Đột phá trong thực hiện "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an" và Hỗ trợ phụ nữ phát triển toàn diện

Căn cứ pháp lý trong cuộc vận động và nhiệm vụ trọng tâm

Mở đầu chuyên đề, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đã dành thời gian phân tích sâu sắc về hệ thống cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn để khẳng định tầm vóc cũng như tính tất yếu của các nội dung trong cuộc vận động và nhiệm vụ trọng tâm lần này. 

Về cơ sở chính trị, văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã định hình rõ nét những yêu cầu mang tính thời đại về phát triển nguồn nhân lực, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của nguồn nhân lực nữ nhằm đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới. Đồng thời, các chủ trương lớn của Đảng cũng đặt ra nhiệm vụ trọng tâm về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, dựa trên sự gắn kết chặt chẽ giữa 3 hệ giá trị cốt lõi, bao gồm: hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và hệ giá trị gia đình cùng chuẩn mực con người Việt Nam. Trong cấu trúc văn hóa đó, gia đình chính là tế bào, là pháo đài bảo tồn và phát huy các giá trị tốt đẹp, mà người phụ nữ chính là người giữ lửa văn hóa. 

Các chỉ thị quan trọng của Bộ Chính trị, Ban Bí thư như Chỉ thị số 05 về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Chỉ thị số 06 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới, hay các chỉ thị về khuyến học, bảo vệ trẻ em và an toàn thực phẩm đều là những định hướng chính trị trực tiếp tạo tiền đề cho hoạt động của Hội. 

Về mặt pháp lý, phong trào của Hội được "tựa lưng" vào một hệ thống luật pháp ngày càng hoàn thiện của Nhà nước. Các văn bản luật quan trọng như Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Phòng, chống mua bán người, Luật Trẻ em, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Bảo hiểm y tế, Luật Dân số cùng với Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030 đã tạo ra hành lang pháp lý vững chắc. Những văn bản này đòi hỏi tổ chức Hội phải cụ thể hóa thành những hành động thiết thực, giúp phụ nữ tiếp cận và thụ hưởng đầy đủ các quyền lợi hợp pháp. 

Đặc biệt, xuất phát từ cơ sở thực tiễn hết sức sinh động, cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch" sau 3 nhiệm kỳ triển khai thành công đã chứng minh được sức sống mạnh mẽ trong đời sống xã hội. Tiếp thu ý kiến chỉ đạo sâu sắc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ kỷ niệm 95 năm thành lập Hội LHPN Việt Nam, Thường trực Trung ương Hội LHPN Việt Nam đã quyết định nâng cấp cuộc vận động này lên thành "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an". 

Việc bổ sung nội dung "3 an" gồm an toàn, an tâm, an sinh không chỉ là sự phát triển về mặt câu chữ, mà là một đòi hỏi cấp bách từ thực tế cuộc sống, khi xã hội hiện đại đang đặt ra quá nhiều thách thức mới đối với sự ổn định của cấu trúc gia đình và sự an toàn của phụ nữ, trẻ em.

Hệ thống chỉ tiêu cốt lõi và định hướng hành động thiết thực 

Để Nghị quyết không dừng lại ở những khẩu hiệu, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đã hệ thống hóa các chỉ tiêu chính một cách khoa học, chia rõ thành 2 nhóm bao gồm chỉ tiêu thực hiện hằng năm và chỉ tiêu mang tính nhiệm kỳ, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các cấp Hội dễ nhớ, dễ thực hiện và dễ kiểm tra. 

Trong nhóm chỉ tiêu thực hiện hằng năm, có 4 chỉ tiêu cốt lõi liên quan trực tiếp đến cuộc vận động và nhiệm vụ một mà các cấp Hội phải đặc biệt lưu tâm. Trước hết là chỉ tiêu 100% cơ sở Hội phải tổ chức tập huấn được ít nhất 1 hoạt động nâng cao năng lực chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cho hội viên. Đây là đòi hỏi bắt buộc trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang diễn ra mạnh mẽ, nơi mà phụ nữ không thể bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa và xanh hóa nền kinh tế. 

