Đồng hành cùng phụ nữ vùng biên xây dựng sinh kế bền vững

Trao đổi về kết quả thực hiện Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp" giai đoạn 2017-2025 (gọi tắt là Đề án 939) và định hướng triển khai Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035" (gọi tắt là Đề án 2415), bà Đoàn Thị Lê An, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Cao Bằng, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức hỗ trợ, phát huy thế mạnh tài nguyên bản địa và xây dựng hệ sinh thái đồng hành lâu dài với phụ nữ.

Phát hiện, khơi dậy những tiềm năng vốn có của phụ nữ vùng biên

+ Sau 8 năm thực hiện Đề án 939, Hội LHPN tỉnh Cao Bằng đã hỗ trợ 99 ý tưởng khởi nghiệp, kết nối trên 3 tỷ đồng vốn vay ưu đãi và quảng bá hơn 250 sản phẩm của phụ nữ. Theo bà, kết quả nào đã tạo ra sự thay đổi rõ nét và bền vững nhất đối với phụ nữ trên địa bàn tỉnh?

Bà Đoàn Thị Lê An: Theo tôi, thay đổi rõ nét và có ý nghĩa bền vững nhất sau 8 năm thực hiện Đề án 939 không chỉ nằm ở số lượng ý tưởng được hỗ trợ, nguồn vốn được kết nối hay số sản phẩm được quảng bá, mà quan trọng hơn là tư duy và sự tự tin của phụ nữ trong phát triển kinh tế đã có chuyển biến tích cực.

Từ chỗ nhiều chị em, nhất là phụ nữ dân tộc thiểu số, chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, dựa vào kinh nghiệm và bán những gì mình có, đã từng bước biết nhìn nhận sản phẩm dưới góc độ thị trường; quan tâm hơn đến chất lượng, mẫu mã, bao bì, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, xây dựng sản phẩm OCOP, quảng bá trên các nền tảng số và tìm kiếm các kênh tiêu thụ mới.

Đặc biệt, Đề án đã góp phần phát hiện và khơi dậy những tiềm năng vốn có của phụ nữ Cao Bằng. Nhiều sản phẩm gắn với thế mạnh địa phương, nghề truyền thống, nông sản, dược liệu, sản phẩm văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số từng bước được đưa ra thị trường. Qua đó, phụ nữ không chỉ tạo việc làm và thu nhập cho bản thân mà còn góp phần gìn giữ nghề truyền thống, bảo tồn văn hóa và phát huy giá trị tài nguyên bản địa.

Tôi cho rằng đây chính là nền tảng quan trọng nhất để Đề án 2415 trong giai đoạn 2026-2035 chuyển từ "hỗ trợ khởi nghiệp" sang "đồng hành cùng phụ nữ xây dựng sự nghiệp kinh doanh bền vững".

+ Báo cáo tổng kết Đề án 939 cho thấy hoạt động hỗ trợ còn phụ thuộc vào nguồn lực lồng ghép, trong khi một bộ phận phụ nữ dân tộc thiểu số vẫn khó tiếp cận thông tin, vốn và kiến thức kinh doanh. Hội rút ra bài học gì từ những hạn chế này để triển khai Đề án 2415 hiệu quả hơn?

Bà Đoàn Thị Lê An: Thực tiễn 8 năm triển khai cho chúng tôi một bài học rất rõ: muốn phụ nữ khởi nghiệp thành công thì không thể chỉ hỗ trợ một lần, một khâu hoặc chỉ hỗ trợ vốn.

Một ý tưởng dù tốt nhưng nếu người phụ nữ chưa có kiến thức quản trị, chưa hiểu thị trường, chưa biết cách tính chi phí, xây dựng giá bán, quảng bá sản phẩm hoặc chưa có đầu ra ổn định thì rất khó phát triển bền vững.

