Diễn đàn tháng 8: Gen Z có còn coi trọng chữ hiếu?

Khi chữ hiếu không còn được đo bằng khoảng cách

Một buổi tối, khi phố xá vẫn còn sáng đèn, điện thoại của Nguyễn Thị Hồng Hạnh (21 tuổi), sinh viên năm 3, Trường Đại học Thăng Long lại hiện lên cuộc gọi video quen thuộc từ mẹ. Chỉ vài phút hỏi thăm chuyện học hành, ăn uống hay sức khỏe cũng đủ để cả hai yên tâm trước khi kết thúc một ngày bận rộn.

"Công nghệ đã rút ngắn khoảng cách giữa những người thân trong gia đình. Nếu trước đây, báo hiếu thường được gắn với việc ở gần để chăm sóc cha mẹ hằng ngày thì ngày nay, người trẻ vẫn có thể quan tâm đến đấng sinh thành bằng nhiều cách khác", Hạnh tâm sự.

Theo Hạnh, giá trị cốt lõi của chữ hiếu chưa từng thay đổi. Đó vẫn là lòng biết ơn, sự kính trọng và tình yêu dành cho cha mẹ. Điều thay đổi chỉ là cách thể hiện. Những cuộc gọi thường xuyên, việc chủ động chăm lo cho bản thân để cha mẹ yên lòng hay nỗ lực sống tự lập cũng là những cách để báo hiếu trong cuộc sống hiện đại.

Là một người trẻ thuộc thế hệ Gen Z, Hạnh cũng không đồng tình với quan điểm cho rằng giới trẻ ngày nay ít dành thời gian cho gia đình nên kém hiếu thảo hơn. Áp lực học tập, công việc và nhịp sống hiện đại khiến thời gian dành cho gia đình không còn nhiều như trước. "Thay vì thể hiện tình cảm bằng lời nói, tôi chọn hành động thiết thực hơn như đưa cha mẹ đi du lịch bằng chính khoản tiền mình kiếm được, mua những món đồ giúp cuộc sống của cha mẹ thuận tiện hơn hoặc kiên nhẫn hướng dẫn cha mẹ sử dụng điện thoại thông minh để kết nối với cuộc sống số", Hồng Hạnh nêu quan điểm.

Điều Hạnh mong muốn nhất cũng rất giản dị, trở thành một người trưởng thành có trách nhiệm, biết chăm sóc bản thân để cha mẹ không còn phải lo lắng. Với cô, đó là món quà ý nghĩa nhất dành cho những người đã dành cả tuổi trẻ để nuôi mình khôn lớn.

"Ở xa không có nghĩa là xa cách"

Cùng chung góc nhìn ấy, chị Nguyễn Thị Yến Nhi (21 tuổi), sinh viên năm 3, Trường Đại học Thăng Long, cho rằng, Gen Z đang định nghĩa lại cách thể hiện chữ hiếu, chứ không làm mất đi giá trị của nó. "Người trẻ ngày nay không còn mặc định rằng báo hiếu là phải luôn ở cạnh cha mẹ hay tuyệt đối làm theo mọi quyết định của gia đình", Yến Nhi chia sẻ.

Theo cô, sự hiếu thảo trong thời đại 4.0 còn thể hiện ở việc biết tôn trọng cha mẹ, đồng thời giúp cuộc sống của họ thuận tiện hơn nhờ công nghệ. Một cuộc gọi video, việc cài đặt ứng dụng thanh toán, hướng dẫn cha mẹ đọc báo hay xem phim trên điện thoại... đều là những biểu hiện của sự quan tâm trong đời sống hiện đại.

"Việc Gen Z bận rộn với học tập, công việc hay những mục tiêu phát triển bản thân không đồng nghĩa với việc họ ít yêu thương gia đình", Nhi nói.

Nhi cho biết, nhiều bạn trẻ vẫn âm thầm quan tâm cha mẹ bằng những việc rất nhỏ: ghi nhớ sở thích của bố mẹ, đưa bố mẹ trải nghiệm những điều mới hoặc dành thời gian hướng dẫn cha mẹ làm quen với công nghệ để không bị bỏ lại phía sau trong xã hội số.

Nếu chỉ được chọn một cách để báo hiếu, Yến Nhi không nghĩ đến những món quà đắt tiền. Điều cô mong muốn là mỗi ngày đều có thể dành một khoảng thời gian để ngồi xuống, lắng nghe cha mẹ kể những câu chuyện rất đỗi đời thường. Bởi theo cô, khi khoảng cách thế hệ ngày càng lớn, điều người lớn tuổi cần nhiều khi chỉ là sự kiên nhẫn và hiện diện bằng cảm xúc của con cái.

Khoảng cách thế hệ hay khoảng cách của sự thấu hiểu?