Chỉ tiêu tiếp theo yêu cầu 100% Hội LHPN cấp tỉnh và cấp cơ sở phải triển khai hiệu quả phong trào "Bình dân học vụ số" và phong trào "Mỗi phụ nữ lựa chọn một môn thể thao phù hợp để rèn luyện sức khỏe". Sự đan cài giữa nâng cao trí thức số và rèn luyện thể chất chính là chìa khóa để xây dựng hình ảnh người phụ nữ thời đại mới toàn diện. 

Đối với cuộc vận động trọng tâm, chỉ tiêu hằng năm đặt ra áp lực thi đua rất cụ thể khi mỗi cơ sở Hội phải vận động và giúp đỡ ít nhất 15 hộ gia đình đạt được 11 tiêu chuẩn của "5 không, 3 sạch, 3 an", đóng góp vào mục tiêu chung của cả nước là giúp thêm 50 nghìn hộ gia đình đạt chuẩn mỗi năm. Điều đáng lưu ý ở đây là các gia đình được giúp đỡ phải đạt toàn diện cả 11 tiêu chuẩn chứ không thể đạt một vài tiêu chuẩn mang tính đối phó. 

Bên cạnh đó, chỉ tiêu số 6 của Nghị quyết Đại hội khẳng định 100% phụ nữ, trẻ em bị bạo lực, mua bán khi được Hội phát hiện phải được tổ chức Hội hỗ trợ tiếp cận ít nhất 1 dịch vụ xã hội cơ bản hoặc dịch vụ trợ giúp xã hội. Đây là một chỉ tiêu khó, đòi hỏi sự dấn thân, nhạy bén và mạng lưới thông tin thông suốt từ cơ sở của đội ngũ cán bộ Hội. 

Song song với các chỉ tiêu hằng năm, các chỉ tiêu mang tính nhiệm kỳ đến năm 2031 cũng được xác định rõ nét. Hội phấn đấu đến cuối nhiệm kỳ có ít nhất 80% hội viên và 60% phụ nữ nói chung đáp ứng được yêu cầu về năng lực số của công dân. Đồng thời, trong công tác phối hợp liên ngành, Hội hướng tới mục tiêu xây dựng tại mỗi tỉnh, thành phố ít nhất 2 mô hình nhà an toàn cho phụ nữ và trẻ em có kết nối với đường dây nóng hoạt động liên tục và tại mỗi xã, phường có ít nhất 1 mô hình dịch vụ chăm sóc cộng đồng do phụ nữ làm nòng cốt. 

Bên cạnh các chỉ tiêu trong Nghị quyết Đại hội, nội dung Hướng dẫn số 54 của Thường trực Trung ương Hội cũng bổ sung các chỉ tiêu nhiệm kỳ và hằng năm rất chi tiết liên quan đến việc giải quyết các vấn đề xã hội. Cụ thể, Hội phấn đấu trên 80% phụ nữ và trẻ em từ 6 đến dưới 16 tuổi được trang bị kiến thức, kỹ năng về chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần và bảo đảm an toàn; 100% cán bộ Hội các cấp và trên 80% cán bộ các ngành liên quan như y tế, công an, văn hóa, giáo dục phải được tập huấn nâng cao năng lực giải quyết các vấn đề xã hội liên quan đến phụ nữ, trẻ em. 

Những con số này thể hiện một tư duy quản lý hiện đại, chuyển từ việc đếm số lượng hoạt động sang việc đo lường tỷ lệ đối tượng thực chất được thụ hưởng và thay đổi hành vi.

Bản chất nội hàm và những điểm mới đột phá trong giai đoạn mới 

Một trong những phần nội dung quan trọng nhất của chuyên đề chính là việc phân tích các điểm mới mang tính đột phá của cuộc vận động và nhiệm vụ một trong nhiệm kỳ này. Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền khẳng định, cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an" phản ánh bước chuyển tư duy sâu sắc, thích ứng linh hoạt với bối cảnh thực tế đời mới. 