Vì vậy, trong giai đoạn mới, Hội xác định phải chuyển mạnh phương thức hỗ trợ từ "hỗ trợ theo hoạt động" sang "đồng hành theo quá trình". Từ phát hiện ý tưởng, tư vấn hoàn thiện ý tưởng, đào tạo kiến thức, kết nối vốn, hỗ trợ xây dựng sản phẩm, tiêu chuẩn chất lượng, thương hiệu, chuyển đổi số, thương mại điện tử đến kết nối thị trường và theo dõi sau hỗ trợ.

Một bài học nữa là phải đưa hoạt động hỗ trợ đến gần phụ nữ hơn, nhất là phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới. Không thể chờ phụ nữ có điều kiện đi tìm chính sách; Hội phải chủ động tìm đến, phát hiện và đồng hành cùng chị em ngay tại cơ sở.

Đồng thời, nguồn lực cho Đề án cần được đa dạng hóa, không chỉ trông chờ vào ngân sách mà phải tăng cường kết nối doanh nghiệp, ngân hàng, tổ chức tín dụng, chuyên gia, các sàn thương mại điện tử và các chương trình, dự án khác để tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp.

Tập trung nâng cao năng lực kinh tế và khả năng làm chủ

+ Cao Bằng có 95% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời sở hữu thế mạnh về tài nguyên bản địa, nghề truyền thống, du lịch và kết nối thị trường qua khu vực biên giới. Hội sẽ xây dựng mô hình liên kết nào để biến những lợi thế riêng này thành chuỗi giá trị do phụ nữ tham gia làm chủ, thay vì chỉ dừng ở sản xuất nhỏ lẻ và bán sản phẩm thô?

Bà Đoàn Thị Lê An: Cao Bằng có một lợi thế rất đặc biệt, đó là tài nguyên bản địa gắn với văn hóa và tri thức của cộng đồng. Nhưng nếu chỉ khai thác dưới dạng sản phẩm thô thì giá trị mang lại cho người sản xuất, trong đó có phụ nữ, còn rất thấp.

Trong thời gian tới, Hội định hướng xây dựng các mô hình theo chuỗi, trong đó phụ nữ tham gia ở nhiều công đoạn chứ không chỉ là người sản xuất. Ví dụ, đối với nông sản, dược liệu và sản phẩm đặc trưng địa phương, Hội sẽ phối hợp hỗ trợ phụ nữ từ vùng nguyên liệu, sản xuất an toàn, chế biến, hoàn thiện sản phẩm, bao bì, thương hiệu, tiêu chuẩn chất lượng đến kết nối thị trường.

Đối với nghề truyền thống, chúng tôi định hướng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế và du lịch cộng đồng. Người phụ nữ vừa gìn giữ nghề, vừa có thể trở thành người trực tiếp sản xuất, giới thiệu, trải nghiệm và bán sản phẩm cho khách du lịch.

Một hướng rất quan trọng là liên kết sản phẩm với du lịch và thương mại biên giới, đồng thời tận dụng các nền tảng số để mở rộng thị trường ra ngoài tỉnh. Hội không đặt mục tiêu xây dựng những mô hình thật lớn ngay từ đầu, mà tập trung vào những mô hình phù hợp với điều kiện của từng địa bàn, có phụ nữ làm chủ, có doanh nghiệp hoặc hợp tác xã đồng hành và quan trọng nhất là có thị trường đầu ra.

+ Nghị quyết Đại hội đại biểu Phụ nữ tỉnh Cao Bằng nhiệm kỳ 2025-2030 xác định thúc đẩy phụ nữ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế xanh là một khâu đột phá. Hội sẽ cụ thể hóa nội dung này bằng những chỉ tiêu và mô hình trọng tâm nào?

Bà Đoàn Thị Lê An: Chúng tôi xác định khởi nghiệp trong giai đoạn mới không đơn thuần là tạo ra thật nhiều cơ sở kinh doanh mới, mà phải hướng đến nâng cao năng lực kinh tế và khả năng làm chủ của phụ nữ, đồng thời gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển xanh.

