Đề xuất chủ nền tảng cùng đóng bảo hiểm xã hội cho tài xế công nghệ

Chạy xe hôm nay, lo cho ngày mai

Chiều muộn, anh Cấn Đình Mạnh (43 tuổi, Hà Nội) vẫn đều đặn nhận cuốc xe trên ứng dụng. Khoảng 3-4 năm làm công việc này, anh Mạnh đã quen với những ngày đông khách và cả những ngày ngồi chờ dài mà cuốc xe thưa thớt. "Thời gian gần đây vắng khách lắm, một ngày chạy được 200-300 nghìn đồng", anh Mạnh chia sẻ.

Không có mức lương cố định, thu nhập của tài xế công nghệ phụ thuộc vào số chuyến, thời gian chạy xe và nhu cầu của thị trường. Khi lượng khách giảm, muốn có thêm thu nhập, tài xế phải dành nhiều thời gian hơn trên đường.

Với những người có thu nhập biến động như anh Mạnh, việc dành một khoản tiền cố định hằng tháng cho chính sách an sinh dài hạn cũng là điều cần cân nhắc.

Khi được hỏi về phương án tham gia BHXH, anh Mạnh cho rằng hình thức tự nguyện khiến anh cảm thấy chủ động hơn. "Bản thân em thấy đóng tự nguyện thoải mái hơn", anh nói.

Câu trả lời của anh Mạnh cho thấy một đặc thù của lao động nền tảng, công việc khá linh hoạt nhưng chính sự linh hoạt đó cũng khiến việc duy trì một khoản đóng bảo hiểm ổn định trở thành bài toán không đơn giản.

Trong khi đó, anh Nguyễn Đình Thực (24 tuổi) mới chuyển sang chạy xe công nghệ sau khi nghỉ việc văn phòng. Anh cho biết đã chạy khoảng hai tuần, chủ yếu coi đây là công việc trong giai đoạn chuyển tiếp. Mỗi ngày, anh thường chạy đến tối muộn được khoảng 400.000-500.000 đồng.

Từng làm việc trong môi trường doanh nghiệp, anh Thực đã quen với việc người lao động và doanh nghiệp cùng tham gia đóng BHXH. "Nếu được đóng bảo hiểm xã hội và công ty nền tảng cùng đóng thì người lao động như em rất mong chờ", anh Thực nói.

Với anh, việc doanh nghiệp cùng đóng BHXH cho người lao động là cơ chế quen thuộc trong quan hệ lao động truyền thống. Điều anh quan tâm là khi chuyển sang làm việc trên nền tảng số, quyền lợi an sinh có được duy trì hay không.

Anh Mạc Văn Quang (24 tuổi), một tài xế công nghệ khác, lại nhìn vấn đề từ chính cách gọi "đối tác" mà các nền tảng thường sử dụng. "Đúng ra là nó phải có từ lâu rồi. Bởi vì nói là đối tác thôi nhưng mà thật ra không phải đâu. Nó không khác gì bọn em đang làm công nhân cho bên nền tảng luôn", anh Quang chia sẻ.

Theo anh Quang, trong quá trình làm việc, tài xế chịu sự tác động đáng kể từ nền tảng thông qua việc phân bổ chuyến, chính sách thưởng, mức chiết khấu và những quy định trên ứng dụng. Anh cho biết với nền tảng Be, mức chiết khấu mà anh đang chịu khoảng gần 40%.

Từ trải nghiệm của mình, anh Quang cho rằng, cần nhìn rõ hơn mối quan hệ giữa tài xế và nền tảng, thay vì chỉ dựa vào tên gọi "đối tác".

Không để tài xế tự gánh toàn bộ chi phí

Việc mở rộng diện bao phủ BHXH tới những nhóm lao động mới, trong đó có người làm việc trên nền tảng số, đang được đưa vào quá trình hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH. Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách ngày 29/9/2026, các đại biểu tiếp tục góp ý về đối tượng, tiêu chí xác định và cơ chế thực hiện đối với nhóm lao động này.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho rằng, việc nghiên cứu mở rộng diện tham gia BHXH đối với tài xế công nghệ phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường lao động.

Theo ông Dĩnh, khi ngày càng có nhiều người làm việc thông qua nền tảng số, chính sách an sinh cũng cần có cơ chế bảo vệ phù hợp, nhất là trước những rủi ro về tuổi già hoặc khi mất khả năng lao động.

