Diễn đàn tháng 7: Bắt đầu từ quyền lựa chọn của phụ nữ

Những năm gần đây, cùng với sự thay đổi của cơ cấu dân số, câu chuyện mức sinh thấp đang trở thành mối quan tâm của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Trước thực tế ngày càng nhiều cặp vợ chồng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc trì hoãn sinh con, không ít người đặt câu hỏi: Vì sao phụ nữ ngày nay không còn mặn mà với việc lập gia đình và sinh con như trước?

Theo tôi, trước khi tìm cách khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, chúng ta cần trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: Liệu phụ nữ đã thực sự được quyền lựa chọn hôn nhân và sinh con trong một môi trường đủ an toàn, công bằng và được sẻ chia hay chưa?

Quyền lựa chọn kết hôn hay sinh con là một trong những quyền cơ bản của mỗi con người. Khi phụ nữ được học tập nhiều hơn, có nghề nghiệp ổn định hơn và độc lập về kinh tế hơn, việc họ chủ động quyết định thời điểm kết hôn hoặc sinh con là một biểu hiện của sự tiến bộ xã hội, chứ không phải sự xa rời các giá trị gia đình.

Thực tế, phần lớn phụ nữ không từ chối hôn nhân hay thiên chức làm mẹ. Điều họ từ chối là việc phải bước vào hôn nhân khi chưa sẵn sàng hoặc phải gánh vác gần như toàn bộ trách nhiệm chăm sóc sau khi có con. Không ít người trẻ vẫn mong muốn có một gia đình đủ đầy, có hai con để các con có anh chị em đồng hành. Nhưng mong muốn ấy thường đi kèm với rất nhiều băn khoăn: thu nhập có đủ không, ai sẽ chăm con khi mình đi làm, liệu sự nghiệp có bị gián đoạn, có còn thời gian chăm sóc cha mẹ già hay không?

Đó không phải là sự ích kỷ, mà là những cân nhắc rất thực tế của những người đang cố gắng làm tốt nhiều vai trò cùng một lúc.

Điều đáng suy nghĩ là trong khi xã hội kỳ vọng phụ nữ vừa thành công trong công việc, vừa là người mẹ tận tụy, người con hiếu thảo, người vợ chu toàn thì trách nhiệm chăm sóc trong gia đình vẫn chủ yếu đặt lên vai họ. Một người mẹ nghỉ việc để nuôi con thường được coi là điều bình thường, nhưng một người cha đưa ra quyết định tương tự lại được xem là ngoại lệ. Chính sự mất cân bằng ấy khiến nhiều phụ nữ cảm thấy việc sinh thêm một đứa trẻ đồng nghĩa với việc gánh thêm một áp lực lớn.

Nếu muốn các gia đình mạnh dạn sinh đủ hai con, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở những lời vận động. Điều phụ nữ cần trước hết là cảm giác được đồng hành.

Sự đồng hành ấy bắt đầu từ người chồng biết chia sẻ việc nhà và chăm sóc con cái như một trách nhiệm bình đẳng chứ không phải "giúp vợ". Nó tiếp tục được củng cố bằng những chính sách lao động thân thiện với gia đình, hệ thống nhà trẻ và trường mầm non chất lượng với chi phí hợp lý, dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, môi trường làm việc linh hoạt và cơ hội nghề nghiệp không bị thu hẹp sau khi sinh con.

Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong nhận thức xã hội. Một người phụ nữ kết hôn muộn không phải là người thất bại. Một người chưa muốn sinh con không phải là vô trách nhiệm. Và một gia đình chỉ thực sự hạnh phúc khi việc sinh con là kết quả của tình yêu, sự chuẩn bị và sự tự nguyện, chứ không phải áp lực từ những khuôn mẫu hay kỳ vọng của người khác.

Tôi tin rằng, phần lớn phụ nữ Việt Nam vẫn yêu gia đình và mong muốn làm mẹ. Nhưng họ cũng mong được tôn trọng như những chủ thể có quyền quyết định cuộc đời mình. Khi được sống trong một môi trường mà việc sinh con không đồng nghĩa với việc đánh đổi sự nghiệp, sức khỏe, cơ hội phát triển hay gánh vác một mình mọi trách nhiệm chăm sóc, họ sẽ tự tin hơn trong việc lựa chọn kết hôn và sinh con.