Trong triển khai, Hội sẽ tập trung vào một số nhóm trọng tâm sau:

Thứ nhất, phát hiện và hỗ trợ phụ nữ có ý tưởng, sản phẩm và mô hình kinh doanh tiềm năng, nhất là các sản phẩm có lợi thế cạnh tranh của địa phương.

Thứ hai, hỗ trợ phụ nữ, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp do nữ làm chủ nâng cao năng lực về quản trị, tài chính, marketing, thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.

Thứ ba, thúc đẩy các mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, sản xuất an toàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, chế biến nông sản, dược liệu và sản phẩm thủ công truyền thống.

Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất và kinh doanh, để phụ nữ ở Cao Bằng dù ở vùng xa vẫn có thể tiếp cận khách hàng và thị trường rộng hơn.

Các chỉ tiêu cụ thể sẽ được xác định phù hợp với nguồn lực và điều kiện thực tế, nhưng chúng tôi đặc biệt quan tâm đến chất lượng, khả năng duy trì và hiệu quả sau hỗ trợ, chứ không chạy theo số lượng mô hình.

+ Trong năm đầu tiên thực hiện Đề án 2415, Hội đã tổ chức hội nghị triển khai cho 90 đại biểu và tập huấn cho 195 phụ nữ thuộc 56 xã, phường. Sau những hoạt động bước đầu này, Hội sẽ tiếp tục hỗ trợ các ý tưởng và sản phẩm tiềm năng đi vào thị trường như thế nào?

Bà Đoàn Thị Lê An: Các hội nghị triển khai và tập huấn mới là bước khởi đầu. Điều Hội quan tâm nhất hiện nay là sau tập huấn, phụ nữ có thể biến kiến thức thành sản phẩm và sản phẩm có thể biến thành thu nhập.

Vì vậy, Hội sẽ tiếp tục rà soát, phân loại các ý tưởng và sản phẩm theo từng nhóm để có cách hỗ trợ phù hợp. Với ý tưởng mới, tập trung tư vấn hoàn thiện mô hình kinh doanh; với sản phẩm đã hình thành, hỗ trợ hoàn thiện chất lượng, bao bì, nhãn mác, thương hiệu; với sản phẩm có tiềm năng thị trường, ưu tiên kết nối doanh nghiệp, hệ thống phân phối, các chương trình xúc tiến thương mại và các kênh bán hàng trực tuyến.

Hội cũng sẽ tăng cường tổ chức các hoạt động kết nối giao thương, giới thiệu sản phẩm, trưng bày sản phẩm của phụ nữ Cao Bằng, đồng thời hỗ trợ chị em nâng cao kỹ năng bán hàng và truyền thông trên môi trường số.

Quan điểm của chúng tôi là không để các ý tưởng dừng lại trên giấy và không để sản phẩm chỉ được trưng bày tại các hội nghị, hội chợ. Mục tiêu cuối cùng phải là sản phẩm được thị trường chấp nhận, tạo doanh thu, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho phụ nữ.

Đồng hành theo chuỗi giá trị và theo vòng đời của một ý tưởng kinh doanh

+ Với địa hình chia cắt, giao thông khó khăn và khả năng tiếp cận công nghệ giữa các khu vực còn chênh lệch, Hội sẽ đưa vốn, kiến thức kinh doanh, công nghệ số và thương mại điện tử đến gần hơn với phụ nữ vùng sâu, vùng xa bằng những cách làm cụ thể nào?

Bà Đoàn Thị Lê An: Đây là một trong những vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm. Với Cao Bằng, nếu áp dụng một cách làm giống nhau cho tất cả địa bàn thì sẽ khó đạt hiệu quả. Hội xác định phương châm là "đưa hỗ trợ đến với phụ nữ", thay vì chỉ tổ chức các hoạt động tập trung để phụ nữ tự tìm đến.

