Diễn đàn tháng 7: Kiến tạo môi trường sống đủ an tâm để người trẻ muốn sinh con

Muốn tăng mức sinh phải tạo được niềm tin vào chất lượng cuộc sống

Theo ThS. Nguyễn Thị Thanh, quyết định sinh con của các gia đình trẻ hiện nay đã thay đổi rất nhiều so với trước đây. Nếu trước kia thu nhập thường được xem là yếu tố quyết định thì hiện nay, người trẻ cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố liên quan đến chất lượng sống lâu dài.

Theo bà, tại các đô thị lớn, không ít gia đình đang sống trong một "hệ sinh thái áp lực". Giá nhà ở tăng cao khiến nhiều cặp vợ chồng chỉ có thể lựa chọn những căn hộ diện tích nhỏ. Không gian xanh thiếu hụt, giao thông ùn tắc, ô nhiễm không khí, tiếng ồn và quãng đường đưa đón con mỗi ngày khiến chi phí thời gian và sức khỏe ngày càng lớn.

"Mỗi ngày đưa con đi học, đi làm rồi trở về nhà đã tiêu tốn rất nhiều thời gian và năng lượng. Vì vậy, điều khiến nhiều gia đình chần chừ sinh con thứ hai không đơn thuần là lo thiếu tiền mà là lo bản thân không còn đủ thời gian, sức khỏe và điều kiện để chăm sóc con tốt hơn", bà Thanh phân tích.

Theo chuyên gia, môi trường sống chính là yếu tố tạo nên cảm giác "an tâm" hay "bất an". Khi cha mẹ nhìn thấy con có thể đi học thuận tiện, vui chơi trong những không gian an toàn, được tiếp cận các dịch vụ y tế và chăm sóc trẻ ngay gần nơi ở, họ sẽ có nhiều niềm tin hơn vào quyết định mở rộng gia đình.

Ở góc độ này, chính sách khuyến sinh cần được nhìn nhận rộng hơn chính sách dân số đơn thuần. Mục tiêu không phải chỉ là tăng số trẻ được sinh ra mà là tạo dựng điều kiện để mỗi gia đình cảm thấy việc sinh và nuôi con không làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

Bà Thanh cho rằng, những áp lực về tài chính, nhà ở, giáo dục hay việc làm vẫn tồn tại nhưng đó chỉ là những biểu hiện cụ thể của một vấn đề lớn hơn là chất lượng môi trường sống. Nếu các yếu tố này được cải thiện đồng bộ thì tâm lý e ngại sinh con cũng sẽ giảm đáng kể.

Khuyến sinh phải bắt đầu từ quy hoạch đô thị và hệ sinh thái thân thiện với gia đình

Theo ThS. Nguyễn Thị Thanh, để giải quyết căn cơ tình trạng mức sinh thấp, cần chuyển từ tư duy hỗ trợ đơn lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái sống thân thiện với gia đình và trẻ em.

Một trong những giải pháp quan trọng là phát triển mô hình đô thị thân thiện với trẻ em. Trong mô hình này, trường học, nhà trẻ, trạm y tế, công viên, sân chơi, không gian công cộng và các tuyến đường an toàn cần được quy hoạch ngay trong bán kính sinh hoạt của cư dân. Điều đó giúp các gia đình giảm đáng kể thời gian di chuyển, chi phí sinh hoạt cũng như áp lực chăm sóc con nhỏ.

Theo bà Thanh, quy hoạch đô thị không chỉ là câu chuyện xây thêm nhà ở mà phải hướng tới một không gian sống "vị nhân sinh", nơi con người là trung tâm của phát triển. Trẻ em cần được lớn lên trong môi trường nhiều cây xanh, không khí trong lành, ít tiếng ồn và có đủ không gian vận động. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là khoản đầu tư cho chất lượng dân số trong tương lai.

Bên cạnh đó, hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ chất lượng với chi phí hợp lý cần được mở rộng để chia sẻ gánh nặng với các gia đình trẻ. Khi các cơ sở giáo dục mầm non, nhà trẻ công lập hoặc ngoài công lập hoạt động hiệu quả, cha mẹ sẽ có thêm thời gian dành cho công việc và cuộc sống.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Thanh cho rằng, các chính sách nhân sự thân thiện với gia đình sẽ góp phần quan trọng trong việc duy trì mức sinh. Những mô hình làm việc linh hoạt, làm việc kết hợp trực tiếp và trực tuyến, hỗ trợ chi phí gửi trẻ hoặc xây dựng nhà trẻ tại khu công nghiệp sẽ giúp người lao động, đặc biệt là phụ nữ, giảm áp lực khi sinh và nuôi con.

Theo chuyên gia, việc sinh con không nên trở thành nguyên nhân khiến người lao động đánh mất cơ hội nghề nghiệp. Một môi trường làm việc biết chia sẻ trách nhiệm với người lao động cũng chính là khoản đầu tư lâu dài cho nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ngoài Nhà nước và doanh nghiệp, cộng đồng cũng giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành môi trường sống thân thiện với gia đình. Những khu dân cư an toàn, nhiều hoạt động kết nối cộng đồng, sự đồng hành của các tổ chức xã hội và tình làng nghĩa xóm sẽ giúp cha mẹ trẻ giảm cảm giác cô đơn trong hành trình nuôi dạy con.

Theo ThS. Nguyễn Thị Thanh, ba chủ thể gồm Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng cần phối hợp như một "kiềng ba chân". Nhà nước kiến tạo chính sách và hạ tầng; doanh nghiệp tạo điều kiện để người lao động cân bằng giữa công việc và gia đình; cộng đồng xây dựng môi trường sống nhân văn, gắn kết. Chỉ khi ba yếu tố này vận hành đồng bộ mới tạo được nền tảng vững chắc cho chính sách khuyến sinh.

Bà nhấn mạnh, mục tiêu của các chính sách khuyến sinh không phải tạo thêm áp lực xã hội buộc người dân phải sinh nhiều con, mà là tạo điều kiện để những mong muốn tự nhiên của các gia đình có thể trở thành hiện thực.

"Khi người dân cảm thấy việc sinh con không đồng nghĩa với việc phải đánh đổi sự nghiệp, sức khỏe hay chất lượng cuộc sống, họ sẽ tự tin hơn trong việc xây dựng gia đình. Đó mới là nền tảng bền vững để duy trì mức sinh hợp lý, bảo đảm cơ cấu dân số cân bằng và góp phần vào sự phát triển lâu dài của đất nước", ThS. Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh.