Đổi mới tư duy quản lý trong Luật An toàn thực phẩm sửa đổi

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác quản lý nhà nước, góp phần nâng cao chất lượng bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người dân. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của nền kinh tế, sự bùng nổ của thương mại điện tử, các mô hình kinh doanh thực phẩm mới cùng yêu cầu ngày càng cao của quá trình hội nhập quốc tế đã bộc lộ nhiều bất cập, đòi hỏi phải sửa đổi toàn diện luật hiện hành.

Ngày 9/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 184/NQ-CP về bốn nhóm chính sách xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), tạo cơ sở để Bộ Y tế hoàn thiện dự thảo luật theo hướng đổi mới tư duy quản lý, tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và bảo đảm quyền lợi của người tiêu dùng.

Xung quanh những điểm mới của dự thảo, phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, thành viên Ban soạn thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) về định hướng sửa đổi luật, những điểm đột phá trong phương thức quản lý cũng như kỳ vọng xây dựng một hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiện đại, minh bạch và phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước.

Quản lý theo chuỗi và thống nhất đầu mối

Theo ông Chu Quốc Thịnh, điểm mới đầu tiên của dự thảo luật là thay đổi căn bản cách tiếp cận trong quản lý an toàn thực phẩm. Nếu trước đây việc quản lý chủ yếu tập trung vào từng khâu riêng lẻ thì nay sẽ chuyển sang kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm trên cơ sở đánh giá nguy cơ.

"Có bốn nhóm chính sách lớn được xây dựng trong dự thảo luật. Thứ nhất là quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi kiểm soát, theo nguy cơ và theo toàn bộ quá trình cung ứng thực phẩm. Thứ hai là cải cách phương thức quản lý và xây dựng các cơ chế kiểm soát thực phẩm trên thị trường. Thứ ba là số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm. Thứ tư là nâng cao hiệu quả quản lý đối với bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố", ông Thịnh cho biết.

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, việc quản lý theo chuỗi sẽ giúp cơ quan quản lý theo dõi xuyên suốt quá trình từ sản xuất, thu hoạch, chế biến, lưu thông đến tiêu thụ thay vì chỉ kiểm tra ở một vài công đoạn như trước đây.

Một trong những mục tiêu quan trọng khác của dự thảo luật là bảo đảm sự thống nhất trong hệ thống pháp luật. Hiện nay, nhiều quy định của Luật An toàn thực phẩm có sự giao thoa với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật cũng như nhiều luật chuyên ngành khác.

Theo ông Chu Quốc Thịnh, dự thảo luật sẽ xây dựng cơ chế thống nhất về phân loại sản phẩm, phương thức quản lý và quy chuẩn kỹ thuật để hạn chế tình trạng chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Đáng chú ý, Bộ Y tế hiện cũng được Bộ Chính trị giao xây dựng đề án thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

"Quan điểm của chúng tôi là Bộ Y tế sẽ chịu trách nhiệm thống nhất quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; các bộ, ngành và UBND các cấp sẽ phối hợp triển khai theo chức năng, nhiệm vụ được quy định trong các nghị định hướng dẫn sau khi đề án được thông qua", ông Thịnh chia sẻ.

Theo ông, cách tiếp cận này vừa bảo đảm quản lý thống nhất từ Trung ương đến địa phương, vừa phát huy trách nhiệm của các bộ quản lý chuyên ngành và chính quyền các cấp trong việc bảo đảm an toàn thực phẩm trên địa bàn.

Ông Chu Quốc Thịnh cho biết Luật An toàn thực phẩm năm 2010 quy định nhiều sản phẩm phải đăng ký bản công bố trong khi thực tế có hàng trăm nghìn sản phẩm với đặc điểm rất khác nhau, khiến việc ban hành đầy đủ quy chuẩn kỹ thuật là không khả thi.

Để khắc phục bất cập này, dự thảo luật phân loại sản phẩm thành ba nhóm quản lý gồm nhóm phải đăng ký bản công bố, nhóm công bố tiêu chuẩn áp dụng và nhóm được quản lý thông qua kiểm tra, giám sát thị trường đối với các sản phẩm chưa thể tiêu chuẩn hóa như rau, củ, quả hay thủy sản. Cách tiếp cận này vừa giảm thủ tục hành chính, vừa vẫn bảo đảm kiểm soát tốt những nhóm thực phẩm có nguy cơ cao.

Lấy hậu kiểm và dữ liệu số làm nền tảng quản lý

Theo ông Chu Quốc Thịnh, nội dung mang tính đột phá nhất của dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên phân tích dữ liệu và đánh giá nguy cơ.

"Chúng tôi quy định các hình thức hậu kiểm theo kế hoạch và hậu kiểm đột xuất. Quan trọng hơn là áp dụng hậu kiểm thông minh dựa trên dữ liệu số để phân tích nguy cơ, chủ động phòng ngừa và kiểm soát các sự cố về an toàn thực phẩm", ông nói.

Theo Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, việc ứng dụng dữ liệu số sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện sớm các nguy cơ, xây dựng chương trình hành động phù hợp thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã xảy ra.

Song song với đó, dự thảo luật cũng tăng cường vai trò của hệ thống phòng thử nghiệm của Nhà nước nhằm phục vụ hoạt động giám sát chất lượng thực phẩm trên thị trường. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh, dự thảo dành nhiều quy định mới đối với hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường mạng.

Theo ông Chu Quốc Thịnh, các sàn thương mại điện tử sẽ phải công khai các hồ sơ pháp lý như bản công bố sản phẩm, giấy xác nhận nội dung quảng cáo và các tài liệu liên quan để người dân có thể giám sát. Đồng thời, chủ sở hữu sàn thương mại điện tử cũng phải chịu trách nhiệm kiểm soát thông tin pháp lý của sản phẩm trước khi cho phép kinh doanh trên nền tảng.

"Mục tiêu là bảo đảm tính công khai, minh bạch, hạn chế tình trạng quảng cáo sai sự thật hoặc thổi phồng công dụng của sản phẩm như thời gian qua", ông Thịnh nhấn mạnh.

Cơ sở dữ liệu này sẽ tích hợp thông tin về doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh; toàn bộ vòng đời sản phẩm từ sản xuất, thu hoạch, giết mổ, chế biến đến lưu thông, phân phối; các phản ánh của người dân và dữ liệu phục vụ công tác quản lý nhà nước.

Hệ thống sẽ được kết nối với cơ sở dữ liệu của các bộ, ngành để phục vụ truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố về an toàn thực phẩm. Tuy nhiên, ông cũng cho biết việc truy xuất nguồn gốc sẽ được triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, nhất là đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhỏ lẻ nhằm vừa bảo đảm an toàn thực phẩm, vừa không tạo thêm gánh nặng cho doanh nghiệp.