"Đánh thức" giá trị tài nguyên bản địa

Nhìn thấy cơ hội trong những giá trị của quê hương

Việt Nam không thiếu những sản vật đặc trưng của từng vùng miền. Mỗi địa phương đều có những loại cây trồng, dược liệu, thực phẩm hay nghề thủ công mang dấu ấn riêng. Tuy nhiên, giữa việc sở hữu một sản vật và biến sản vật ấy thành một sản phẩm có giá trị kinh tế là một khoảng cách không nhỏ. Không ít đặc sản địa phương vẫn được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô, sản xuất manh mún hoặc chỉ được biết đến trong phạm vi hẹp. Giá trị của những nguồn tài nguyên ấy vì thế chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng vốn có.

Đây cũng là khoảng trống mà ngày càng nhiều phụ nữ nhìn thấy khi bắt đầu hành trình khởi nghiệp. Thay vì tìm kiếm những ý tưởng hoàn toàn xa lạ, họ quay trở về với những gì gần gũi nhất: một loại cây thuốc của quê hương, một món ăn truyền thống, một nghề thủ công lâu đời hay những nông sản đã gắn bó với người dân qua nhiều thế hệ.

Điều mới không nằm ở bản thân sản vật, mà nằm ở cách nhìn và cách làm. Một loại cây bản địa có thể trở thành nguyên liệu cho những sản phẩm mới; một đặc sản địa phương có thể được chuẩn hóa về chất lượng, đầu tư bao bì, xây dựng thương hiệu và tiếp cận người tiêu dùng ở những thị trường rộng lớn hơn.

Khởi nghiệp từ tài nguyên bản địa, vì thế, không đơn thuần là khai thác những gì sẵn có. Đó là quá trình nhìn lại giá trị của quê hương bằng tư duy của thị trường hiện đại. Muốn một sản vật thực sự đi xa, người khởi nghiệp phải giải được nhiều bài toán, từ xây dựng vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, nghiên cứu sản phẩm đến tổ chức sản xuất và tìm kiếm đầu ra.

Câu chuyện của nữ doanh nhân Trần Thị Oanh với cây sâm Nam núi Dành - sản vật bản địa gắn với vùng núi Dành, nay thuộc xã Phúc Hòa và xã Tân Yên, tỉnh Bắc Ninh là một ví dụ cho hành trình ấy.

Gần 15 năm làm việc trong ngành bảo hiểm đã mang đến cho chị Oanh một công việc ổn định cùng nhiều trải nghiệm. Nhưng trong lòng chị vẫn luôn có một mong muốn khác: làm điều gì đó cho quê hương và góp phần phát triển giá trị của cây sâm Nam núi Dành.

"Nếu không mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn thì bao giờ mình mới thực hiện được ước mơ ấy?", câu hỏi đó đã thôi thúc chị rẽ sang một hướng đi hoàn toàn mới.

Với chị, sâm Nam núi Dành không chỉ là một loại dược liệu mà còn là niềm tự hào của quê hương. "Tôi nhìn thấy ở cây sâm cơ hội vừa phát triển kinh tế, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, đồng thời mang lại những sản phẩm có ích cho sức khỏe cộng đồng", chị chia sẻ.

Từ tình yêu với sản vật quê hương đến bài toán làm kinh tế

Rời bỏ một công việc ổn định để bước vào lĩnh vực hoàn toàn mới chưa bao giờ là quyết định dễ dàng. Tình yêu với quê hương có thể là điểm khởi đầu, nhưng để xây dựng một mô hình kinh doanh bền vững, người khởi nghiệp cần nhiều hơn thế.

Một sản phẩm bản địa không thể đi xa chỉ bằng câu chuyện "đặc sản quê hương". Trong thị trường ngày càng cạnh tranh, sản phẩm phải có chất lượng ổn định, đáp ứng nhu cầu thực tế của người tiêu dùng và tạo ra sự khác biệt. Người khởi nghiệp phải đồng thời đóng nhiều vai trò: nghiên cứu sản phẩm, tổ chức sản xuất, quản trị doanh nghiệp và kể câu chuyện thương hiệu để người tiêu dùng hiểu được giá trị phía sau sản phẩm mình lựa chọn.

Với Trần Thị Oanh, một trong những thử thách lớn nhất khi bắt đầu hành trình mới không chỉ là vốn hay công nghệ, mà còn là sự hoài nghi.

"Có những lúc tôi tự hỏi liệu mình có làm được không, có quá mạo hiểm không. Sự hoài nghi đến từ những người xung quanh, nhưng cũng có lúc đến từ chính bản thân mình", chị nói.

