Đi tìm "điểm chạm" của thơ trong mùa xuân mới

Thơ chỉ thật sự sống khi "chạm" được vào người đọc

+ Cuộc thi thơ "Xuân Mới" mang lại cho anh cảm giác gì khác so với những cuộc thi thơ trước đây?

Đây là lần đầu tiên Chi hội Nhà văn Công an tổ chức một cuộc thi thơ quy mô lớn như vậy. Bản thân chữ "lần đầu" đã mang đến không ít hồi hộp. Tôi từng tham gia nhiều cuộc thi văn chương, may mắn đoạt được một số giải thưởng, nên khi ngồi ở vị trí giám khảo, tôi cảm nhận rõ trách nhiệm của người "cầm cân nảy mực", phải công tâm lựa chọn những thi phẩm xứng đáng nhất.

Cuộc thi đang bước vào giai đoạn nước rút và sự hồi hộp đang dần chuyển thành háo hức, với câu hỏi thường trực trong đầu tôi: Liệu có bất ngờ nào xảy ra ở "phút 89"? Tôi đọc mỗi tác phẩm dự thi ít nhất 3 lần với niềm trân trọng chân thành, bất kể chất lượng ra sao. Tôi khóc cùng thơ, cười cùng thơ, soi tâm hồn vào thơ để kết nối, giao cảm, đồng điệu, thậm chí tìm thấy bản thân trong những câu chữ của người khác.

Tôi thực sự "dừng lại" trước những cảm xúc mới, cách xử lý kỹ thuật, thi ảnh, cấu tứ, và đôi khi chỉ một chữ được dùng đúng chỗ cũng đủ khiến tôi bâng khuâng. Thật tuyệt nếu một bài thơ nào đó hòa quyện được cả 3 yếu tố cảm xúc, kỹ thuật và trải nghiệm sống. Nó không chỉ "chạm" vào gu thẩm mỹ của Ban Giám khảo mà quan trọng hơn, "chạm" được vào trái tim hàng ngàn độc giả yêu thơ.

+ Không khí chung của cuộc thi "Xuân Mới" năm nay ra sao, thưa anh?

"Sôi nổi" là từ xuất hiện đầu tiên trong tôi. Chỉ trong khoảng 40 ngày, Ban Tổ chức đã nhận hơn 3.000 bài thơ dự thi, chưa kể rất nhiều cuộc gọi, tin nhắn hỏi về thể lệ. Dù khối lượng công việc khá lớn, tôi vẫn cảm thấy hạnh phúc vì cuộc thi thực sự lan tỏa mạnh mẽ, và bản thân mình có cơ hội góp một phần công sức nhỏ bé để tiếp thêm "nhiên liệu" cho sự sôi nổi ấy.

Giám khảo đọc bằng lý trí trước, rồi đọc bằng trái tim

+ Trong vai trò giám khảo, đâu là thử thách lớn nhất của anh?

Chấm thi văn chương vốn là câu chuyện "so bó đũa, chọn cột cờ", mang tính tương đối. Tôi cố gắng làm việc hết sức trong khả năng của mình. Ở những lượt đọc đầu, tôi đọc bằng lý trí, như một giáo viên dạy Văn: Giải mã chủ đề, phân tích cấu tứ, theo dõi mạch cảm xúc, thông điệp, đồng thời rà soát chính tả, ngữ pháp. Dĩ nhiên, tôi luôn cởi mở với những cách phá cách có chủ ý, khác với lỗi diễn đạt đơn thuần.

Những lần đọc sau, tôi thả lỏng hơn, đọc bằng cảm xúc để tìm một "điểm chạm" thực sự. Bên cạnh đó, quy chế chấm giải được Ban Tổ chức xây dựng khá chặt chẽ. Khi mỗi giám khảo nghiêm túc với phần việc của mình và cùng trao đổi kỹ lưỡng, tôi tin rằng chúng tôi sẽ tìm ra những bài thơ có giá trị.

+ Là một chiến sĩ công an trước khi trở thành nhà văn, anh muốn gửi gắm điều gì tới các cán bộ, chiến sĩ tham dự cuộc thi?

