Đưa STEM vào trường học: Giáo viên lo "ôm thêm việc"

Về mặt nguyên tắc, đây là hướng đi phù hợp bởi mục tiêu của STEM không phải tạo thêm một nội dung độc lập mà giúp học sinh vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để giải quyết vấn đề thực tiễn. Nhưng nếu chỉ nhìn vào số tiết học hoặc số lượng sổ sách, rất khó đánh giá đầy đủ áp lực mà giáo viên phải đối mặt.

Không tăng tiết vẫn thêm việc

Là một giáo viên góp công lớn đưa STEM đến với học trò vùng cao, cô giáo Vàng Thị Dính (Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS và THPT Đồng Văn, Tuyên Quang) cho biết, một tiết học truyền thống có thể được giáo viên chuẩn bị thông qua giáo án, học liệu và các phương tiện dạy học quen thuộc. Trong khi đó, với một bài học STEM, giáo viên thường phải chuyển từ vai trò truyền đạt kiến thức sang tổ chức một quá trình học tập có nhiều hoạt động.

Chẳng hạn, cùng một nội dung về năng lượng, thay vì chỉ giảng giải kiến thức, giáo viên có thể tổ chức cho học sinh tìm hiểu một vấn đề thực tế, đề xuất giải pháp, thiết kế mô hình, chế tạo sản phẩm, thử nghiệm, phát hiện lỗi rồi điều chỉnh.

Điều đó đồng nghĩa với việc trước khi bước vào lớp, giáo viên phải trả lời hàng loạt câu hỏi: Học sinh sẽ làm gì? Cần những vật liệu nào? Có bao nhiêu nhóm? Thời gian cho từng công đoạn ra sao? Nếu sản phẩm không hoạt động thì xử lý thế nào? Tiêu chí đánh giá sản phẩm là gì? Làm sao để học sinh yếu vẫn có thể tham gia? Đây là những công việc không nhất thiết xuất hiện thành một "tiết học mới" trên thời khóa biểu, nhưng lại có thể làm tăng thời gian chuẩn bị của giáo viên.

Dù cho rằng giảng dạy STEM không tạo ra áp lực quá lớn nhưng cô Dính cũng thừa nhận để tổ chức một giờ học hiệu quả, giáo viên vẫn phải chuẩn bị hệ thống kiến thức, thiết bị và học liệu phù hợp với chủ đề.

Trước giờ học, ngoài kiến thức chuyên môn, giáo viên cần chuẩn bị các thiết bị, học liệu liên quan đến nội dung bài dạy. Trong đó có thể bao gồm phiếu bài tập, phiếu đánh giá cùng các dụng cụ phục vụ quá trình học sinh thực hành và tạo sản phẩm.

"Trong giờ học thì đương nhiên là về kiến thức, các thiết bị, học liệu liên quan đến chủ đề mà mình cần quan tâm để giảng dạy. Những nội dung phục vụ cho bài giảng bao gồm cả phiếu bài tập, phiếu đánh giá và một số thiết bị, học liệu", giáo viên cho biết.

Công việc của giáo viên cũng không kết thúc khi tiết học khép lại. Sau khi học sinh hoàn thành và báo cáo sản phẩm, giáo viên tiếp tục góp ý để các em nhìn ra những điểm cần cải thiện. Từ những góp ý đó, học sinh có thể tiếp tục điều chỉnh, cải tiến sản phẩm cho đến khi đáp ứng yêu cầu của bài học.

Những sản phẩm hoàn thiện thậm chí có thể được sử dụng để trưng bày hoặc giới thiệu trong các tiết học khác, qua đó tạo thêm động lực học tập cho học sinh. Như vậy, dù không phát sinh một môn học riêng, STEM vẫn đòi hỏi giáo viên có sự đầu tư nhất định ở cả trước, trong và sau giờ học.

Cùng theo cô Dính, với những trường vùng cao, việc tận dụng vật liệu sẵn có, gần gũi với đời sống có thể giúp giảm đáng kể chi phí và thời gian chuẩn bị. Đồng thời, nếu STEM được tích hợp trong các môn học, nằm trong khung chương trình và không phát sinh thêm tiết, giáo viên có thể chủ động hơn trong quá trình triển khai.

Tuy nhiên, để STEM không trở thành gánh nặng, việc tổ chức cần tránh chạy theo hình thức hoặc thành tích. "Giá trị của một giờ học STEM không nhất thiết nằm ở việc học sinh tạo ra sản phẩm cầu kỳ, mà ở quá trình các em đặt câu hỏi, tìm giải pháp, thử nghiệm, mắc lỗi và cải tiến. Đây cũng là yếu tố giúp STEM giữ đúng bản chất của một phương thức giáo dục phát triển năng lực, thay vì trở thành một 'môn học mới' tạo thêm áp lực cho cả giáo viên và học sinh", cô Dính chia sẻ.

Giảng dạy môn học nào cũng có áp lực

Theo một giáo viên giảng dạy STEM tại một trường học trên địa bàn Tây Mỗ (Hà Nội) cũng cho biết điều khó nhất khi tổ chức giảng dạy STEM không nằm ở việc cho học sinh làm một sản phẩm mà ở khâu thiết kế hoạt động sao cho sản phẩm đó thực sự phục vụ mục tiêu bài học.

"Nếu giáo viên chỉ yêu cầu học sinh làm mô hình, STEM rất dễ biến thành hoạt động thủ công. Ngược lại, nếu yêu cầu quá cao, giáo viên và học sinh đều có thể bị cuốn vào việc hoàn thành sản phẩm mà quên mất mục tiêu kiến thức. Vì vậy, giáo viên phải đầu tư nhiều hơn cho khâu chuẩn bị", giáo viên chia sẻ.

Cũng theo vị này, một bài học có thể cần danh sách vật liệu, phương án dự phòng, phiếu hướng dẫn, tiêu chí đánh giá và cách phân công nhiệm vụ trong nhóm. Với những lớp đông học sinh, việc tổ chức cũng phức tạp hơn bởi giáo viên phải đồng thời quan sát nhiều nhóm, xử lý các tình huống phát sinh và bảo đảm an toàn. Đáng nói, sự chênh lệch về điều kiện giữa các trường cũng khiến áp lực không giống nhau.

Một trường có phòng thực hành, thiết bị, vật liệu và giáo viên được tập huấn đầy đủ sẽ có nhiều thuận lợi hơn một trường phải tận dụng những vật liệu đơn giản, thiếu không gian thực hành hoặc giáo viên chưa được đào tạo bài bản về phương pháp STEM.

"Bên cạnh đó, các trường có giảng dạy STEM thường sẽ tổ chức đội tuyển để tham dự các hội thi. Mặc dù khẩu hiệu thường là tham gia trên tinh thần giao lưu học hỏi nhưng thực chất trường nào cũng muốn đoạt giải. Vì vậy, quá trình chuẩn bị cho những hội thi này, không chỉ giáo viên hướng dẫn mà kể các các thành viên trong đội cũng sẽ gặp phải những áp lực không nhỏ", giáo viên chia sẻ thêm. Do đó, việc đưa một môn học vào giảng dạy nhưng cho rằng môn học "không gây áp lực, quá tải cho học sinh và giáo viên" sẽ khó phù hợp với thực tế.