cùng thai phụ có hoàn cảnh khó khăn

Ngay từ sáng sớm một ngày giữa tháng 10, hàng chục thai phụ là người đồng bào dân tộc thiểu số đã tập trung về Trạm Y tế xã Gào (tỉnh Gia Lai) để tham gia chương trình thí điểm hỗ trợ "Phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn" do Trung ương Hội LHPN Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh tổ chức. Dưới tán cây xanh mát, những chiếc bàn dài và hàng ghế được sắp xếp ngay ngắn làm khu vực ghi thông tin cũng như đo các chỉ số sức khỏe cơ bản cho thai phụ. Ngay cạnh, những phần trái trái cây gồm chuối, ổi... và nước uống cũng được bày biện cho mọi người sử dụng miễn phí.

Trong số những phụ nữ đến khám thai đợt này, có người lần đầu làm mẹ, cũng có người đã trải qua những lần sinh nở nhưng vẫn còn thiếu kiến thức về chăm sóc thai kỳ, dinh dưỡng cho bản thân và trẻ nhỏ.

Thực tế cho thấy, điều kiện kinh tế còn khó khăn khiến trong suốt thời gian mang thai, người phụ nữ nơi đây hầu như không có khái niệm bồi dưỡng dinh dưỡng. Bữa ăn hằng ngày vẫn chỉ là cơm trắng, rau rừng, muối ớt hay chút cá khô. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất của thai nhi ngay từ trong bụng mẹ.

"Gia đình tôi làm rẫy, cuộc sống còn khó khăn lắm, lấy đâu điều kiện để chú ý đến dinh dưỡng. Từ trước đến nay, phụ nữ trong làng hầu như đều sinh con ở nhà, không đi bệnh viện đâu", chị Puih Pinh (19 tuổi, ngụ xã Gào, tỉnh Gia Lai), đang mang thai con đầu lòng ở tháng thứ 8 tháng, chia sẻ.

Ngồi tựa vào chiếc ghế đợi vào phòng siêu âm, chị Y Lum (xã KDang, tỉnh Gia Lai) cho biết, trong số 5 người con đã sinh thì có đến 4 bé được sinh tại nhà, hiện chị đang mang thai bé thứ 6. "Các bé đầu tôi sinh ở nhà rồi nhờ người cắt rốn. Điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, hơn nữa ở đây phụ nữ hầu như đều sinh con ở nhà", chị ngập ngừng nói.

Các bé đầu tôi sinh ở nhà rồi nhờ người cắt rốn. Điều kiện kinh tế gia đình khó khăn, hơn nữa ở đây phụ nữ hầu như đều sinh con ở nhà

Chị Y Lum (xã KDang, tỉnh Gia Lai)

Tại các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Gia Lai, không ít phụ nữ mang thai chọn sinh con tại nhà. Họ cũng ít đi thăm khám thai định kỳ nên nhiều trường hợp không phát hiện bất thường, nguy hiểm trong thai kỳ dẫn đến gia tăng nguy cơ sinh khó, thậm chí có nguy cơ tử vong.

Thấu hiểu những khó khăn và cả những ẩn họa khi phụ nữ sinh con tại nhà, chương trình hỗ trợ "Phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn" được tổ chức tại tỉnh Gia Lai hỗ trợ trực tiếp cho 200 thai phụ trên địa bàn. Theo đó, mỗi phụ nữ được hỗ trợ 10 triệu đồng, trong đó có 2 triệu đồng hỗ trợ sản phẩm dinh dưỡng, 3 triệu đồng dành cho chi phí khám thai và 5 triệu đồng tiền mặt. Ngoài ra, các nhà hảo tâm còn dành tặng 200 phần quà gồm những vật phẩm thiết yếu, mỗi phần trị giá tương đương 1 triệu đồng. Tổng nguồn lực hỗ trợ của chương trình tương đương 2,2 tỷ đồng.