"Vấn đề đặt ra là phải bảo đảm công bằng giữa các nhóm lao động. Người lao động trong khu vực chính thức có BHXH thì lao động trên nền tảng số cũng cần được nghiên cứu cơ chế bảo vệ phù hợp", ông Dĩnh nhận định.

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cơ chế đóng - hưởng cũng cần tính đến đặc thù thu nhập của tài xế công nghệ, bởi nhóm này không có mức lương cố định như lao động hưởng lương thông thường. "Điều quan trọng là phải xây dựng được cơ chế đóng - hưởng phù hợp, minh bạch, để người lao động thấy rõ quyền lợi của mình khi tham gia", ông Dĩnh nói.

Từ góc độ chính sách, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy (đoàn TPHCM) thống nhất với định hướng bổ sung người làm việc trên nền tảng số, trong đó có tài xế công nghệ, vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, theo bà, dự thảo cần làm rõ hơn tiêu chí nhận diện đối tượng, trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng, căn cứ đóng, phương thức đóng và cơ chế tổ chức thực hiện.

Bà Thúy đề nghị bổ sung khái niệm "người làm việc trên nền tảng số", đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa nhóm lao động này với doanh nghiệp vận hành nền tảng và các quy định liên quan đến quan hệ lao động.

Theo nữ đại biểu, không nên cứng nhắc sử dụng tiêu chí "thu nhập ổn định, thường xuyên" để xác định người thuộc diện tham gia. Với tài xế công nghệ, thu nhập có thể thay đổi theo thời gian hoạt động, nhu cầu thị trường, phương tiện và số lượng nền tảng mà tài xế tham gia.

Thay vào đó, có thể nghiên cứu những tiêu chí có khả năng xác định, kiểm chứng như số ngày hoặc số giờ hoạt động trên nền tảng, số chuyến xe hoặc giao dịch hoàn thành, cùng mức độ quản lý, điều phối và kiểm soát của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, bà Thúy đề nghị xác định tài xế xe công nghệ là một nhóm đối tượng riêng thuộc diện BHXH bắt buộc và không nên để tài xế tự chịu toàn bộ mức đóng.

Theo bà, doanh nghiệp nền tảng có khả năng tác động đáng kể đến giá cước, tỷ lệ chiết khấu, phân bổ chuyến, xếp hạng, cơ chế thưởng - phạt và quyền duy trì tài khoản của tài xế. Vì vậy, trách nhiệm bảo đảm an sinh cần được xem xét tương ứng với vai trò của nền tảng.

Từ đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, doanh nghiệp có thể thực hiện phần đóng thuộc trách nhiệm của mình, đồng thời phối hợp trong việc thu, nộp; Nhà nước có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ đối với những tài xế thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn chuyển đổi sang cơ chế bắt buộc.

Đây cũng là vấn đề được đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) lưu ý khi cho rằng nhóm lao động trên nền tảng số rất đa dạng. Không nên chỉ dựa vào tên gọi hợp đồng hay hình thức làm việc để xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc mà cần làm rõ mức độ phụ thuộc, quyền tự quyết và trách nhiệm của nền tảng.

Ông Bình cũng đề nghị tính đến những trường hợp một người cùng lúc hoạt động trên nhiều nền tảng, làm việc bán thời gian hoặc có thu nhập không đều; đồng thời cần đánh giá cụ thể mức đóng, căn cứ đóng và trách nhiệm của từng bên trước khi áp dụng nghĩa vụ bắt buộc.

Như vậy, đề xuất đưa tài xế công nghệ vào diện BHXH bắt buộc mới là một bước trong quá trình hoàn thiện chính sách. Cùng với việc xác định ai thuộc diện tham gia, vấn đề được đặt ra tiếp theo là ai sẽ đóng, đóng trên căn cứ nào và thực hiện ra sao.

Với những người đang ngồi trên yên xe mỗi ngày, câu chuyện an sinh không chỉ nằm ở số cuốc xe và khoản thu nhập hôm nay mà còn là điểm tựa cho những năm tháng không còn đủ sức chạy xe.

Để chính sách đi vào thực tế, những câu hỏi về đối tượng, mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm của doanh nghiệp nền tảng sẽ cần được quy định cụ thể, phù hợp với đặc thù của thị trường lao động số.