Chuyển đổi số đang mở thêm những cơ hội mới cho phụ nữ khởi nghiệp nhưng khoảng cách về kỹ năng, ngôn ngữ, hạ tầng và khả năng tiếp cận công nghệ vẫn là thách thức, nhất là với phụ nữ dân tộc thiểu số. Bà Vũ Thị Quỳnh Anh, Phó Cố vấn trưởng Dự án GREAT, chia sẻ cách đưa công nghệ đến gần hơn với phụ nữ, từ kỹ năng số cơ bản đến quản trị kinh doanh, mở rộng thị trường và hướng tới những mô hình kinh doanh bền vững.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng đi sâu vào sản xuất, kinh doanh và đời sống, khả năng tiếp cận và làm chủ công cụ số trở thành một phần quan trọng trong năng lực cạnh tranh của phụ nữ khởi nghiệp. Với phụ nữ dân tộc thiểu số, chuyển đổi số còn có ý nghĩa trong việc thu hẹp khoảng cách về địa lý, thông tin và thị trường.

Dự án GREAT (Thúc đẩy Bình đẳng giới thông qua Nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và Phát triển du lịch) do Chính phủ Australia tài trợ, triển khai tại Lào Cai và Sơn La, hướng tới nâng cao quyền năng kinh tế cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số.

Trong quá trình triển khai, GREAT phối hợp với các cấp Hội LHPN để đưa cơ hội đào tạo, kết nối thị trường và các nguồn lực hỗ trợ đến gần hơn với phụ nữ. Tại lào Cai và Sơn La, Dự án đã hợp tác với Hội LHPN các cấp, tập trung vào nâng cao năng lực kinh doanh, mở rộng quy mô sản xuất, đa dạng hóa sản phẩm và thị trường, xây dựng mạng lưới cố vấn đồng hành cho doanh nhân nữ.

Ở lĩnh vực chuyển đổi số và tài chính toàn diện, GREAT tiếp tục phối hợp với Hội LHPN và các đối tác để mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ tài chính, kỹ năng số và thị trường cho phụ nữ. Các hoạt động hướng tới những nhu cầu thiết thực như bán hàng trực tuyến, quảng bá sản phẩm, quản lý kinh doanh, tiếp cận vốn và kết nối với các dịch vụ hỗ trợ.

Từ thực tế triển khai dự án, bà Vũ Thị Quỳnh Anh, Phó Cố vấn trưởng Dự án GREAT, chia sẻ cách đưa công nghệ đến gần hơn với phụ nữ, từ kỹ năng số cơ bản đến quản trị kinh doanh, mở rộng thị trường và hướng tới những mô hình kinh doanh bền vững.

+ Vì sao Dự án GREAT xác định chuyển đổi số là một trong những hướng quan trọng để tăng quyền năng kinh tế cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số?

Bà Vũ Thị Quỳnh Anh: Chuyển đổi số là một chiến lược quan trọng của Dự án GREAT do Chính phủ Australia hỗ trợ trong giai đoạn 2 (2022-2027), nhằm tăng quyền năng kinh tế cho phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số tại hai tỉnh Sơn La và Lào Cai.

Trong bối cảnh hiện nay, các kỹ năng số và công cụ số như AI ngày càng trở nên thiết thực, có ứng dụng rộng rãi trong các hoạt động kinh tế, từ sản xuất, kinh doanh của phụ nữ đến xã hội số, giúp tiếp cận kho tri thức vô tận trên các nền tảng trực tuyến, cũng như chính phủ số, thông qua việc cung cấp các dịch vụ công trực tuyến và thủ tục hành chính số một cách nhanh chóng, minh bạch.

Từ thực tế đó, chúng tôi cho rằng thực hiện chuyển đổi số là một công cụ hiệu quả để xóa bỏ những rào cản mà rất nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số gặp phải trong đời sống kinh tế và xã hội.

Những rào cản này gồm khoảng cách địa lý xa xôi và cách trở; hạn chế đi lại do phong tục; mạng lưới quan hệ trong sản xuất và xã hội hẹp; ít cơ hội tiếp cận thông tin, tri thức và các mạng lưới kinh doanh; khả năng giao tiếp bằng tiếng Kinh còn hạn chế, nhất là với một bộ phận chị em phụ nữ có tuổi.

Khi những rào cản này được loại bỏ, phụ nữ dân tộc thiểu số có thêm kiến thức, kỹ năng, tự tin sản xuất và điều hành kinh doanh có hiệu quả hơn, nâng cao thu nhập, việc làm cải thiện kết quả hoạt động của doanh nghiệp và tạo tác động cho các hộ liên kết. Qua đó, họ có thể thực hiện khát vọng phát triển kinh tế, phát triển bản thân. Công nghệ không chỉ giúp phụ nữ nâng cao thu nhập mà còn tăng quyền tự chủ, tiếng nói và vị thế trong gia đình, cộng đồng bao gồm phụ nữ DTTS là người khuyết tật.