Không dừng lại ở việc trao hỗ trợ, chương trình còn tổ chức khám sức khỏe, tư vấn trực tiếp cho các thai phụ về dinh dưỡng, theo dõi thai kỳ, nhận biết những dấu hiệu bất thường và chăm sóc trẻ sơ sinh. Những hỗ trợ thiết thực từ chương trình khiến cho các thai phụ yên tâm hơn trên hành trình làm mẹ. "Ban đầu, tôi cũng dự tính sinh con tại nhà nhưng qua sự tư vấn và hỗ trợ của chương trình, tôi sẽ đến cơ sở y tế để sinh con, đảm bảo cho an toàn của cả mẹ và con", chị Puih Liệu (xã Gào, tỉnh Gia Lai) chia sẻ.

Đẩy mạnh truyền thông thay đổi nhận thức

Năm 2025, toàn tỉnh Gia Lai ghi nhận 2.075 trường hợp sinh con tại nhà, chiếm 5% trên tổng số 41.157 ca sinh. Trong đó, có hơn 80,2% số ca sinh con tại nhà không có cán bộ y tế hỗ trợ.

Trong khi đó, tính từ đầu năm đến giữa tháng 7 năm 2026, toàn tỉnh Gia Lai ghi nhận 659 trường hợp sinh con tại nhà, chiếm 4,8% tổng số ca sinh. Trong đó, có 60 trường hợp là bà mẹ vị thành niên (chiếm 9,1%) và 487 trường hợp sinh con tại nhà không có cán bộ y tế hỗ trợ (chiếm 74%).

Các xã còn tình trạng sinh con tại nhà chủ yếu tập trung tại khu vực phía Tây của tỉnh như: Ia Khươl, Đak Rong, Krong, Đak Sơmei… Các trường hợp sinh con tại nhà làm gia tăng nguy cơ tai biến sản khoa, băng huyết sau sinh, nhiễm khuẩn, suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, thậm chí đe dọa tính mạng của cả mẹ và trẻ nếu không được cấp cứu kịp thời.

Trong những năm qua, ngành Y tế tỉnh Gia Lai cũng đã triển khai nhiều giải pháp nhằm kéo giảm tình trạng sinh con tại nhà của phụ nữ dân tộc thiểu số. Năm 2026, ngành Y tế tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sinh con tại nhà dưới 4%, tiến tới loại bỏ hoàn toàn tình trạng này. Cùng với đó, tỉnh cũng đề ra các chỉ tiêu cụ thể như: 98% phụ nữ mang thai được quản lý thai kỳ; 85% phụ nữ được khám thai ít nhất 4 lần trong thai kỳ; tối thiểu 50% trường hợp sinh tại nhà có nhân viên y tế hoặc cô đỡ thôn bản hỗ trợ.

Để thực hiện mục tiêu đề ra, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai đã thành lập các đoàn công tác, trực tiếp giám sát, hỗ trợ chuyên môn tại những xã có tỷ lệ sinh con tại nhà cao. Bên cạnh đó, ngành Y tế cũng tích cực phối hợp với các cấp, ngành tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, đồng thời quản lý tốt thai phụ để vận động phụ nữ có thai đến cơ sở y tế sinh con an toàn. Hy vọng qua nỗ lực tuyên truyền, bà con sẽ dần dần ý thức và từ bỏ thói quen sinh con tại nhà.

BS Hoàng Ngọc Thành, Phó giám đốc Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Gia Lai, cho biết, vấn đề an toàn sinh con thực sự thách thức khi trên địa bàn tỉnh có đông đồng bào dân tộc thiểu số, tỷ lệ sinh con tại nhà còn cao.

Để đảm bảo an toàn cho mẹ và bé, trong quá trình mang thai người phụ nữ cần được thăm khám thai định kỳ. Việc khám thai sẽ giúp biết được tình trạng sức khỏe của mẹ và thai nhi; phát hiện các vấn đề để điều trị, xử lý kịp thời.

Theo bác sĩ, phụ nữ sinh con tại nhà có thể gặp các biến chứng như vỡ tử cung, băng huyết… nếu không được điều trị kịp thời thì có thể dẫn đến tính mạng của mẹ và con. "Trong thời gian qua, bệnh viện cũng đã phối hợp tuyên truyền cho phụ nữ về chế độ dinh dưỡng, cách chăm sóc bản thân và thai nhi trong suốt quá trình mang thai. Đồng thời tuyên truyền để chị em khám thai định kỳ và sinh con tại cơ sở y tế", bác sĩ Thành cho hay.

Theo BS Lê Thị Thanh Hương, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Gia Lai, tỷ lệ phụ nữ sinh con tại nhà trên địa bàn đang còn cao. Bên cạnh đó, trong thời gian mang thai, số phụ nữ đi khám thai tại các cơ sở y tế rất thấp. Mặc dù trong năm 2026 đã có nhiều chuyển biến, nhưng sự chuyển biến vẫn chưa thực sự mạnh mẽ.

Theo bác sĩ Hương, có nhiều nguyên nhân khiến tỷ lệ phụ nữ sinh con tại nhà cao như: địa hình phức tạp, giao thông cách trở; điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn cũng là trở ngại để người dân tiếp cận với các dịch vụ y tế. Bên cạnh đó còn do phong tục tập quán của người đồng bào dân tộc, người phụ nữ rất ngại khi đi khám phụ khoa và sinh con tại cơ sở y tế vì… xấu hổ.

Những năm qua, Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh đã có nhiều hoạt động để thay đổi cách nghĩ của người dân. Trong đó, có các hoạt động truyền thông đến tận thôn, làng hướng đến các bà mẹ mang thai, người thân, người có uy tín trong cộng đồng, cô đỡ thôn bản. Ngoài ra, trung tâm cũng tổ chức các đợt khám, tư vấn về những lợi ích của khám thai, sinh con tại cơ sở y tế.

"Truyền thông đến người dân không phải là việc dễ, để làm tốt thì công tác truyền thông phải thực hiện thường xuyên, trong buổi truyền thông không nên đưa quá nhiều nội dung mà nên tập trung vào một nội dung cốt lõi. Đặc biệt nên để các cán bộ y tế cơ sở, cô đỡ thôn bản làm tuyên truyền viên; truyền thông trực tiếp tại các gia đình bà mẹ, nhóm nhỏ để nhận được sự tin tưởng, chia sẻ của người phụ nữ mang thai", BS Lê Thị Thanh Hương nhấn mạnh.

Phát biểu tại chương trình hỗ trợ "Phụ nữ mang thai có hoàn cảnh khó khăn", ông Phạm Anh Tuấn, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 25% dân số toàn tỉnh. Nhiều gia đình sống ở vùng sâu vùng xa, vùng biên giới - nơi việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc thai kỳ còn khó khăn.

Nguồn hỗ trợ từ chương trình sẽ giúp các bà mẹ có thêm dinh dưỡng, được khám và theo dõi thai kỳ. Quan trọng hơn, chương trình trao cho các mẹ kiến thức và kỹ năng: khám thai đúng hẹn, nhận biết dấu hiệu bất thường, chăm sóc bản thân và em bé từ trước khi sinh. Khi thói quen ấy được duy trì, người mẹ an tâm hơn, em bé có thêm cơ hội chào đời khỏe mạnh. Đó chính là sự đầu tư từ gốc cho chất lượng dân số và tương lại đất nước.

Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai khẳng định tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực để người dân khó khăn tiếp cận với các dịch vụ y tế thiết yếu; góp phần nâng cao chất lượng dân số, vì tương lai của mỗi gia đình và sự phát triển bền vững của đất nước.

Minh Tuấn - Đình Hưng (thực hiện)