Tuy nhiên, tình yêu dành cho cây sâm, sự đồng hành của gia đình và cộng sự cùng niềm tin vào giá trị của sản phẩm đã giúp chị kiên trì. Khoảnh khắc những sản phẩm đầu tiên từ hoa sâm được khách hàng đón nhận cũng là lúc chị có thêm niềm tin rằng những giá trị bản địa, nếu được đầu tư nghiêm túc và phát triển bằng tư duy hiện đại, hoàn toàn có thể tìm được chỗ đứng trên thị trường.

Theo chị Oanh, để một tài nguyên bản địa không chỉ dừng lại ở một sản phẩm đặc sản mà có thể phát triển thành giá trị kinh tế bền vững, doanh nghiệp không thể chỉ chú trọng đến khâu bán hàng. Điều quan trọng là phải đầu tư đồng thời vào chất lượng, xây dựng thương hiệu, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước hình thành sự liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến, tiêu thụ.

"Quan trọng nhất là phải lấy giá trị thật của sản phẩm và lợi ích của người dân làm nền tảng để phát triển bền vững. Đồng thời, doanh nghiệp cũng phải mang lại những sản phẩm tốt nhất, chất lượng nhất và uy tín nhất tới tay người tiêu dùng", chị Oanh chia sẻ.

Đó cũng là điểm khác biệt của hành trình khởi nghiệp từ tài nguyên bản địa. Đằng sau một sản phẩm có thể là cả một cộng đồng gồm người trồng nguyên liệu, các hộ sản xuất, hợp tác xã, người chế biến và những người tham gia vào quá trình đưa sản phẩm ra thị trường.

Với cây sâm Nam núi Dành, doanh nghiệp của chị Oanh đang từng bước liên kết với người dân trong việc phát triển và duy trì vùng nguyên liệu; hướng dẫn người dân chú trọng hơn đến chất lượng nguyên liệu, thu mua sản phẩm và đồng hành cùng người trồng trong quá trình nâng cao chất lượng. Theo chị, việc hình thành sự liên kết này có thể tạo ra đầu ra ổn định hơn cho người dân, thay vì để mỗi hộ sản xuất tự tìm kiếm thị trường một cách riêng lẻ.

Câu chuyện này cũng phản ánh một hướng đi đáng chú ý của nhiều phụ nữ khởi nghiệp hiện nay. Họ không chỉ tìm kiếm một mô hình kinh doanh cho riêng mình mà còn mong muốn tạo ra sự kết nối giữa doanh nghiệp với cộng đồng địa phương.

Đây cũng là một trong những thế mạnh mà phụ nữ có thể phát huy. Họ thường hiểu rõ những sản vật gắn bó với đời sống hằng ngày, biết người dân địa phương đang có gì và đang gặp khó khăn ở đâu. Khi những hiểu biết ấy được kết hợp với kiến thức về quản trị, công nghệ, thương mại điện tử và xây dựng thương hiệu, những nguồn lực vốn quen thuộc có thể được nâng lên thành những sản phẩm có giá trị cao hơn.

Theo chị Oanh, phụ nữ cần sự kiên định, khả năng tổ chức và tinh thần trách nhiệm, nhưng đồng thời cũng phải biết lắng nghe và kết nối.

"Quản lý không có nghĩa là lúc nào cũng phải cứng rắn. Đôi khi chính sự thấu hiểu và khả năng kết nối sẽ giúp chúng ta tập hợp được nhiều nguồn lực hơn", chị chia sẻ.

Đánh thức những giá trị đang ngủ quên

Nếu nhìn rộng hơn, phụ nữ khởi nghiệp từ tài nguyên bản địa đang góp phần tạo nên một cách tiếp cận mới đối với phát triển kinh tế địa phương. Một loại cây dược liệu, một sản phẩm nông nghiệp hay một nghề truyền thống sẽ khó có thể tự tạo ra giá trị lớn nếu chỉ được khai thác riêng lẻ. Nhưng khi được đầu tư về khoa học, công nghệ, xây dựng thương hiệu và kết nối với thị trường, những nguồn lực tưởng chừng nhỏ bé ấy có thể trở thành nền tảng cho những mô hình kinh tế mới.

Với chị Oanh, sự phát triển của cây sâm Nam núi Dành không chỉ dừng lại ở việc tạo ra một sản phẩm đặc trưng của quê hương. Điều chị kỳ vọng là cây sâm có thể tạo thêm công ăn, việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đồng thời góp phần gìn giữ nguồn gen và những giá trị truyền thống đã gắn với vùng đất này.

