Lắng nghe từ thực tiễn để kiến tạo chính sách đồng hành cùng phụ nữ khởi nghiệp

Những khó khăn từ thực tế

"Tôi mở gian hàng trên Shopee nhưng càng bán càng lỗ" - Câu chuyện của một hội viên ở phường Tam Thanh (tỉnh Lạng Sơn) khiến cả căn phòng lặng đi trong buổi thảo luận nhóm do TƯ Hội LHPN Việt Nam tổ chức để khảo sát khảo sát thực trạng phụ nữ vùng trung du và miền núi phía Bắc khởi nghiệp gắn với khoa học công nghệ. Chị kể, sản phẩm bán được nhưng càng nhiều đơn hàng, khoản tiền còn lại sau khi trừ các loại chi phí càng ít. Những chương trình giảm giá của sàn, các khoản khấu trừ, phí vận chuyển, phí dịch vụ… khiến người bán không hiểu vì sao doanh thu vẫn có mà lợi nhuận ngày càng teo tóp.

Một hội viên khác chia sẻ về đặc sản na của địa phương. Muốn bán trên sàn thương mại điện tử nhưng quả na chỉ chín đẹp trong khoảng 2 ngày. Chỉ cần vận chuyển chậm, quả sẽ bị thâm, hỏng trước khi đến tay khách hàng. Cuối cùng, chị vẫn phải lựa chọn cách bán quen thuộc là đăng Facebook, Zalo rồi gửi xe khách để giữ độ tươi.

Ở một góc khác của cuộc thảo luận, một hội viên trăn trở khi đã có kênh TikTok với khá nhiều người theo dõi, nhưng tất cả chỉ để… giải trí. "Nhiều người xem lắm nhưng tôi không biết cách gắn giỏ hàng để bán sản phẩm", chị chia sẻ.

Những câu chuyện ấy không phải những trường hợp cá biệt. Đó là những lát cắt chân thực về hành trình khởi nghiệp của nhiều phụ nữ miền núi hôm nay. Họ có sản phẩm, có khát vọng phát triển kinh tế, sẵn sàng bước vào môi trường số nhưng lại thiếu kỹ năng để biến công nghệ thành công cụ tạo thu nhập.

Những khó khăn đã được đoàn khảo sát ghi nhân với những câu hỏi: Vì sao? Chị cần gì? Hội có thể hỗ trợ điều gì? Chính cách đối thoại cởi mở ấy đã giúp nhiều vấn đề vốn ít khi xuất hiện trong các báo cáo hành chính được bộc lộ rõ ràng.

Đi thực địa để nhìn thấy những "điểm nghẽn"

Khảo sát thực trạng phụ nữ vùng trung du và miền núi phía Bắc khởi nghiệp gắn với khoa học, công nghệ được Trung ương Hội LHPN Việt Nam triển khai tại Phú Thọ và Lạng Sơn, đồng thời mở rộng khảo sát trực tuyến tại 9 tỉnh trong khu vực. Mục tiêu không chỉ là đánh giá thực trạng mà còn xác định mức độ sẵn sàng của phụ nữ trong ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, làm cơ sở đề xuất, khuyến nghị một số giải pháp phù hợp để triển khai hiệu quả Đề án "Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035". 

Khảo sát được thực hiện với nhiều hình thức như phát phiếu điều tra, thảo luận nhóm, phỏng vấn sâu và hội thảo khoa học, có sự tham gia của phụ nữ khởi nghiệp, doanh nghiệp, hợp tác xã, chuyên gia và các sở, ngành liên quan. Qua những cuộc trao đổi, khảo sát, một bức tranh nhiều chiều dần hiện lên với những thuận lợi và khó khăn.

