Khoảng trống pháp lý cần nghiên cứu trong Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi)

Trong quá trình góp ý xây dựng Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), nhiều nội dung liên quan đến hoạt động kiểm nghiệm, thử nghiệm, hệ thống thuật ngữ và phương thức quản lý đã được các chuyên gia, cơ quan quản lý đề xuất hoàn thiện. 

Đáng chú ý, ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng việc sửa đổi luật cần hướng tới mục tiêu đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tạo môi trường thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Góp ý vào dự thảo luật, ông Lê Bá Anh cho rằng một trong những vấn đề cần được rà soát là việc sử dụng các khái niệm "kiểm nghiệm" và "thử nghiệm". Theo ông, pháp luật hiện hành đã có những quy định, khái niệm liên quan đến hoạt động thử nghiệm, do đó việc xây dựng luật cần bảo đảm tính thống nhất, tránh tạo ra cách hiểu khác nhau giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Ông cho biết, trên thực tế, để được hoạt động, một phòng thử nghiệm hiện phải trải qua nhiều bước đánh giá từ các cơ quan, tổ chức khác nhau. Trước hết là được tổ chức công nhận đánh giá năng lực theo tiêu chuẩn quốc tế; tiếp đó là đăng ký hoạt động trong lĩnh vực chuyên môn và cuối cùng là được cơ quan quản lý nhà nước đánh giá, chỉ định để thực hiện hoạt động kiểm nghiệm phục vụ quản lý.

Theo ông Lê Bá Anh, mặc dù trải qua nhiều quy trình khác nhau nhưng phần lớn nội dung đánh giá đều dựa trên cùng một hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật. Điều này khiến các phòng thử nghiệm phải thực hiện nhiều thủ tục tương tự, phát sinh thêm chi phí, thời gian và nguồn lực.

"Chủ trương hiện nay là cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Vì vậy, cần nghiên cứu cơ chế thừa nhận lẫn nhau giữa các cơ quan quản lý, sử dụng kết quả công nhận của các tổ chức đánh giá năng lực làm cơ sở cho việc đăng ký, chỉ định phòng thử nghiệm, thay vì đánh giá lặp lại nhiều lần", ông đề xuất.

Theo Phó Cục trưởng, cách tiếp cận này vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa giảm gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp, phù hợp với định hướng cải cách hành chính và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bên cạnh đó, ông cũng cho rằng dự thảo luật cần bảo đảm sự đồng bộ với các văn bản pháp luật khác, không nên xây dựng những khái niệm hoặc cách tiếp cận quá đặc thù nếu không thật sự cần thiết, bởi điều này có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng sau này.

Chuẩn hóa hệ thống khái niệm 

Theo ông Lê Bá Anh, một trong những nội dung quan trọng nhất của Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) chính là hệ thống giải thích từ ngữ. Nếu các khái niệm được định nghĩa rõ ràng, thống nhất với thông lệ quốc tế và các luật có liên quan thì việc tổ chức thực hiện sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.

Ông cho rằng hiện nay nhiều khái niệm trong Luật An toàn thực phẩm còn chưa được phân định rõ, đặc biệt là "sơ chế" và "chế biến". Ranh giới giữa hai công đoạn này chưa thực sự rõ ràng nên trong thực tế dễ dẫn đến cách hiểu khác nhau giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý, ảnh hưởng đến việc tự công bố sản phẩm, xác định điều kiện sản xuất cũng như xử lý vi phạm.

Ngoài ra, các khái niệm như "nguyên liệu thực phẩm", "chủ sở hữu thực phẩm", "kinh doanh thực phẩm"... cũng cần được rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với mục tiêu quản lý của luật.

Theo ông Lê Bá Anh, nếu định nghĩa "kinh doanh thực phẩm" theo nghĩa quá rộng như trong Luật Doanh nghiệp hoặc Luật Đầu tư thì sẽ nảy sinh những bất cập khi áp dụng các quy định chuyên ngành về an toàn thực phẩm. Bởi Luật An toàn thực phẩm cần quản lý theo từng công đoạn từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến đến lưu thông sản phẩm, trong khi khái niệm kinh doanh ở các luật khác bao quát toàn bộ quá trình đầu tư và sản xuất.

Một nội dung khác được ông đặc biệt lưu ý là việc quản lý các chất sử dụng trong thực phẩm. Theo ông, hiện hệ thống pháp luật chủ yếu quản lý theo hai nhóm là các chất bị cấm và các chất được phép sử dụng. Tuy nhiên, trên thực tế còn tồn tại nhiều chất chưa nằm trong cả hai danh mục này nhưng vẫn có nguy cơ bị lạm dụng.

"Đây là khoảng trống pháp lý cần được nghiên cứu bổ sung. Thực tế luôn xuất hiện những chất mới chưa được đánh giá đầy đủ về mức độ an toàn. Nếu không có cơ chế quản lý phù hợp thì sẽ gây khó khăn trong công tác bảo đảm an toàn thực phẩm", ông phân tích.

Ông cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế quản lý theo hướng quy định các ngưỡng mặc định hoặc nguyên tắc quản lý đối với những chất chưa được phép sử dụng nhưng cũng chưa thuộc danh mục cấm, phù hợp với xu hướng quản lý của nhiều quốc gia trên thế giới.

Bên cạnh đó, ông Lê Bá Anh cho rằng dự thảo luật cần thống nhất thẩm quyền ban hành điều kiện đối với hoạt động sản xuất và kinh doanh thực phẩm. Theo ông, nếu cùng một nhóm đối tượng nhưng lại giao các cơ quan khác nhau quy định điều kiện sẽ dễ phát sinh chồng chéo, gây khó khăn cho quá trình triển khai.

Theo Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, việc hoàn thiện hệ thống khái niệm ngay từ khâu xây dựng luật sẽ giúp các quy định sau này rõ ràng, dễ áp dụng, đồng thời giảm tranh chấp, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.