Trước hết, Hội LHPN các cấp sẽ chủ động rà soát, phát hiện phụ nữ có nhu cầu và tiềm năng khởi nghiệp ngay tại cơ sở. Nội dung tập huấn sẽ được thiết kế ngắn gọn, thiết thực, dễ áp dụng; tăng cường hình thức "cầm tay chỉ việc", hướng dẫn trực tiếp trên điện thoại, từ chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung, đăng bán hàng đến thanh toán số.

Đối với phụ nữ chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ, Hội sẽ phát huy vai trò của cán bộ Hội, hội viên nòng cốt và các nhóm hỗ trợ tại cộng đồng để hướng dẫn từng bước.

Về vốn, Hội tiếp tục kết nối với các tổ chức tín dụng, các chương trình hỗ trợ và nguồn lực xã hội; đồng thời hướng dẫn phụ nữ xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp để nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

Chúng tôi cũng xác định chuyển đổi số không có nghĩa là tất cả phụ nữ đều phải trở thành chuyên gia công nghệ. Điều quan trọng là giúp chị em sử dụng được những công cụ đơn giản, thiết thực nhất để bán được hàng, tiếp cận khách hàng và quản lý hoạt động kinh doanh hiệu quả hơn.

+ Từ thực tiễn Cao Bằng và với vai trò Đại biểu Quốc hội 2 khóa liên tiếp, bà kiến nghị những chính sách gì để Đề án 2415 có nguồn lực ổn định, đồng thời phù hợp hơn với phụ nữ dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới và vùng đặc biệt khó khăn?

Bà Đoàn Thị Lê An: Từ thực tiễn Cao Bằng, tôi cho rằng để Đề án 2415 thực sự đi vào cuộc sống, cần quan tâm trước hết đến tính ổn định, lâu dài và phù hợp với đặc thù của từng nhóm phụ nữ. Tôi kiến nghị Trung ương, Tỉnh một số nội dung cụ thể sau:

Thứ nhất, tiếp tục bố trí nguồn lực đủ mạnh và ổn định cho Đề án, đồng thời có cơ chế để lồng ghép, kết nối hiệu quả với các chương trình mục tiêu quốc gia, các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.

Thứ hai, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp hơn đối với phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ ở vùng biên giới, vùng đặc biệt khó khăn. Không nên chỉ đánh giá khả năng tiếp cận chính sách dựa trên điều kiện của người thụ hưởng, mà cần tính đến những rào cản về địa lý, trình độ, ngôn ngữ, thông tin và khả năng tiếp cận thị trường.

Thứ ba, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, chuyên gia và các tổ chức xã hội cùng tham gia hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp; từ đó giảm sự phụ thuộc vào nguồn ngân sách nhà nước và tạo ra hệ sinh thái hỗ trợ đa nguồn lực.

Và cuối cùng, tôi cho rằng cần chuyển mạnh tư duy chính sách từ "hỗ trợ một lần" sang "đồng hành theo chuỗi giá trị và theo vòng đời của một ý tưởng kinh doanh". Với phụ nữ miền núi, đặc biệt là phụ nữ dân tộc thiểu số, có thể cần thời gian dài hơn để một ý tưởng trở thành sản phẩm, một sản phẩm trở thành hàng hóa và một mô hình nhỏ trở thành sinh kế bền vững.

Đầu tư cho phụ nữ khởi nghiệp ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi và biên giới không chỉ là đầu tư cho một cá nhân hay một hộ gia đình. Đó còn là đầu tư cho sinh kế của cộng đồng, bảo tồn văn hóa, phát huy tài nguyên bản địa, tạo việc làm tại chỗ và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững ở những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Đó cũng là tinh thần mà Hội LHPN tỉnh Cao Bằng sẽ kiên trì theo đuổi trong triển khai Đề án 2415 giai đoạn 2026-2035.

+ Xin trân trọng cám ơn bà!