Điểm đổi mới nổi bật trong nội hàm "5 không" chính là việc Hội đã quyết định thay thế tiêu chuẩn "không vi phạm chính sách dân số" bằng tiêu chuẩn "không lãng phí". Sự thay đổi này hoàn toàn phù hợp với tinh thần luật pháp hiện hành khi chính sách dân số của Nhà nước không còn quy định cứng nhắc về số con, mà chuyển sang chú trọng chất lượng dân số và điều tiết mức sinh phù hợp với đặc thù từng vùng miền. 

Tiêu chuẩn "không lãng phí" được đưa vào nhằm hướng tới việc vận động hội viên và hộ gia đình thực hành tiết kiệm một cách toàn diện trong đời sống hằng ngày, từ tiết kiệm thời gian, tiền bạc, thực phẩm cho đến tiết kiệm năng lượng và sử dụng điện. Đây là sự bắt nhịp kịp thời với các chiến dịch quốc gia về tiết kiệm năng lượng của Chính phủ, đồng thời giáo dục ý thức tiêu dùng bền vững ngay từ trong mỗi nếp nhà. 

Sự xuất hiện của cấu phần "3 an" chính là nội dung cốt lõi tạo nên tầm vóc mới cho cuộc vận động. Nội hàm "an toàn" tập trung vào việc bảo đảm sự an toàn tính mạng, sức khỏe của phụ nữ và trẻ em trước nạn bạo lực gia đình, xâm hại tình dục, đặc biệt là sự an toàn trên môi trường mạng vốn đang diễn biến vô cùng phức tạp. Nội hàm "an tâm" hướng tới việc xây dựng những gia đình hòa thuận, bình đẳng, giàu lòng yêu thương, nơi các thành viên biết tôn trọng, sẻ chia áp lực cuộc sống và cùng nhau thực hiện tốt trách nhiệm giáo dục con cái. Cuối cùng, nội hàm "an sinh" nhấn mạnh vào việc hỗ trợ gia đình tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản về giáo dục, y tế, bảo hiểm, chế độ dinh dưỡng, đặc biệt quan tâm đến nhóm phụ nữ và trẻ em nghèo, yếu thế, dễ bị tổn thương trong xã hội. 

Một điểm mới có ý nghĩa chiến lược khác là tổ chức Hội đã được Chính phủ giao chủ trì và hướng dẫn nội dung cuộc vận động này trong Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới. Điều này khẳng định vị thế pháp lý và vai trò tham gia quản lý nhà nước của Hội LHPN Việt Nam đã nâng lên một tầm cao mới. Việc thực hiện cuộc vận động không còn là công việc nội bộ của tổ chức Hội, mà đã trở thành một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước, được bảo đảm bằng cơ chế và nguồn lực nhà nước. 

Đối với nhiệm vụ hỗ trợ phụ nữ phát triển toàn diện, điểm mới nằm ở yêu cầu cao mang tính thời đại: phụ nữ phải phát triển đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới. Nội hàm của sự phát triển toàn diện trong nhiệm kỳ này không chỉ dừng lại ở đạo đức, sức khỏe, năng lực nghề nghiệp hay kỹ năng sống truyền thống, mà đòi hỏi người phụ nữ phải tự trang bị năng lực số, kỹ năng số để làm chủ công nghệ, thích ứng với sự thay đổi của việc làm và đời sống số. 

Đồng thời, công tác hỗ trợ phụ nữ phải chuyển dịch theo hướng tiếp cận toàn diện về dân số và phát triển, lấy con người và chất lượng cuộc sống làm trung tâm, thúc đẩy việc chăm sóc sức khỏe tinh thần, nâng cao chất lượng cuộc sống và chủ động ứng phó với thách thức già hóa dân số đang đến gần. Nhiệm vụ này cũng đòi hỏi sự thay đổi từ tư duy giải quyết hậu quả sang tư duy phòng ngừa từ sớm, từ xa, phát hiện và hòa giải các mâu thuẫn ngay từ cơ sở để bảo vệ phụ nữ và trẻ em một cách hiệu quả nhất.

