Đưa di sản lên màn ảnh: “Chất liệu" sáng tạo và bài toán kinh tế văn hóa

Biến di sản thành nguồn lực nội sinh cho công nghiệp sáng tạo

Phát biểu đề dẫn tọa đàm, TS. Ngô Phương Lan, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam, đã phân tích sâu sắc mối quan hệ đa chiều giữa di sản, nghệ thuật điện ảnh và bài toán phát triển kinh tế văn hóa.

Theo TS. Ngô Phương Lan, điện ảnh sở hữu thế mạnh đặc thù của một loại hình nghệ thuật được định hình bởi kỹ thuật, công nghệ và ngôn ngữ hình ảnh chuyển động. Lợi thế này giúp điện ảnh tiếp cận nguồn tri thức dân tộc cũng như nhân loại theo một cách hết sức riêng biệt. Không dừng lại ở việc ghi chép hay minh họa di sản một cách thụ động, điện ảnh có khả năng khơi mở câu chuyện, tái hiện ký ức và làm sống lại những giá trị tưởng chừng đã quen thuộc dưới một góc nhìn hoàn toàn mới. Qua ống kính điện ảnh, di sản không chỉ đi vào đời sống đương đại mà còn trở thành chất liệu sáng tác dồi dào.

Tuy nhiên, để chuyển hóa di sản thành tác phẩm có sức lay động, Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam cho rằng yếu tố quyết định nằm ở tài năng nghệ thuật và một môi trường sáng tạo thuận lợi. Bà nhấn mạnh ươm mầm tài năng và phát triển công nghiệp sáng tạo là hai bài toán có tính kết nối hữu cơ, trong đó thế hệ trẻ đóng vai trò lực lượng nòng cốt. Nối tiếp truyền thống trọng hiền tài và tôn vinh tri thức của dân tộc, vấn đề cấp thiết hiện nay là làm sao phát hiện, khuyến khích và trao cơ hội cho những tài năng mới.

Dưới góc độ ngành công nghiệp nội dung, TS. Ngô Phương Lan khẳng định tài năng và thị trường là hai yếu tố không thể tách rời. Có tài năng mới tạo ra tác phẩm tốt; tác phẩm tốt mới thu hút được công chúng; công chúng lại chính là nền tảng hình thành thị trường. Chỉ khi toàn bộ các mắt xích này được vận hành thống nhất trong một hệ sinh thái sáng tạo thì công nghiệp điện ảnh mới có thể phát triển bền vững. Từ thực tiễn đó, bà cho rằng bài toán chiến lược hiện nay không chỉ dừng lại ở việc đưa di sản lên màn ảnh, mà là biến di sản thành nguồn lực cho sáng tạo, tạo ra chuỗi giá trị văn hóa, xã hội lẫn kinh tế cho đất nước.

Con người là trung tâm của hệ sinh thái điện ảnh

Đồng quan điểm TS. Ngô Phương Lan, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông đánh giá chủ đề tọa đàm có ý nghĩa thiết thực, bám sát Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa.

Thứ trưởng nhấn mạnh ngành điện ảnh cần có bước chuyển tư duy mạnh mẽ, từ việc "đào tạo người làm nghề" sang "phát hiện và nuôi dưỡng tài năng sáng tạo". Một nền điện ảnh đủ sức cạnh tranh quốc tế bắt buộc phải đầu tư bài bản từ khâu kịch bản, đạo diễn đến đội ngũ sản xuất có tư duy hội nhập.

Bên cạnh đó, việc khai thác tài nguyên văn hóa đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc và tinh thần trách nhiệm với lịch sử. Sáng tạo không hề đối lập với bảo tồn; ngược lại, sáng tạo có trách nhiệm chính là cách tốt nhất để di sản có một "đời sống mới". Đại diện cơ quan quản lý nhà nước, Thứ trưởng khẳng định Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để tạo không khí sáng tạo cởi mở, hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy điện ảnh tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa.

Tìm giải pháp đưa di sản đến với công chúng

Trong khuôn khổ tọa đàm, các đại biểu đã cùng nhau thảo luận qua 3 phiên chuyên đề mang tính kết nối chặt chẽ. Mở đầu là câu chuyện về góc nhìn của thế hệ trẻ đối với lịch sử, những rào cản khi làm phim về di sản và vai trò của các nền tảng số, gắn liền với Cuộc thi phim ngắn "Hiền tài hôm nay", nơi người trẻ kể câu chuyện tri thức bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại.

Tiếp đó, các chuyên gia đi sâu vào bài toán thực tế: Làm sao cân bằng giữa sáng tạo nghệ thuật và nguyên tắc bảo tồn nghiêm ngặt khi quay phim tại các di tích lịch sử như Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Cuối cùng, tọa đàm mở ra hướng đi dài hạn khi bàn về tiềm năng kết nối điện ảnh với du lịch văn hóa, cùng cơ chế hỗ trợ và vai trò chủ động của các địa phương.

Cuộc đối thoại đa chiều giữa các nhà nghiên cứu, nghệ sĩ, nhà sản xuất và cơ quan quản lý đã gợi mở nhiều giải pháp thiết thực, góp phần đưa di sản thoát khỏi "khung kính bảo tàng" để trở thành nguồn cảm hứng dồi dào, nuôi dưỡng tài năng trẻ và đóng góp tích cực vào sự phát triển của công nghiệp văn hóa Việt Nam.