Theo TS.Trần Thị Tuyết Mai, chuyên gia tâm lý (Trường Đại học Công nghệ Đông Á), những băn khoăn ấy không phải ngẫu nhiên xuất hiện. Đằng sau đó là sự khác biệt về trải nghiệm sống, về cách mỗi thế hệ cảm nhận và thể hiện tình yêu thương.

"Nếu chỉ nhìn vào việc con cái có sống cùng cha mẹ hay không để đánh giá chữ hiếu thì sẽ rất dễ bỏ qua những thay đổi của xã hội hôm nay", bà chia sẻ

Nữ chuyên gia phân tích, nhiều thế hệ cha mẹ lớn lên trong bối cảnh gia đình nhiều thế hệ cùng chung sống. Khi ấy, sự hiện diện của con cái trong ngôi nhà không chỉ đồng nghĩa với việc phụ giúp cha mẹ, mà còn là chỗ dựa tinh thần, là niềm an ủi mỗi ngày. Bởi vậy, trong suy nghĩ của nhiều người, "ở gần" dần trở thành một thước đo của lòng hiếu thảo.

Thế nhưng, xã hội đã thay đổi, Gen Z trưởng thành trong thời đại hội nhập, nơi việc học tập, làm việc ở một thành phố khác hay một quốc gia khác là điều ngày càng phổ biến. Khát vọng tự lập, khẳng định bản thân và tìm kiếm cơ hội phát triển không phải là biểu hiện của sự xa cách với gia đình, mà là lựa chọn phù hợp với bối cảnh của một thế hệ mới.

Theo TS.Trần Thị Tuyết Mai, điều đáng suy ngẫm không nằm ở khoảng cách địa lý mà là khoảng cách trong sự kết nối. Có những người mỗi ngày đều ở chung một mái nhà nhưng rất ít trò chuyện với cha mẹ, hiếm khi lắng nghe hay chia sẻ những điều giản dị trong cuộc sống.

Trái lại, cũng có những người con sống cách gia đình hàng trăm, hàng nghìn kilomet nhưng vẫn đều đặn gọi điện hỏi thăm, nhớ lịch khám sức khỏe của cha mẹ, sắp xếp thời gian trở về mỗi dịp có thể và luôn hiện diện trong cuộc sống của đấng sinh thành bằng sự quan tâm chân thành.

"Chữ hiếu không mất đi, chỉ đang được thể hiện theo những cách khác phù hợp hơn với nhịp sống hiện đại", bà nhấn mạnh.

Lý giải sự khác biệt trong quan niệm giữa cha mẹ và con cái, TS. Tuyết Mai cho rằng cả hai đều xuất phát từ tình yêu thương. Người làm cha, làm mẹ mong con ở gần để có thêm cảm giác bình yên và được sẻ chia. Trong khi đó, người trẻ lại tin rằng công nghệ có thể giúp họ duy trì sự gắn kết dù khoảng cách địa lý có xa đến đâu.

Song, theo bà, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn sự hiện diện về mặt cảm xúc. Một cuộc gọi được thực hiện bằng tất cả sự quan tâm sẽ ý nghĩa hơn nhiều những tin nhắn trả lời qua loa hay vài chục giây hỏi thăm vội vã giữa bộn bề công việc. Điều cha mẹ cần, nhất là khi tuổi đã cao, không chỉ là biết con đang ở đâu, mà còn cảm nhận được mình vẫn luôn có một vị trí quan trọng trong cuộc sống của con.

Chữ hiếu được vun đắp từ những điều bình dị

Từ nhiều năm đồng hành cùng các gia đình trong công tác tham vấn tâm lý, TS. Trần Thị Tuyết Mai nhận thấy, không ít người trẻ vẫn quan niệm báo hiếu phải là những điều to tát, một khoản tiền lớn, một căn nhà hay những món quà giá trị. Nhưng trên thực tế, điều khiến cha mẹ hạnh phúc đôi khi lại giản dị hơn rất nhiều. "Chữ hiếu được vun đắp từ những điều nhỏ bé diễn ra mỗi ngày", bà nói.

Đó có thể là một cuộc điện thoại cuối ngày để hỏi cha mẹ đã ăn cơm chưa; là việc nhớ lịch khám sức khỏe, chủ động đưa cha mẹ đi kiểm tra định kỳ; là một bữa cơm cuối tuần hay đơn giản chỉ là dành vài chục phút ngồi lắng nghe những câu chuyện tưởng như rất bình thường của cha mẹ. Những khoảnh khắc ấy giúp cha mẹ cảm thấy được quan tâm, khiến họ cảm nhận rõ rằng mình vẫn đang đồng hành cùng từng bước trưởng thành của con.

"Trong thời đại 4.0, công nghệ có thể giúp con người kết nối nhanh hơn nhưng chỉ sự chân thành mới giúp những kết nối ấy bền lâu. Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa bền vững nhất của chữ hiếu hôm nay, không nằm ở việc ở gần hay ở xa, mà ở việc trái tim mỗi người luôn hướng về gia đình", bà cho biết.