Về thuận lợi, hạ tầng số tại một số nơi ở tỉnh Lạng Sơn đã phát triển, nhiều hộ kinh doanh đã sử dụng phần mềm quản lý bán hàng như KiotViet, EasyBook; thanh toán bằng mã QR đã trở thành thói quen; sử dụng mạng xã hội Facebook và Zalo được khai thác khá hiệu quả trong quảng bá sản phẩm. Nhưng khi bước sang những kỹ năng số ở mức cao hơn như ứng dụng thương mại điện tử, livestream trên shopee, TikTok Shop, tiếp thị liên kết hay xây dựng thương hiệu số, phần lớn hội viên đều lúng túng.

Đặc biệt, một trong những rào cản được nhắc đến nhiều nhất lại không phải bán hàng, mà là... kê khai thuế điện tử. Không ít hộ kinh doanh phải thuê kế toán vì quy trình khai thuế khá phức tạp, trong khi thời gian giữa các lần kê khai dài khiến họ nhanh quên thao tác. Chi phí thuê dịch vụ trở thành gánh nặng với những cơ sở kinh doanh nhỏ.

Bên cạnh đó là những khó khăn rất đời thường mà nếu không đến tận nơi sẽ khó có thể hình dung đầy đủ. Cụ thể như: Phụ nữ vừa kinh doanh vừa chăm sóc con nhỏ, bố mẹ già nên rất khó tham gia các lớp tập huấn kéo dài. Một số khu vực vẫn còn tình trạng "lõm" sóng internet. Thông tin về các chương trình hỗ trợ, đặc biệt là nguồn vốn vay ưu đãi, chưa đến được đầy đủ với tất cả hội viên.

Những "điểm nghẽn" ấy cho thấy chuyển đổi số đối với phụ nữ không đơn thuần là câu chuyện của thiết bị hay đường truyền internet. Đó còn là bài toán về thời gian, kỹ năng, nguồn lực và cả cách thức tổ chức hỗ trợ.

Hội LHPN các cấp trở thành cầu nối của hệ sinh thái khởi nghiệp

Trong các cuộc đối thoại, đại diện Hội LHPN các cấp đã cùng tham gia trao đổi với hội viên về điều kiện tiếp cận vốn, cơ chế hoạt động của các tổ tiết kiệm và vay vốn, những thay đổi trong chính sách tín dụng cũng như những khó khăn trong quá trình triển khai ở cơ sở.

Nhiều kiến nghị của hội viên được ghi nhận ngay tại chỗ: mở rộng mạng lưới tổ tiết kiệm và vay vốn; tăng cường phổ biến thông tin về các chương trình tín dụng ưu đãi; tổ chức các lớp hướng dẫn "cầm tay chỉ việc" về thương mại điện tử, livestream, TikTok; hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, chứng nhận OCOP; thành lập các nhóm Zalo "Phụ nữ giúp nhau làm kinh tế" để chia sẻ kinh nghiệm, nguồn hàng và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.

Điều đó cho thấy Hội đang từng bước chuyển từ vai trò tổ chức các hoạt động hỗ trợ đơn lẻ sang vai trò kết nối hệ sinh thái khởi nghiệp, kết nối phụ nữ với ngân hàng, chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và các nền tảng số.

Những cuộc khảo sát như ở Lạng Sơn cho thấy một sự chuyển biến đáng chú ý trong cách tiếp cận của Hội LHPN Việt Nam. Nếu trước đây, nhiều chương trình hỗ trợ chủ yếu được thiết kế từ kinh nghiệm hoặc nhu cầu chung, thì nay, quá trình xây dựng chính sách đang ngày càng dựa trên bằng chứng, dữ liệu và tiếng nói của chính đối tượng thụ hưởng.

Cùng với đó là những thay đổi về phương pháp nghiên cứu; là cách để những chính sách hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp trở nên sát thực hơn, khả thi hơn và có khả năng giải quyết đúng những khó khăn mà phụ nữ đang đối mặt. Đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của những chuyến khảo sát thực địa: không chỉ ghi nhận thực trạng, mà còn mở ra con đường để những chính sách đồng hành cùng phụ nữ khởi nghiệp thực sự bắt nguồn từ nhu cầu của cuộc sống, để mỗi người phụ nữ đều có thêm cơ hội biến khát vọng phát triển kinh tế thành hiện thực.