Đề xuất cấm vĩnh viễn người sinh từ năm 2010 không được mua thuốc lá

Chiều 9/11, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Lê Hoàng Anh (tỉnh Gia Lai), đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đề xuất cấm bán thuốc lá lâu dài đối với những người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau, thay vì chỉ áp dụng giới hạn độ tuổi như hiện nay.

Theo quy định hiện hành, người đủ 18 tuổi được phép mua thuốc lá. Với đề xuất của ông Hoàng Anh, những người sinh từ năm 2010 sẽ không được mua thuốc lá ngay cả khi đã trưởng thành, trong khi những người sinh trước thời điểm này vẫn được mua khi đủ tuổi theo quy định.

Đại biểu đề nghị chính sách có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, thời điểm những người sinh đầu năm 2010 vừa tròn 18 tuổi. Theo ông, cách tiếp cận này không ảnh hưởng đến quyền mua thuốc lá hợp pháp của những người đã đủ tuổi trước khi luật có hiệu lực. Việc kiểm soát cũng không quá phức tạp, bởi người bán chỉ cần đối chiếu ngày sinh trên căn cước công dân hoặc ứng dụng VNeID.

Lý giải đề xuất, ông Hoàng Anh dẫn số liệu điều tra năm 2021 cho thấy tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%, nhưng tăng lên 32,6% ở nhóm 20-24 tuổi, gần gấp 6 lần. Điều này cho thấy nhiều người trẻ bắt đầu hút thuốc sau khi bước qua tuổi 18.

Theo đại biểu, nếu chỉ duy trì giới hạn tuổi hiện hành, mỗi năm sẽ có thêm một nhóm thanh niên được phép mua thuốc lá, làm tăng nguy cơ hình thành thói quen hút thuốc và nghiện nicotine.

Ngay cả khi thực hiện các biện pháp như tăng thuế theo lộ trình, cấm trưng bày thuốc lá và mở rộng môi trường không khói thuốc, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới đến năm 2045 vẫn được dự báo trên 28%.

Đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ từng được Bộ Y tế đưa ra trong tờ trình hồi tháng 5 nhưng sau đó rút khỏi dự thảo. Ông Hoàng Anh đề nghị đưa chính sách này trở lại, cho rằng đây là giải pháp có thể tạo ra thay đổi lớn trong dài hạn.

Theo mô hình dự báo được đại biểu viện dẫn, nếu áp dụng quy định cấm theo thế hệ, đến năm 2045 có thể giúp hơn 3 triệu nam giới Việt Nam không rơi vào nghiện thuốc lá, đưa tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống 21%, sớm hơn 22 năm so với kịch bản giữ nguyên quy định hiện hành. Ngay cả khi mức độ tuân thủ chỉ ở mức trung bình, số người hút thuốc cũng có thể giảm 1,7 triệu.

"Chúng ta có muốn con mình hút thuốc không? Nếu câu trả lời là không, thì đó chính là lý do để Quốc hội quyết hôm nay", đại biểu đoàn Gia Lai nói.

Nâng tuổi mua thuốc lá lên 21 thay vì 18

Cùng quan điểm cần hạn chế thanh niên tiếp cận thuốc lá, đại biểu Nguyễn Hải Long (TP Đà Nẵng) đề nghị nâng độ tuổi được mua thuốc lá từ 18 lên 21, thay vì cấm theo thế hệ.

Dẫn báo cáo của Bộ Y tế, ông cho rằng nếu giữ mốc 18 tuổi, mỗi năm sẽ có thêm một lớp thanh niên bước qua ngưỡng tuổi được phép mua thuốc lá, trở thành nhóm khách hàng mà ngành công nghiệp thuốc lá có thể khai thác lâu dài.

Theo đại biểu, giai đoạn 18-21 tuổi là thời điểm nhiều người trẻ rời gia đình, có thu nhập riêng và bắt đầu sống trong những môi trường xã hội mới, trong khi chưa có đủ cơ chế bảo vệ.

"Lứa tuổi 18 đến 21, lúc các em rời gia đình, có tiền riêng, sống giữa nhóm bạn mới, lại là lứa tuổi chưa được bảo vệ. Và ai chưa hút đến 21 tuổi thì phần lớn sẽ không hút suốt đời", ông Nguyễn Hải Long nói.

Đại biểu cho biết ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng độ tuổi được mua thuốc lá là 21. Ông đề xuất Việt Nam thực hiện theo lộ trình nâng lần lượt lên 19, 20 và 21 tuổi, mỗi mốc có hiệu lực từ ngày 1/1 hằng năm, bắt đầu từ năm 2028, nhằm tránh ảnh hưởng đến quyền mua thuốc lá hợp pháp của những người đang đủ tuổi.

Ông cho rằng mỗi năm chậm thay đổi chính sách sẽ có thêm nhiều thanh niên tiếp cận thuốc lá. "Tôi biết đề nghị này sẽ khiến các hãng thuốc lá ghét tôi. Làm đại biểu, ai cũng mong được nhiều người quý mến. Nhưng lần đầu tiên, tôi mong Quốc hội quyết định để tôi bị thật nhiều hãng thuốc lá ghét, vì họ ghét tôi bao nhiêu thì các bậc cha mẹ bớt đi bấy nhiêu nỗi bất lực, và thanh niên của chúng ta bớt đi bấy nhiêu cơn nghiện suốt đời", ông chia sẻ.

Người trẻ mua thuốc lá, người bán dựa vào đâu để kiểm tra tuổi?

Trong khi đó, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) quan tâm đến tính khả thi của quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, đặc biệt là phương thức xác minh độ tuổi người mua.

Ông nêu tình huống người trẻ đến mua thuốc lá và khẳng định mình đã đủ 18 tuổi, hoặc mua hộ người thân trong gia đình. Khi đó, người bán sẽ căn cứ vào đâu để xác định chính xác độ tuổi?

Theo đại biểu, người kinh doanh thường có tâm lý muốn bán được hàng, tránh tồn kho và thua lỗ. Vì vậy, nếu không có phương thức kiểm tra phù hợp, quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ tuổi có thể khó thực thi.

Ông đề nghị nghiên cứu giải pháp kiểm soát cụ thể, bảo đảm trẻ em và thanh thiếu niên không dễ dàng tiếp cận, mua được thuốc lá.