Đồng thời, chuyển đổi số cũng giúp phụ nữ dân tộc thiểu số thích ứng tốt hơn với bối cảnh thị trường thay đổi nhanh chóng để tồn tại và phát triển trong các ngành nông nghiệp và du lịch.

+ Trong quá trình hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số tiếp cận công nghệ số, bà nhận thấy đâu là rào cản nào và Dự án đã có cách tiếp cận ra sao để từng bước tháo gỡ để đưa công nghệ về với chị em?

Bà Vũ Thị Quỳnh Anh: Qua quá trình triển khai, chúng tôi nhận thấy phụ nữ dân tộc thiểu số khi khởi nghiệp đang gặp một số rào cản khá rõ. Những rào cản này càng rõ ở phụ nữ đơn thân, khuyết tật hoặc lớn tuổi, khi hạn chế về vốn, thiết bị và thời gian chăm sóc gia đình khiến họ khó tiếp cận, ứng dụng công nghệ.

Trước hết là rào cản ngôn ngữ. Số đông phụ nữ dân tộc thiểu số, nhất là các chị trên 35 tuổi ở một số dân tộc như Mông, Dao, có khả năng giao tiếp và đọc hiểu tiếng Kinh hạn chế cũng như ít được tham gia các khóa học và tiếp cận kiến thức công nghệ thông tin. Vì vậy, họ khá dè dặt khi tiếp cận các khóa đào tạo, hướng dẫn về kỹ năng số và công nghệ số.

Bên cạnh đó là khoảng cách số. Phần lớn phụ nữ dân tộc thiểu số sử dụng điện thoại thông minh để tương tác đơn giản trên mạng xã hội, nhưng còn thiếu kiến thức số để khai thác các công cụ số hữu ích cho cuộc sống và sinh kế của mình, đồng thời thiếu kiến thức về an toàn trên mạng.

Một rào cản khác là thời gian để tham gia các chương trình đào tạo cũng như tự học. Phụ nữ dân tộc thiểu số phải đảm nhiệm nhiều công việc, từ việc nhà, sản xuất nông nghiệp đến các hoạt động sinh kế, nên khó thu xếp thời gian để tham gia các chương trình đào tạo, huấn luyện chuyển đổi số. Do họ chịu trách nhiệm chính trong kinh doanh và việc nhà việc duy trì tự học là hạn chế.

Ngoài ra, hạ tầng internet và điện thoại thông minh còn hạn chế. Ở nhiều vùng sâu, vùng xa, hạ tầng internet chưa phát triển, kết nối không ổn định, ảnh hưởng đến việc tiếp cận các khóa đào tạo trực tuyến cũng như sử dụng các ứng dụng trên các nền tảng trực tuyến.

Từ những rào cản đó, chúng tôi đã cải thiện sự tham gia có hiệu quả của phụ nữ dân tộc thiểu số trong chuyển đổi số qua nhiều cách.

Trước hết, chúng tôi trang bị cho phụ nữ dân tộc thiểu số các kỹ năng số cơ bản để tiếp cận các kiến thức mới trên điện thoại thông minh và hiểu biết về cách làm thế nào để an toàn trên nền tảng trực tuyến thông qua các buổi hướng dẫn do tư vấn viên kỹ năng số tại điểm thực hiện.

Cùng với đó, Dự án hỗ trợ xây dựng các tài liệu đào tạo kỹ thuật sản xuất dưới dạng video clip đơn giản, ngắn gọn bằng tiếng dân tộc thiểu số và tăng cường tổ chức các lớp học online. Cách làm này tạo điều kiện để nhiều chị em và thành viên gia đình của họ có thể tiếp cận, tham gia khóa học vào thời gian phù hợp và áp dụng hiệu quả những kiến thức mới về sản xuất, như kỹ thuật trồng sâm, dược liệu theo tiêu chuẩn GACP-WHO. Nhiều chị được chồng và con hướng dẫn, hỗ trợ để nắm bắt và áp dụng trong thực tế.

Đặc biệt, Dự án kết hợp đào tạo với hướng dẫn thực hành, theo phương thức "cầm tay chỉ việc" gắn với các hoạt động sinh kế hiện tại của chị em, sử dụng các công cụ quản lý doanh nghiệp và kinh doanh hiệu quả hơn. Qua quá trình thực hành này, phụ nữ có thể từng bước nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh, mở rộng mạng lưới kinh doanh, đối tác và thị trường

+ Vậy GREAT đã làm gì để giúp phụ nữ đi từ việc biết sử dụng điện thoại đến thực sự làm chủ các công cụ số trong sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường?

Bà Vũ Thị Quỳnh Anh: Tiểu dự án "Hỗ trợ kỹ thuật tăng cường hệ sinh thái chuyển đổi số tại Sơn La và Lào Cai" do Dự án GREAT hỗ trợ đã có 2 sáng kiến chính để giúp 2 nhóm đối tượng phụ nữ tiếp cận và hưởng lợi từ chuyển đổi số.