Phương thức triển khai khoa học và giải pháp tổ chức thực hiện thực chất 

Để hiện thực hóa những mục tiêu và điểm mới nêu trên, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam Nguyễn Thị Thu Hiền đã định hướng cho các đại biểu một phương thức triển khai mang tính khoa học và thực chất, đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong thói quen làm việc của đội ngũ cán bộ Hội các cấp. Trọng tâm của phương thức triển khai mới là chuyển từ việc đánh giá hoạt động sang đánh giá kết quả thực chất. 

Theo đó, tổ chức Hội sẽ không còn báo cáo thành tích bằng số lượng cuộc mít tinh, số lượng tờ rơi được phát ra, mà phải đo lường bằng tỷ lệ thay đổi hành vi của đối tượng thụ hưởng. Tiêu chí đánh giá tối cao chính là sự hài lòng của phụ nữ, sự bình an của trẻ em và sự nâng cao chất lượng cuộc sống của mỗi hộ gia đình tại địa phương. Để làm được điều này, hệ thống chỉ tiêu hằng năm và nhiệm kỳ đã được phân bổ, giao chỉ tiêu rất cụ thể, trực tiếp đến từng cấp cơ sở, có tiến độ rõ ràng và gắn với trách nhiệm của từng người đứng đầu. 

Một giải pháp mang tính mấu chốt được Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh là tổ chức Hội phải xác định rõ nét vai trò của mình trong hệ thống chính trị. Chúng ta phải thẳng thắn thừa nhận rằng, các tiêu chuẩn của cuộc vận động "5 không, 3 sạch, 3 an" hay nhiệm vụ phát triển toàn diện cho phụ nữ là những vấn đề xã hội rộng lớn, vượt quá nguồn lực và thẩm quyền độc lập của riêng tổ chức Hội. 

Do đó, việc thực hiện phong trào phải là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng. Trong cấu trúc phối hợp đó, Hội LHPN các cấp giữ vai trò là cơ quan nòng cốt, chủ trì tham mưu và thiết kế hành động. Cán bộ Hội không được làm thay công việc của các ngành khác, mà phải biết cách tham mưu cho cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương ban hành các chỉ thị, đề án, chương trình hành động cụ thể, từ đó phân công rõ trách nhiệm cho các ngành chức năng thực hiện theo đúng thẩm quyền chuyên môn của họ. 

Bà Nguyễn Thị Thu Hiền nhấn mạnh, tổ chức Hội cần đóng vai trò kết nối, giám sát và phản biện xã hội, đồng thời trực tiếp thực hiện những phần việc vận động quần chúng thuộc về chức năng của mình. Đưa ví dụ thực tiễn từ bài học kinh nghiệm từ tỉnh Quảng Ninh, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền nêu rõ các cấp Hội cần chủ động đề xuất với Ủy ban nhân dân đồng cấp ban hành các chính sách đặc thù, phê duyệt các đề án có nguồn lực tài chính cụ thể để triển khai các mô hình nhà an toàn, các câu lạc bộ gia đình, các hoạt động hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ yếu thế. Chỉ khi có sự gắn kết chặt chẽ giữa công tác vận động của Hội với nguồn lực chính sách của chính quyền, các chỉ tiêu của Nghị quyết mới có thể đi vào cuộc sống một cách bền vững. 

Khép lại chuyên đề, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Thu Hiền kêu gọi toàn thể cán bộ Hội tham dự tập huấn phát huy tinh thần đổi mới tư duy, sáng tạo trong hành động, bám sát thực tiễn đời sống của hội viên tại từng thôn, bản, tổ dân phố. Việc triển khai hiệu quả cuộc vận động "Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch, 3 an" và nhiệm vụ hỗ trợ phụ nữ phát triển toàn diện chính là câu trả lời thuyết phục nhất của tổ chức Hội trong việc đưa Nghị quyết Đại hội Phụ nữ toàn quốc XIV vào cuộc sống, góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.