Tôi trưởng thành từ chính những cuộc thi văn chương, nơi giúp tôi nhận ra giới hạn bản thân và học cách đối diện với thất bại để tiếp tục dấn thân. Cảm giác hồi hộp, bất an khi gửi tác phẩm dự thi là cần thiết, bởi nó giữ người viết gắn với thực tế, không sa vào những ảo tưởng dễ dãi.

Cuộc thi năm nay có khoảng 100 tác giả là cán bộ, chiến sĩ công an tham gia. Điều đó cho thấy họ thực sự yêu văn chương và hào hứng với những sân chơi văn học chuyên nghiệp. Những bài thơ đã được đăng thể hiện bút lực khá tốt, niềm tự hào với màu áo đang mặc và khả năng lồng ghép câu chuyện nghề - chuyện đời một cách uyển chuyển. 

Với những tác giả chưa được chọn, Ban Giám khảo vẫn trân trọng niềm đam mê và những tín hiệu cảm xúc đáng quý trong tác phẩm của họ. Từ hiện thực đời sống đến một tác phẩm nghệ thuật hoàn chỉnh là hành trình dài, đòi hỏi nội lực và bản lĩnh. Tôi hy vọng sau cuộc thi, Chi hội Nhà văn Công an sẽ tiếp tục tạo ra những không gian kết nối để các cây bút phát triển bền bỉ hơn.

Người cầm bút cần tạo lập được "vân chữ" của riêng mình

+ Theo anh, người viết thơ hôm nay cần điều gì để không bị hòa tan giữa nhiều tiếng nói khác nhau?

Khi chấm thi, tôi không nghiêng hẳn về yếu tố nào. Tôi chủ động "chạm" vào thơ để thơ "chạm" lại mình, rồi tự cảm nhận đâu là "điểm chạm" sâu nhất. Kỹ thuật có thể học hỏi, còn bản lĩnh tư tưởng đòi hỏi nền tảng tri thức và cá tính sáng tạo. Tôi mong được đọc những bài thơ đạt đến độ "kỹ thuật như không kỹ thuật", truyền tải tư tưởng kín đáo, theo tinh thần "ý tại ngôn ngoại".

Nhiều bài thơ cho thấy thái độ sống rõ ràng, không né tránh hiện thực, nhưng lại sa vào diễn ngôn trực tiếp, thiếu chiều sâu ẩn dụ. Tôi luôn tâm đắc với nguyên lý "tảng băng trôi" trong văn chương của Ernest Hemingway: Điều cốt lõi cần nằm sâu dưới bề mặt câu chữ.

Nhà thơ Lê Đạt từng viết: "Mỗi công dân có một dạng vân tay/Mỗi nhà thơ có một dạng vân chữ". Để không bị lãng quên hay hòa lẫn, người cầm bút cần tạo lập được "vân chữ" của riêng mình qua giọng điệu, góc nhìn và cá tính sáng tạo. Về lý thuyết là vậy, nhưng bản thân tôi cũng chưa làm được điều đó cho thật sắc nét, trọn vẹn. Bởi vậy, với tôi, chấm thi lần này cũng là dịp nhìn lại chính con đường sáng tác của bản thân: Viết gì và viết như thế nào?

+ Anh thấy cuộc thi "Xuân Mới" đang nuôi dưỡng điều gì cho văn học?

Cuộc thi Xuân Mới nuôi dưỡng một niềm tin rằng, dù đứng ở vị trí khiêm nhường trước sự bùng nổ của các loại hình giải trí, thơ ca vẫn âm ỉ sống trong lòng những người yêu thơ. Nó sưởi ấm tôi, để tôi nhận ra mình vẫn có thể thao thức trước một câu thơ hay, kính phục một chữ dùng đắt giá. Từ đó, thơ của các tác giả dự thi hóa thành chiếc chìa khóa mở ra cho tôi niềm khao khát tự viết nên những tác phẩm ấn tượng hơn.

+ Xin cảm ơn anh!