"Tôi kỳ vọng người dân có thể sống tốt hơn từ chính tài nguyên trên mảnh đất quê mình. Khi doanh nghiệp phát triển cùng người dân và người dân thực sự được hưởng lợi từ chính giá trị mình tạo ra, cây sâm Nam núi Dành mới có thể hình thành được một chuỗi giá trị bền vững, mang lại sinh kế và một tương lai tốt đẹp hơn cho quê hương", chị nói.

Theo nữ doanh nhân, đây cũng là cách để việc khai thác tài nguyên bản địa không trở thành câu chuyện của riêng doanh nghiệp mà trở thành một quá trình phát triển có sự tham gia và hưởng lợi của cộng đồng. Khi người dân nhìn thấy giá trị kinh tế từ việc gìn giữ, phát triển vùng nguyên liệu và nâng cao chất lượng sản phẩm, họ sẽ có thêm động lực để gắn bó với chính sản vật của quê hương mình.

"Biết đâu từ cây sâm quý này, chúng ta sẽ tạo nên ngày càng nhiều những 'triệu phú, tỷ phú trồng sâm' ngay trên mảnh đất quê mình", chị Oanh bày tỏ kỳ vọng.

Theo Trần Thị Oanh, thành công của một người khởi nghiệp không chỉ được đo bằng doanh thu hay quy mô doanh nghiệp. "Với tôi, thành công là khi sản phẩm mình làm ra mang lại giá trị tích cực cho cộng đồng, khi quê hương có thêm cơ hội phát triển và khi những giá trị bản địa được nhiều người biết đến hơn", chị nói.

Đó cũng là một góc nhìn ngày càng rõ nét trong các mô hình phụ nữ khởi nghiệp: xây dựng sự nghiệp cá nhân nhưng đồng thời hướng đến những giá trị rộng lớn hơn, từ tạo sinh kế cho cộng đồng đến gìn giữ văn hóa và tài nguyên của địa phương.

Tất nhiên, hành trình này không dễ dàng. Phụ nữ khởi nghiệp vẫn cần nhiều hơn sự dũng cảm và đam mê. Họ cần kiến thức về thị trường, quản trị và công nghệ; cần nguồn vốn để đầu tư; cần sự hỗ trợ trong việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đặc biệt, với những sản phẩm từ tài nguyên bản địa, bài toán lớn nhất vẫn là làm sao để phát triển kinh tế nhưng không khai thác cạn kiệt tài nguyên, làm sao để mở rộng sản xuất mà vẫn giữ được chất lượng và bản sắc vốn có của sản phẩm.

Nhìn lại hành trình của mình, điều khiến Trần Thị Oanh tự hào không đơn thuần là việc rời bỏ một công việc ổn định để bắt đầu một con đường mới. Điều quan trọng hơn là chị đã dám tin vào giá trị của một sản vật quê hương và kiên trì theo đuổi lựa chọn của mình.

"Tôi muốn nhắn nhủ với phụ nữ trẻ rằng hãy tin vào bản thân và đừng ngại thay đổi. Đôi khi cơ hội không nằm ở đâu xa mà có thể ở ngay trên mảnh đất nơi chúng ta sinh ra và lớn lên. Điều quan trọng là chúng ta có nhìn thấy cơ hội và đủ kiên trì để theo đuổi nó hay không", chị chia sẻ.

Từ câu chuyện của một phụ nữ khởi nghiệp với cây sâm Nam núi Dành có thể thấy, cơ hội đôi khi không bắt đầu từ một ý tưởng hoàn toàn mới. Nó có thể bắt đầu từ chính những điều bình dị nhất của quê hương. Khi một loại cây, một sản vật hay một nghề truyền thống được nhìn nhận bằng tư duy mới, kết hợp với tri thức và khát vọng kinh doanh, những giá trị từng bị lãng quên hoàn toàn có thể được đánh thức.

Và trong hành trình ấy, những người phụ nữ không chỉ đang xây dựng sự nghiệp cho riêng mình. Họ có thể trở thành những người nhìn thấy cơ hội từ chính những điều tưởng chừng bình dị, kết nối cộng đồng với thị trường và từng bước biến tài nguyên của quê hương thành những giá trị mới. Đó có lẽ cũng là ý nghĩa đẹp nhất của hành trình khởi nghiệp từ bản địa: phát triển cho mình, nhưng đồng thời góp phần tạo thêm cơ hội để chính quê hương cùng đi lên.