Diễn đàn tháng 7: Những rào cản khiến vợ chồng trẻ ngại sinh đủ 2 con

Áp lực kinh tế và cân bằng cuộc sống là những rào cản lớn nhất

PV: Hiện nay, nhiều cặp vợ chồng trẻ mong muốn có con nhưng vẫn chần chừ hoặc chỉ sinh một con. Theo bà, đâu là những rào cản lớn nhất khiến các gia đình ngại sinh đủ hai con?

ThS. Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, việc nhiều cặp vợ chồng trẻ chần chừ sinh con hoặc chỉ dừng lại ở một con phản ánh những thay đổi lớn về điều kiện kinh tế - xã hội và quan niệm sống của thế hệ trẻ.

Rào cản đầu tiên là áp lực kinh tế. Chi phí nuôi dạy con ngày càng cao, từ y tế, giáo dục, nhà ở đến các hoạt động phát triển kỹ năng, trong khi thu nhập của nhiều gia đình chưa theo kịp tốc độ tăng của chi phí sinh hoạt. Vì vậy, không ít cặp vợ chồng lựa chọn trì hoãn hoặc chỉ sinh một con để bảo đảm chất lượng cuộc sống.

Bên cạnh đó là áp lực cân bằng giữa công việc và gia đình, đặc biệt đối với phụ nữ. Sau khi sinh con, nhiều người phải tạm dừng sự nghiệp, giảm cơ hội thăng tiến hoặc gặp khó khăn khi quay trở lại làm việc. Trong khi đó, việc chia sẻ trách nhiệm chăm sóc con trong gia đình và các dịch vụ hỗ trợ vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu.

Một yếu tố khác là sự thay đổi trong quan niệm về làm cha mẹ. Thế hệ trẻ hiện nay mong muốn đầu tư nhiều hơn cho từng đứa trẻ, từ giáo dục đến chăm sóc toàn diện. Chính kỳ vọng đó khiến áp lực về tài chính, thời gian và tâm lý tăng lên, khiến nhiều gia đình lựa chọn sinh ít con hơn.

Ngoài ra, sự thiếu ổn định về việc làm, thu nhập và nhà ở cũng ảnh hưởng đáng kể đến quyết định sinh con. Theo tôi, quyết định sinh con ngày nay không chỉ phụ thuộc vào mong muốn cá nhân mà còn gắn với mức độ an tâm về tương lai. Nếu các gia đình được hỗ trợ tốt hơn về nhà ở, y tế, giáo dục, dịch vụ chăm sóc trẻ em và môi trường làm việc thân thiện, họ sẽ tự tin hơn trong việc sinh đủ hai con.

PV: Bên cạnh yếu tố kinh tế, áp lực công việc, chăm sóc con cái và cân bằng giữa sự nghiệp với gia đình có tác động như thế nào đến quyết định sinh đủ hai con của các cặp vợ chồng hiện nay?

ThS. Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, nếu trước đây kinh tế được xem là rào cản lớn nhất thì hiện nay áp lực công việc và việc cân bằng giữa sự nghiệp với gia đình đã trở thành yếu tố có ảnh hưởng rất lớn.

Đối với nhiều phụ nữ, sinh con đồng nghĩa với "chi phí cơ hội" trong sự nghiệp. Họ có thể phải tạm dừng công việc, giảm thu nhập hoặc bỏ lỡ cơ hội phát triển nghề nghiệp. Đây là lý do khiến nhiều phụ nữ, nhất là những người có trình độ chuyên môn cao, cân nhắc rất kỹ trước khi quyết định sinh thêm con.

Trong khi đó, áp lực chăm sóc con ngày càng lớn khi các bậc cha mẹ đều mong muốn đầu tư toàn diện cho con về học tập, kỹ năng và trải nghiệm. Khi cả hai vợ chồng đều đi làm, việc vừa hoàn thành công việc, vừa chăm sóc con nhỏ khiến nhiều gia đình rơi vào trạng thái quá tải.

Một thực tế khác là gánh nặng chăm sóc con và việc nhà vẫn chủ yếu đặt lên vai người phụ nữ. Vì vậy, điều các gia đình trẻ cần không chỉ là hỗ trợ tài chính mà còn là môi trường làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc trẻ chất lượng và sự chia sẻ trách nhiệm bình đẳng giữa vợ và chồng. Khi người phụ nữ không phải lựa chọn giữa sự nghiệp và vai trò làm mẹ, các cặp vợ chồng sẽ có thêm niềm tin để sinh đủ hai con.

Cần xây dựng hệ sinh thái đồng hành cùng gia đình trẻ

PV: Theo bà, để các cặp vợ chồng yên tâm sinh đủ hai con, ngoài chính sách hỗ trợ của Nhà nước thì gia đình, doanh nghiệp và cộng đồng cần thay đổi hoặc đồng hành ra sao?

ThS. Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, để các cặp vợ chồng yên tâm sinh đủ hai con thì không thể chỉ trông chờ vào chính sách của Nhà nước mà cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ gia đình trẻ.

Trước hết, trong mỗi gia đình cần thay đổi nhận thức về việc chia sẻ trách nhiệm. Việc chăm sóc và nuôi dạy con không nên là trách nhiệm riêng của người mẹ. Khi người chồng cùng chia sẻ việc nhà và chăm sóc con, người phụ nữ sẽ giảm áp lực và có điều kiện phát triển nghề nghiệp tốt hơn.

Đối với doanh nghiệp, cần xem người lao động có con nhỏ là nguồn nhân lực cần được đầu tư lâu dài. Những chính sách như làm việc linh hoạt, hỗ trợ gửi trẻ, bố trí phòng vắt và trữ sữa hay tạo điều kiện quay trở lại làm việc sau nghỉ sinh sẽ giúp người lao động yên tâm hơn khi sinh con.

Cộng đồng cũng cần thay đổi cách nhìn về việc nuôi dạy con. Không nên tạo áp lực rằng cha mẹ phải hoàn hảo hay phải đầu tư quá mức mới là có trách nhiệm. Thay vào đó, cần phát triển môi trường sống thân thiện với trẻ em, mở rộng dịch vụ chăm sóc trẻ chất lượng và tăng cường các mạng lưới hỗ trợ để các gia đình trẻ không cảm thấy đơn độc.

Theo tôi, muốn nâng mức sinh bền vững, chúng ta cần chuyển từ tư duy "khuyến khích sinh con" sang "kiến tạo môi trường để các gia đình yên tâm sinh và nuôi dạy con". Khi mỗi đứa trẻ được sinh ra trong điều kiện tốt, đó không chỉ là hạnh phúc của mỗi gia đình mà còn là nền tảng cho sự phát triển của đất nước.

Sinh đủ hai con nên là một lựa chọn được nuôi dưỡng bằng niềm tin

PV: Từ góc độ gia đình và giới, bà có lời khuyên gì dành cho các cặp vợ chồng trẻ đang phân vân giữa việc chỉ sinh một con hay sinh đủ hai con?

ThS. Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, không có một công thức chung cho tất cả các gia đình. Việc sinh một con hay hai con cần được cân nhắc dựa trên điều kiện kinh tế, sức khỏe, tâm lý và hoàn cảnh của mỗi cặp vợ chồng. Điều quan trọng nhất là quyết định đó phải xuất phát từ sự đồng thuận và sự chuẩn bị của cả hai.

Tuy nhiên, nếu điều kiện cho phép, tôi vẫn khuyến khích các gia đình hướng tới việc sinh đủ hai con. Không chỉ vì mục tiêu duy trì mức sinh hợp lý mà còn bởi hai anh chị em có thể cùng lớn lên, chia sẻ và đồng hành với nhau trong suốt cuộc đời.

Tôi cũng muốn nhắn gửi tới các cặp vợ chồng trẻ rằng đừng chờ đến khi mọi điều kiện đều hoàn hảo mới nghĩ đến việc sinh con. Điều quan trọng hơn là biết lập kế hoạch tài chính, cùng nhau chia sẻ trách nhiệm và sẵn sàng thích nghi với những thay đổi khi có con.

Một gia đình hạnh phúc không được đo chỉ bằng thu nhập mà còn bằng sự gắn kết, yêu thương và khả năng cùng nhau vượt qua khó khăn. Khi vợ chồng cùng đồng hành và nhận được sự hỗ trợ từ gia đình, doanh nghiệp cũng như xã hội, việc sinh và nuôi dạy đủ hai con sẽ trở thành một lựa chọn tích cực.

PV: Theo bà, cần làm gì để thay đổi nhận thức của xã hội về việc sinh đủ hai con, giúp các cặp vợ chồng trẻ xem đây không chỉ là trách nhiệm đối với gia đình mà còn là sự đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước trong bối cảnh mức sinh đang có xu hướng giảm?

ThS. Lê Thị Thanh Tâm: Theo tôi, trước hết cần thay đổi cách tiếp cận trong truyền thông và chính sách. Không nên chỉ kêu gọi các gia đình "hãy sinh đủ hai con" mà cần giúp họ thấy rằng sinh con là một lựa chọn tích cực khi họ được sống trong môi trường an toàn, có sự hỗ trợ và có niềm tin vào tương lai.

Trong bối cảnh mức sinh đang giảm tại nhiều địa phương, thông điệp truyền thông cần chuyển từ "giảm sinh" sang "duy trì mức sinh hợp lý gắn với nâng cao chất lượng dân số và phát triển bền vững". Đây không chỉ là vấn đề dân số mà còn liên quan trực tiếp đến nguồn nhân lực, năng lực cạnh tranh quốc gia và hệ thống an sinh xã hội.

Điều quan trọng là giúp người trẻ hiểu rằng mỗi đứa trẻ sinh ra hôm nay không chỉ mang ý nghĩa đối với một gia đình mà còn là nguồn lực cho sự phát triển của đất nước trong tương lai. Tuy nhiên, nhận thức chỉ có thể thay đổi khi đi cùng với những chính sách hỗ trợ thiết thực về nhà ở, việc làm, chăm sóc trẻ em và môi trường làm việc thân thiện.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng sinh đủ hai con không nên được nhìn nhận như một mệnh lệnh hay áp lực xã hội. Đó cần là một lựa chọn tự nguyện, được thực hiện trên nền tảng của niềm tin, sự chuẩn bị và một hệ thống chính sách đủ mạnh để mỗi gia đình luôn cảm thấy được đồng hành. Khi đó, lợi ích của gia đình sẽ hài hòa với lợi ích của quốc gia, và mỗi đứa trẻ sinh ra sẽ thực sự trở thành vốn quý cho tương lai phát triển bền vững của đất nước.