Với các nữ doanh nhân, thông qua chương trình tăng tốc kinh doanh số dài 8-10 tuần, Dự án trang bị các kiến thức và kỹ năng về số và công cụ số để quản lý dòng tiền, marketing, bán hàng, tiết kiệm chi phí. Đồng thời, chương trình huấn luyện họ thực hành các công cụ trong thực tiễn kinh doanh hàng ngày, giúp hơn 350 doanh nghiệp, trong đó 70% là nữ, tự tin áp dụng và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Trong đó phụ nữ dân tộc thiểu số là người khuyết tật đã tìm cơ hội phát triển sinh kế phù hợp với năng lực của mình.

Không chỉ số phụ nữ tham gia chương trình đào tạo và huấn luyện này được tham gia chuyển đổi số trong kinh doanh. Dự án còn phát triển hệ sinh thái chuyển đổi số ở hai tỉnh thông qua nhiều hoạt động.

Thứ nhất, Dự án xây dựng năng lực cho các nhà cung cấp dịch vụ chuyển đổi số trong kinh doanh tại địa phương, để cung cấp các dịch vụ đào tạo như quản lý bán hàng trên các nền tảng trực tuyến, bán hàng trực tuyến, xây dựng thương hiệu… Qua đó, nhiều đơn vị kinh doanh, trong đó có phụ nữ, có thể tiếp cận các dịch vụ chuyển đổi số về lâu dài.

Thứ hai, Dự án hợp tác với Trường Đại học Tây Bắc và Thái Nguyên để đào tạo giảng viên và sinh viên các kiến thức cơ bản về chuyển đổi số trong kinh doanh, các kỹ năng tư vấn và cung cấp dịch vụ cho doanh nghiệp.

Nhiều sinh viên và giảng viên đã trở thành nhà cung cấp dịch vụ chuyển đổi số cho các doanh nghiệp và hoàn thiện chương trình đào tạo cử nhân kinh tế số. Đây cũng là nơi cung cấp nguồn nhân lực có chất lượng về chuyển đổi số cho thị trường lao động và hỗ trợ việc kinh doanh ở hai tỉnh. Nhà trường cũng là nơi cập nhật nhu cầu chuyển đổi số để kết nối với các đơn vị cung cấp dịch vụ.

Thứ ba, Dự án làm việc với các nhà cung cấp dịch vụ chuyển đổi số quốc gia, cung cấp các giải pháp số trong quản lý bán hàng, quản lý khách hàng, giúp họ điều chỉnh gói dịch vụ cho phù hợp với nhu cầu và năng lực của các doanh nghiệp ở địa phương.

Ngoài ra, Dự án cũng nâng cao năng lực ứng dụng AI cho các cơ quan hỗ trợ doanh nghiệp, qua đó cải thiện chất lượng hỗ trợ, đặc biệt với doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ. Với phụ nữ khởi nghiệp trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, Dự án giúp các doanh nghiệp đầu chuỗi và các đơn vị cung cấp dịch vụ công như Trung tâm Khuyến nông, Chi cục Kiểm lâm số hóa các học liệu. Trong đó có 60 video clip về công dân kỷ nguyên số - kỹ năng số và khoảng 150 video clip ngắn bằng tiếng Việt và tiếng dân tộc thiểu số về kỹ thuật canh tác quế bền vững, trồng sâm, canh tác lê, trồng cà phê.

Nhờ đó, phụ nữ dân tộc thiểu số ở hai tỉnh có thể tự học hoặc tham gia các khóa học trực tuyến của các đơn vị cung cấp dịch vụ công.

Tiểu dự án đã chọn và đào tạo 106 nông dân, trong đó 52 người là phụ nữ dân tộc thiểu số và là thành viên tích cực trong các chuỗi, về kỹ năng số cơ bản và kỹ năng tư vấn để họ trở thành tư vấn viên tại điểm, hướng dẫn và đào tạo cho các thành viên tổ nhóm.

Các tư vấn viên tại điểm này, cùng với các doanh nghiệp đầu chuỗi và các nhà cung cấp dịch vụ công, sẽ lan tỏa các kiến thức số và cung cấp các kiến thức sản xuất trên các nền tảng internet, để thêm nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số trong và ngoài dự án có thể tiếp cận với số hóa.

Đồng thời, Dự án hợp tác với Hội LHPN và các tổ chức tài chính như Ngân hàng Chính sách Xã hội hướng dẫn chị em tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số và khoản vay ưu đãi chính thức một cách an toàn, hạn chế rủi ro tín dụng đen và lừa đảo tài chính trên mạng.

Tôi tin rằng, trong thời gian tới, phụ nữ dân tộc thiểu số, đặc biệt là phụ nữ khởi nghiệp sẽ tham gia với nhiều vai trò tích cực hơn trong quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh với vai trò là người sử dụng dịch vụ cũng như cung cấp dịch vụ chuyển đổi số. Thông qua công nghệ và tài chính toàn diện, Dự án góp phần tăng quyền tự chủ kinh tế, tiếng nói và khả năng ra quyết định của phụ nữ.

+ Xin trân trọng cảm ơn bà!